Rak podstawnokomórkowy – epidemiologia i występowanie w populacji

Rak podstawnokomórkowy stanowi najczęstszy nowotwór złośliwy skóry na świecie, odpowiadając za około 80% wszystkich nowotworów skóry nieczerniakowatych¹². Jest to schorzenie o szczególnie wysokiej częstości występowania w populacji rasy kaukaskiej, gdzie dotyka niemal jedną na pięć osób w ciągu życia¹. Znaczenie epidemiologiczne tego nowotworu podkreśla fakt, że stanowi on najczęstszą formę raka wśród wszystkich nowotworów złośliwych u ludzi²³.

Częstość występowania na świecie

Globalne dane epidemiologiczne wskazują na dramatyczny wzrost częstości występowania raka podstawnokomórkowego w ostatnich dekadach. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że rocznie diagnozuje się około 3,6 miliona nowych przypadków tego nowotworu⁴⁵. Częstość występowania wykazuje znaczące różnice geograficzne, z najwyższymi wskaźnikami odnotowywanymi w Australii, gdzie osiągają one 1000 przypadków na 100 000 osób rocznie, podczas gdy w niektórych częściach Afryki wynoszą zaledwie 1 przypadek na 100 000 osób rocznie⁶.

W Europie wskaźniki zachorowalności również są wysokie, szczególnie w Wielkiej Brytanii, gdzie w latach 2013-2015 odnotowano 285 przypadków na 100 000 osób rocznie⁶. W Polsce, mimo braku precyzyjnych rejestrów, obserwuje się rosnący trend zachorowalności, podobnie jak w innych krajach europejskich⁷.

Trendy zachorowalności i zmiany demograficzne

Szczególnie niepokojącym trendem jest stały wzrost częstości występowania raka podstawnokomórkowego na całym świecie. W ciągu ostatnich 30 lat wskaźniki zachorowalności wzrosły o 20-80%¹. Roczny wzrost częstości występowania szacuje się na 3-10% globalnie³, co czyni ten nowotwór jednym z najszybciej rosnących problemów onkologicznych współczesnego świata Zobacz więcej: Trendy zachorowalności na raka podstawnokomórkowego na świecie.

Najszybciej rosnącą grupą pacjentów są kobiety poniżej 40 roku życia⁸⁹. Ten trend przypisuje się zwiększonemu korzystaniu z łóżek opalających oraz zmianie nawyków rekreacyjnych związanych z ekspozycją na słońce¹⁰. Równocześnie obserwuje się wzrost świadomości społecznej dotyczącej nowotworów skóry, co może przyczyniać się do częstszego diagnozowania przypadków¹⁰.

Charakterystyka demograficzna pacjentów

Rak podstawnokomórkowy wykazuje wyraźne preferencje demograficzne. Mediana wieku w momencie diagnozy wynosi 68 lat, przy czym 90% pacjentów ma więcej niż 60 lat¹¹¹. Częstość występowania podwaja się wraz z wiekiem, szczególnie po 40 roku życia, a następnie wzrasta wykładniczo w kolejnych dekadach życia¹²¹³.

Tradycyjnie mężczyźni częściej chorowali na raka podstawnokomórkowego niż kobiety, w stosunku 2:1¹⁴¹⁵. Różnica ta była tłumaczona większą ekspozycją zawodową i rekreacyjną mężczyzn na promieniowanie ultrafioletowe. Jednak w ostatnich latach obserwuje się zmianę tego trendu, szczególnie w młodszych grupach wiekowych, gdzie częściej diagnozuje się przypadki u kobiet Zobacz więcej: Różnice demograficzne w występowaniu raka podstawnokomórkowego.

Różnice rasowe i etniczne w występowaniu

Rak podstawnokomórkowy wykazuje znaczące różnice w częstości występowania między różnymi grupami etnicznymi. Najwyższą zachorowalność obserwuje się w populacji kaukaskiej, gdzie ryzyko rozwoju choroby w ciągu życia wynosi 33-39% dla mężczyzn i 23-28% dla kobiet¹⁶. W populacji azjatyckiej częstość występowania jest znacznie niższa, co prawdopodobnie wynika z ochronnego działania melaniny przeciwko szkodliwemu wpływowi promieniowania ultrafioletowego⁶.

W Singapurze odnotowano różne wskaźniki zachorowalności w zależności od pochodzenia etnicznego: 6,9 przypadków na 100 000 osób rocznie wśród Chińczyków, 2,6 wśród Malajów i 1,4 wśród Hindusów¹². Interesujące jest to, że wszystkie grupy etniczne wykazują rosnący trend zachorowalności w porównaniu z danymi z 1968 roku.

Ryzyko nawrotu i rozwoju kolejnych nowotworów

Jednym z najważniejszych aspektów epidemiologicznych raka podstawnokomórkowego jest wysokie ryzyko rozwoju kolejnych nowotworów u pacjentów z przebytym już jednym przypadkiem. Pacjenci z historią raka podstawnokomórkowego mają co najmniej 10-krotnie wyższe ryzyko rozwoju drugiego nowotworu tego typu w porównaniu z osobami bez takiej historii¹. Meta-analizy wskazują, że 3-letnie skumulowane ryzyko rozwoju kolejnego raka podstawnokomórkowego wynosi około 44%¹⁷.

W pierwszym roku po diagnozie 33% pacjentów rozwija jeden nowy nowotwór, 14% – dwa nowe, a 7% – trzy nowe przypadki raka podstawnokomórkowego¹⁸. Te dane podkreślają konieczność regularnego monitorowania dermatologicznego u wszystkich pacjentów po przebytym raku podstawnokomórkowym.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Mimo że rak podstawnokomórkowy charakteryzuje się niską śmiertelnością – wskaźnik śmiertelności wynosi jedynie 0,12 na 100 000 osób rocznie¹ – jego ogromna częstość występowania czyni go znaczącym problemem zdrowia publicznego. W samych Stanach Zjednoczonych szacuje się, że w 2011 roku około 110 000 dorosłych po raz pierwszy zachorowało na tego typu nowotwór¹⁹.

Rosnąca częstość występowania tego nowotworu, szczególnie w starzejących się społeczeństwach, oznacza, że w nadchodzących latach należy spodziewać się dalszego wzrostu liczby przypadków²⁰. To z kolei będzie wymagać odpowiedniego przygotowania systemów opieki zdrowotnej do radzenia sobie z tym wyzwaniem, zarówno w aspekcie diagnostycznym, jak i terapeutycznym.