Epidemiologia raka szyjki macicy – występowanie i rozpowszechnienie

Rak szyjki macicy należy do najważniejszych problemów onkologicznych dotyczących kobiet na całym świecie. Choć w krajach rozwiniętych obserwuje się spadek zachorowalności dzięki programom badań przesiewowych, w skali globalnej pozostaje on znaczącym wyzwaniem zdrowotnym, szczególnie w krajach o niższym poziomie rozwoju gospodarczego¹.

Globalne rozmiary problemu

Według najnowszych danych epidemiologicznych, rak szyjki macicy stanowi czwarty najczęściej występujący nowotwór u kobiet na świecie. W 2022 roku odnotowano około 660 000 nowych przypadków zachorowań oraz około 350 000 zgonów²³. Te liczby plasują raka szyjki macicy na czwartym miejscu zarówno pod względem zachorowalności, jak i śmiertelności wśród nowotworów u kobiet¹.

Szczególnie niepokojące jest to, że około 94% wszystkich zgonów z powodu raka szyjki macicy występuje w krajach o niskim i średnim dochodzie². Wskaźnik śmiertelności w krajach o niskim i średnim dochodzie jest aż 18 razy wyższy niż w krajach bogatszych¹. Około 85% przypadków zgonów z powodu raka szyjki macicy występuje w krajach słabo rozwiniętych lub rozwijających się¹.

Rozkład geograficzny zachorowalności

Największe wskaźniki zachorowalności i śmiertelności z powodu raka szyjki macicy obserwuje się w regionach Afryki Subsaharyjskiej, Ameryki Środkowej i Azji Południowo-Wschodniej². W 28 krajach rak szyjki macicy jest najczęściej diagnozowanym nowotworem, a w 42 krajach stanowi główną przyczynę zgonów nowotworowych u kobiet, przy czym zdecydowana większość tych krajów znajduje się w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowo-Wschodniej⁴.

Najwyższe wskaźniki zachorowalności występują w Ameryce Środkowej i Południowej, południowej i wschodniej Afryce oraz na Karaibach, gdzie wskaźniki wynoszą co najmniej 30 nowych przypadków na 100 000 kobiet rocznie⁵. Z 20 krajów najbardziej dotkniętych rakiem szyjki macicy, aż 19 znajduje się w Afryce³. Szczegółowe dane dotyczące poszczególnych regionów świata znajdziesz Zobacz więcej: Rozkład geograficzny raka szyjki macicy na świecie.

Sytuacja w krajach rozwiniętych

W krajach rozwiniętych obserwuje się znacznie korzystniejsze trendy epidemiologiczne. W Stanach Zjednoczonych wskaźniki zachorowalności na raka szyjki macicy zmniejszyły się o ponad połowę od połowy lat 70. do połowy pierwszej dekady XXI wieku, głównie dzięki zwiększonemu stosowaniu badań przesiewowych⁶. Podobne trendy obserwuje się w innych krajach rozwiniętych, gdzie wprowadzenie zorganizowanych programów badań przesiewowych przyczyniło się do spadku zachorowalności o nawet 65% w ciągu ostatnich czterech dekad⁷.

W Wielkiej Brytanii odnotowano około 3 300 nowych przypadków raka szyjki macicy rocznie, co stanowi około 9 przypadków dziennie⁸. Wskaźnik zachorowalności wynosi tam około 7,7 na 100 000 kobiet rocznie⁹. Podobnie w Australii liczba kobiet diagnozowanych z rakiem szyjki macicy spadała średnio o 4,5% rocznie od czasu rozpoczęcia zorganizowanych badań przesiewowych w 1991 roku¹⁰.

Szczególne grupy ryzyka

Rak szyjki macicy dotyka nieproporcjonalnie młodsze kobiety, co sprawia, że 20% dzieci, które tracą matki z powodu nowotworów, traci je właśnie z powodu raka szyjki macicy¹¹. Kobiety żyjące z HIV mają sześciokrotnie większe ryzyko rozwoju raka szyjki macicy w porównaniu z populacją ogólną, a szacuje się, że 5% wszystkich przypadków raka szyjki macicy można przypisać zakażeniu HIV².

Polska na tle Europy

Sytuacja epidemiologiczna raka szyjki macicy w Polsce jest niepokojąca w porównaniu z innymi krajami europejskimi. Polska charakteryzuje się wyższymi wskaźnikami zachorowalności i śmiertelności oraz niższymi wskaźnikami 5-letniego przeżycia w porównaniu z Europą Zachodnią¹². Wskaźnik zachorowalności wynosi 18,9 na 100 000 kobiet, co plasuje Polskę na 20. miejscu spośród 27 krajów europejskich, podczas gdy wskaźnik śmiertelności wynoszący 10,5 jest dwukrotnie wyższy od średniej europejskiej¹².

Jedynie 55,1% kobiet zdiagnozowanych z rakiem szyjki macicy w Polsce przeżywa 5 lat, co plasuje nasz kraj blisko końca europejskich rankingów¹². Dodatkowo tylko 10% Polaków otrzymało szczepienie przeciwko HPV, a pokrycie badaniami cytologicznymi nie przekracza 25%¹². Więcej informacji na temat sytuacji w Polsce i porównań z innymi krajami znajdziesz Zobacz więcej: Rak szyjki macicy w Polsce - porównanie z Europą i trendy.

Trendy i perspektywy

Chociaż ogólny obraz pozostaje jeden ze spadającej zachorowalności i śmiertelności w krajach rozwiniętych, istnieją oznaki wzrostu ryzyka raka szyjki macicy prawdopodobnie z powodu zmian w zachowaniach seksualnych¹. W niektórych krajach, w tym w Finlandii, Wielkiej Brytanii, Danii i Chinach, obserwuje się wzrost wskaźników raka szyjki macicy wśród młodszych pokoleń⁷.

Światowa Organizacja Zdrowia opracowała globalną strategię przyspieszenia eliminacji raka szyjki macicy jako problemu zdrowia publicznego, wyznaczając cele do osiągnięcia do 2030 roku: 90% dziewcząt zaszczepionych przeciwko HPV do 15. roku życia, 70% kobiet przebadanych wysokiej jakości testem w wieku 35 i 45 lat oraz 90% kobiet z chorobą szyjki macicy otrzymujących leczenie¹¹.

Znaczenie profilaktyki

Rak szyjki macicy jest w 100% chorobą, której można zapobiec poprzez szczepienia przeciwko HPV i regularne badania przesiewowe¹³. Badania przesiewowe mogą zmniejszyć zachorowalność na raka szyjki macicy do 90% w przypadku regularnych badań co dwa lata¹⁴. Wprowadzenie programów szczepień przeciwko HPV w Stanach Zjednoczonych doprowadziło do 79% spadku zachorowalności na stany przedrakowe szyjki macicy wśród kobiet w wieku 20-24 lata w latach 2008-2022¹⁵.

Pomimo dostępności skutecznych metod profilaktyki, tylko 36% kobiet na świecie było przebadanych pod kątem raka szyjki macicy, z znacznymi różnicami w dostępności badań przesiewowych między krajami¹⁶. Te nierówności w dostępie do profilaktyki są główną przyczyną utrzymujących się różnic w zachorowalności i śmiertelności na raka szyjki macicy na całym świecie.