Objawy raka trzustki – charakterystyka i rozpoznanie symptomów

Rak trzustki należy do najcięższych nowotworów złośliwych, charakteryzujących się szczególnie podstępnym przebiegiem¹². Główną przyczyną późnego rozpoznania tej choroby jest fakt, że we wczesnych stadiach rozwoju nowotwór rzadko powoduje jakiekolwiek objawy³⁴. Objawy zazwyczaj pojawiają się dopiero wtedy, gdy guz osiągnie znaczne rozmiary lub rozprzestrzeni się poza trzustkę¹⁵.

Statystyki pokazują, że większość przypadków raka trzustki diagnozuje się w zaawansowanych stadiach choroby, gdy możliwości leczenia są znacznie ograniczone⁶⁷. Około 80-90% pacjentów ma już zaawansowaną postać nowotworu w momencie rozpoznania⁸. Ta charakterystyka sprawia, że rak trzustki nazywany jest często „cichą chorobą”⁹¹⁰.

Najczęstsze objawy raka trzustki

Najczęściej występującymi objawami raka trzustki są ból w nadbrzuszu, żółtaczka oraz niewyjaśniona utrata masy ciała¹¹¹². Te trzy główne symptomy stanowią klasyczną triadę objawów, która powinna skłaniać do pilnej diagnostyki onkologicznej. Ból w jamie brzusznej, szczególnie w nadbrzuszu, często promieniuje do pleców i może nasilać się po posiłkach lub w pozycji leżącej¹⁶.

Żółtaczka jest często jednym z pierwszych zauważalnych objawów raka trzustki, szczególnie gdy nowotwór lokalizuje się w głowie trzustki²¹³. Objawia się żółtym zabarwieniem skóry i białkówek oczu, ciemnym moczem oraz jasnymi stolcami⁵¹⁴. Niewyjaśniona utrata masy ciała występuje u znacznej części chorych i może być jednym z wcześniejszych objawów choroby¹¹¹³.

Objawy w zależności od lokalizacji nowotworu

Charakter i nasilenie objawów raka trzustki w znacznym stopniu zależy od lokalizacji guza w obrębie trzustki¹⁵¹⁶. Trzustka anatomicznie dzieli się na głowę, ciało i ogon, a nowotwory w każdej z tych części mogą powodować różne objawy. Około 75% nowotworów trzustki rozwija się w głowie tego narządu¹⁷.

Nowotwory głowy trzustki często wcześnie powodują żółtaczkę z powodu ucisku na przewód żółciowy wspólny¹³¹⁶. W przypadku guzów ciała i ogona trzustki ból jest częstszym objawem, ponieważ nowotwór może uciskać na nerwy i sąsiednie narządy¹⁵¹⁸. Szczegółowe informacje o różnicach w objawach w zależności od lokalizacji nowotworu znajdziesz Zobacz więcej: Objawy raka trzustki według lokalizacji - różnice w przebiegu.

Objawy żołądkowo-jelitowe

Rak trzustki często powoduje różnorodne dolegliwości ze strony układu pokarmowego¹⁹. Nudności i wymiotów mogą wystąpić, gdy nowotwór uciska na żołądek lub dwunastnicę²²⁰. Pacjenci często skarżą się na uczucie pełności po spożyciu małych ilości pokarmu, niestrawność oraz wzdęcia³⁵.

Charakterystyczne są również zmiany w wyglądzie stolców – mogą być jasne, tłuste, obfite i trudne do spłukania¹³¹⁴. Te zmiany wynikają z niedoboru enzymów trzustkowych niezbędnych do trawienia tłuszczów²¹. Niektórzy pacjenci mogą doświadczać zarówno biegunki, jak i zaparć²²²³.

Objawy systemowe i metaboliczne

Rak trzustki może powodować liczne objawy ogólnoustrojowe, które znacząco wpływają na jakość życia pacjentów²⁴. Przewlekłe zmęczenie i osłabienie to jedne z najczęstszych dolegliwości zgłaszanych przez chorych⁵²⁵. Może wystąpić również gorączka, szczególnie gdy dochodzi do stanu zapalnego trzustki lub żółtaczki⁵²³.

Bardzo ważnym objawem może być nowo rozpoznana cukrzyca lub pogorszenie kontroli już istniejącej cukrzycy¹². Dzieje się tak dlatego, że nowotwór niszczy komórki wysp trzustkowych odpowiedzialne za wytwarzanie insuliny²¹²³. Niektórzy pacjenci mogą również doświadczać objawów związanych z zaburzeniami krzepnięcia krwi, w tym żylaków²²⁶.

Objawy w zaawansowanych stadiach choroby

W miarę postępu choroby objawy raka trzustki stają się bardziej nasilone i uciążliwe⁷²⁴. W zaawansowanych stadiach może dojść do nagromadzenia płynu w jamie brzusznej (wodobrzusze), które powoduje powiększenie brzucha i uczucie dyskomfortu²⁵²⁷. Ból może stać się bardzo intensywny i wymagać silnych leków przeciwbólowych²⁰.

Gdy nowotwór daje przerzuty do innych narządów, mogą wystąpić dodatkowe objawy specyficzne dla lokalizacji przerzutów²⁸. Przerzuty do wątroby mogą powodować jej powiększenie i dodatkowe nasilenie żółtaczki²⁹. Przerzuty do płuc mogą objawiać się kaszlem, dusznością i bólem w klatce piersiowej³⁰. Dokładny opis objawów w zaawansowanych stadiach choroby znajdziesz Zobacz więcej: Objawy zaawansowanego raka trzustki - przerzuty i powikłania.

Znaczenie wczesnego rozpoznania objawów

Wczesne rozpoznanie objawów raka trzustki ma kluczowe znaczenie dla rokowania⁶³¹. Gdy nowotwór jest ograniczony do trzustki, pięcioletnie przeżycie wynosi około 44%, podczas gdy w przypadku choroby rozsianej spada do zaledwie 3,2%⁸³¹. Niestety, większość przypadków diagnozuje się w zaawansowanych stadiach, gdy możliwości leczenia są ograniczone³².

Dlatego tak ważne jest zwrócenie uwagi na nawet pozornie niegroźne objawy, szczególnie gdy występują one jednocześnie lub utrzymują się przez dłuższy czas³³³⁴. Każdy uporczywy ból brzucha, niewyjaśniona utrata masy ciała czy żółtaczka powinny być powodem do pilnej konsultacji lekarskiej¹¹.

Kiedy skonsultować się z lekarzem

Ze względu na niespecyficzny charakter objawów raka trzustki, ważne jest, aby wiedzieć, kiedy należy skonsultować się z lekarzem⁵³⁵. Pilnej konsultacji wymaga wystąpienie żółtaczki – żółte zabarwienie skóry i oczu powinno być natychmiast skonsultowane z lekarzem¹¹¹².

Również ból brzucha utrzymujący się dłużej niż kilka tygodni, szczególnie jeśli promieniuje do pleców, powinien być przyczynąc do wizyty u specjalisty¹¹. Szybka, niewyjaśniona utrata masy ciała, szczególnie połączona z brakiem apetytu, również wymaga natychmiastowej oceny medycznej¹¹³⁴. Ważne jest, aby nie lekceważyć nawet pozornie błahych objawów, szczególnie gdy występują one jednocześnie lub nasilają się z czasem.