Epidemiologia świądu skóry – częstość występowania i czynniki ryzyka

Świąd skóry, znany również jako swędzenie skóry, stanowi jeden z najczęstszych problemów dermatologicznych na całym świecie¹. Mimo powszechności tego objawu, badania epidemiologiczne dotyczące częstości występowania świądu są nadal ograniczone, co utrudnia pełne zrozumienie skali problemu w różnych populacjach².

Częstość występowania w populacji ogólnej

Szacuje się, że około 280 milionów ludzi na całym świecie, co stanowi około 4% populacji, boryka się z problemem świądu skóry³⁴. W kontekście europejskim dane epidemiologiczne wskazują na znaczne zróżnicowanie częstości występowania tego objawu w zależności od populacji i metodologii badań.

Badania populacyjne przeprowadzone w Europie pokazują, że przewlekły świąd (utrzymujący się dłużej niż 6 tygodni) występuje u 7-17% populacji⁵⁶. W szczegółowych analizach przeprowadzonych w Niemczech odnotowano przewlekły świąd u około 16% badanych pracowników⁷, podczas gdy w Norwegii częstość ta wynosiła około 8% w populacji ogólnej⁷. Niemieckie badanie pilotażowe wykazało jeszcze wyższą prevalencję – 13,9% w próbie populacji ogólnej⁸.

Czynniki demograficzne wpływające na występowanie świądu

Analiza danych epidemiologicznych wskazuje na wyraźne zależności między występowaniem świądu a czynnikami demograficznymi. Wiek stanowi jeden z najistotniejszych czynników ryzyka – częstość świądu wzrasta systematycznie z wiekiem⁵⁶. Metaanaliza systematycznych przeglądów wykazała, że ogólna prevalencja świądu u osób powyżej 60. roku życia wynosi 21%⁵⁶.

Szczegółowe badanie epidemiologiczne z Niemiec pokazało wzrost częstości występowania świądu z 12,3% u młodych dorosłych (16-30 lat) do 20,3% u osób w wieku 61-70 lat⁵⁶. U osób starszych najczęstszą przyczyną świądu jest suchość skóry (kserodermia), ale również zmiany neuropatyczne i procesy immunostarzenia się organizmu⁷.

Różnice płciowe i społeczno-ekonomiczne

Płeć żeńska stanowi istotny czynnik ryzyka występowania świądu skóry. Badania populacyjne konsekwentnie wykazują, że kobiety częściej zgłaszają problemy ze świądem niż mężczyźni⁹. Pacjentki zgłaszające świąd charakteryzują się również większym poziomem stresu psychologicznego⁶¹⁰.

Status społeczno-ekonomiczny ma również znaczący wpływ na częstość występowania świądu. Badania wykazują, że świąd jest bardziej rozpowszechniony wśród osób o niższym statusie społeczno-ekonomicznym i niższych dochodach gospodarstwa domowego⁸. Osoby zgłaszające świąd częściej charakteryzują się gorszym wsparciem społecznym i większą liczbą negatywnych wydarzeń życiowych⁶¹⁰.

Zróżnicowanie etniczne i geograficzne

Występowanie świądu wykazuje również zróżnicowanie w zależności od pochodzenia etnicznego. Zgłaszanie świądu wydaje się być związane z tłem etnicznym w zachodnich społecznościach miejskich⁸. Szczególnie mężczyźni pochodzący z Azji Wschodniej (18%) oraz z regionu Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej (13%) częściej zgłaszają problemy ze świądem⁶¹⁰.

Globalne badania epidemiologiczne sugerują, że tzw. hipoteza higieniczna może tłumaczyć różnice w częstości występowania świądu między krajami. Kraje o wyższym poziomie industrializacji i lepszych warunkach sanitarnych wykazują wyższą częstość występowania świądu⁹. Procent populacji korzystającej z podstawowych usług sanitarnych wykazuje pozytywną korelację z częstością występowania świądu⁹.

Świąd w specjalnych populacjach

Niektóre grupy populacyjne wykazują szczególnie wysoką częstość występowania świądu. U kobiet w ciąży świąd jest wiodącym objawem dermatologicznym, występującym w około 18% wszystkich ciąż¹¹. Przewlekły świąd jest często obserwowany podczas ciąży¹².

W populacji osób starszych mieszkających w domach opieki świąd dotyka aż 66% badanych¹³. Osoby starsze są szczególnie narażone na przewlekły świąd ze względu na naturalne procesy starzenia się skóry i związane z wiekiem zmiany w układzie odpornościowym¹².

Świąd w kontekście chorób dermatologicznych

Wśród pacjentów dermatologicznych świąd stanowi niezwykle częsty objaw. Wieloośrodkowe badanie europejskie wykazało, że 54,3% pacjentów z chorobami skóry zgłaszało aktualny świąd, w porównaniu z jedynie 8% osób ze zdrową skórą¹⁴¹⁵. Przewlekły świąd był zgłaszany przez 36,9% pacjentów dermatologicznych i tylko 4,7% osób z grupy kontrolnej¹⁴¹⁵.

Badania chińskie przeprowadzone wśród pacjentów z egzemą pokazały, że świąd występował u 97% badanych¹⁶. Najcięższy świąd obserwowano u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry (30,4%), rozległą egzemą (30,1%) oraz egzemą asteatotyczną (27,9%)¹⁶.

Znaczenie kliniczne i społeczne

Świąd skóry stanowi znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. Objaw ten wpływa nie tylko na pacjentów, ale również na strukturę regionalnych systemów zdrowia, szczególnie w kontekście dostępności do specjalistycznej opieki medycznej w krajach pozazachodnich¹.

Przewlekły świąd często jest ignorowany jako objaw chorobowy w badaniach klinicznych, mimo że stanowi światowe obciążenie zarówno w populacji ogólnej, jak i w specjalnych grupach pacjentów¹¹. Badanie tego objawu w populacji ogólnej i chorej przyczynia się do opisu obciążenia chorobowością skórną i powinno otrzymać uwagę ze strony lekarzy oraz innych pracowników opieki zdrowotnej, w tym planistów opieki zdrowotnej¹¹.