Epidemiologia raka trzustki – statystyki zachorowań na świecie i w Polsce

Rak trzustki stanowi jeden z najpoważniejszych problemów współczesnej onkologii, charakteryzując się wyjątkowo niekorzystnymi wskaźnikami epidemiologicznymi. Jest to nowotwór o rosnącej częstości występowania i dramatycznie niskiej przeżywalności, który stanowi znaczące wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie¹.

Globalne wskaźniki zachorowalności i śmiertelności

Według najnowszych danych epidemiologicznych, rak trzustki jest siódmą najczęstszą przyczyną zgonów związanych z nowotworami na świecie¹². W 2018 roku odnotowano globalnie 458 918 nowych przypadków zachorowania na raka trzustki, co stanowiło 2,5% wszystkich nowotworów³. Jednocześnie nowotwór ten spowodował 432 242 zgony, co podkreśla jego wyjątkowo złośliwy charakter¹.

Analiza regionalnych różnic wskazuje na znaczące dysproporcje w częstości występowania raka trzustki. Najwyższe wskaźniki zachorowalności standaryzowane wiekiem obserwuje się w Europie (7,7 na 100 000 osób) i Ameryce Północnej (7,6 na 100 000 osób), następnie w Oceanii (6,4 na 100 000 osób). Najniższe wskaźniki odnotowuje się w Afryce z szacowaną zachorowalnością 2,2 na 100 000 osób³.

Trendy demograficzne i wiekowe

Rak trzustki charakteryzuje się wyraźną zależnością od wieku – zachorowalność znacząco wzrasta po 50. roku życia, przy czym ponad 80% przypadków diagnozuje się u pacjentów powyżej 60. roku życia⁴⁵. W Stanach Zjednoczonych średni wiek zachorowania wynosi około 70 lat, a najwyższe wskaźniki zachorowalności obserwuje się w grupie wiekowej 85-89 lat⁶.

Obserwuje się również różnice związane z płcią – mężczyźni chorują nieco częściej niż kobiety, z ryzykiem względnym wynoszącym 1,3⁴. W okresie 2018-2022 w Stanach Zjednoczonych wskaźnik nowych zachorowań wynosił 13,8 na 100 000 mężczyzn i kobiet rocznie⁷.

Różnice etniczne i geograficzne

Znaczące różnice w zachorowalności na raka trzustki obserwuje się między różnymi grupami etnicznymi. Osoby pochodzenia afroamerykańskiego wykazują 1,5-krotnie wyższe ryzyko zachorowania w porównaniu z osobami rasy kaukaskiej⁴. Analiza danych z programu SEER wykazała, że wskaźniki zachorowalności pozostają niezmienione wśród czarnoskórych mężczyzn i kobiet, ale są wyższe w porównaniu z innymi grupami rasowymi i etnicznymi⁸.

W krajach o wysokim poziomie rozwoju społeczno-ekonomicznego obserwuje się wyższe wskaźniki zachorowalności i śmiertelności z powodu raka trzustki. Korelacja między Wskaźnikiem Rozwoju Społecznego (HDI) oraz PKB per capita a częstością występowania tego nowotworu jest bardzo wysoka⁹.

Prognozy epidemiologiczne

Przewiduje się dalszy wzrost zachorowalności na raka trzustki w nadchodzących dekadach. Według prognoz, globalna zachorowalność ma wzrosnąć do 18,6 na 100 000 osób do 2050 roku, ze średnim rocznym wzrostem wynoszącym 1,1%¹⁰. W Wielkiej Brytanii przewiduje się wzrost liczby nowych przypadków o 5% między okresami 2023-2025 a 2038-2040, co może oznaczać około 16 000 nowych przypadków rocznie do 2038-2040⁶¹¹.

Wskaźniki przeżywalności

Rak trzustki charakteryzuje się jednymi z najgorszych wskaźników przeżywalności spośród wszystkich nowotworów złośliwych. Pięcioletnia przeżywalność wynosi jedynie około 9% globalnie¹¹², choć w niektórych krajach osiąga nieco wyższe wartości – w Australii wynosi 13%¹³, podczas gdy w Wielkiej Brytanii dziesięcioletnia przeżywalność wynosi jedynie 5%¹⁴.

Stosunek śmiertelności do zachorowalności wynosi 94%, co oznacza, że niemal wszyscy pacjenci z rozpoznaniem raka trzustki umierają z powodu tej choroby¹². W Stanach Zjednoczonych wskaźnik zgonów wynosi 11,3 na 100 000 mężczyzn i kobiet rocznie⁷.

Nadzór epidemiologiczny wysokiego ryzyka

Ze względu na niską zachorowalność w populacji ogólnej, masowe badania przesiewowe w kierunku raka trzustki nie są zalecane⁵. Jednak dla osób z grup wysokiego ryzyka opracowano specjalne programy nadzoru epidemiologicznego Zobacz więcej: Programy nadzoru epidemiologicznego raka trzustki u osób wysokiego ryzyka. Szacuje się, że około 10% przypadków raka trzustki ma charakter dziedziczny¹⁵, co stanowi podstawę dla prowadzenia ukierunkowanych programów monitorowania.

Wpływ na systemy opieki zdrowotnej

Rosnąca zachorowalność na raka trzustki oraz jego niekorzystne rokowanie stanowią znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej. Przewiduje się, że nowotwór ten stanie się drugą najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych w niektórych regionach¹⁶. W Australii szacuje się, że w 2024 roku zostanie zdiagnozowanych 4 641 nowych przypadków, a 3 902 osoby umrą z powodu tego nowotworu¹⁷.