Etiologia raka komórek Merkla - czynniki wywołujące nowotwór

Rak komórek Merkla (MCC) to rzadka, ale agresywna postać nowotworu skóry, której przyczyny dopiero w ostatnich latach stały się przedmiotem intensywnych badań naukowych12. Chociaż dokładne mechanizmy prowadzące do rozwoju tej choroby nie są w pełni poznane, naukowcy zidentyfikowali kilka kluczowych czynników, które odgrywają istotną rolę w procesie kancerogenezy.

Ważne: Rak komórek Merkla może rozwijać się w dwóch głównych mechanizmach – wirusowym (około 80% przypadków) i niewirusowym związanym z uszkodzeniem DNA przez promieniowanie UV (około 20% przypadków). Zrozumienie tej różnicy ma kluczowe znaczenie dla wyboru odpowiedniego leczenia.

Wirus poliomawirusowy komórek Merkla jako główna przyczyna

Przełomowym odkryciem w zrozumieniu etiologii raka komórek Merkla było zidentyfikowanie w 2008 roku wirusa poliomawirusowego komórek Merkla (MCPyV)34. Ten powszechny wirus został wykryty w około 80% wszystkich badanych guzów MCC, co sugeruje jego kluczową rolę jako czynnik etiologiczny w procesie kancerogenezy56.

MCPyV jest niezwykle rozpowszechnionym wirusem – większość ludzi zakaża się nim w dzieciństwie lub wczesnej dorosłości, często w sposób całkowicie bezobjawowy78. Paradoksalnie, pomimo tak wysokiej częstości zakażeń w populacji, rak komórek Merkla pozostaje niezwykle rzadkim schorzeniem, co wskazuje na konieczność współistnienia dodatkowych czynników sprzyjających rozwojowi nowotworu.

Mechanizm onkogenny wirusa MCPyV wymaga spełnienia określonych warunków. Badania wykazały, że transformacja nowotworowa następuje w wyniku dwóch kluczowych wydarzeń: integracji genomu wirusowego z genomem komórki gospodarza oraz specyficznych mutacji, które uniemożliwiają replikację wirusa9. W warunkach osłabienia nadzoru immunologicznego wirus może powodować produkcję białek, które wyłączają geny supresorowe nowotworów, prowadząc do niekontrolowanego wzrostu komórek2.

Promieniowanie UV jako alternatywny mechanizm kancerogenezy

W około 20% przypadków raka komórek Merkla nie stwierdza się obecności wirusa MCPyV68. Te przypadki są głównie związane z przewlekłym narażeniem na promieniowanie ultrafioletowe, które prowadzi do charakterystycznych uszkodzeń DNA w komórkach skóry10.

Promieniowanie UV, pochodzące zarówno ze słońca, jak i ze sztucznych źródeł (takich jak solaria), powoduje specyficzne mutacje w DNA komórek skóry, szczególnie przejścia z cytozyny na tyminę w kontekście dipirimidyn11. Te mutacje często dotykają genów supresorowych nowotworów, takich jak TP53 i RB1, prowadząc do utraty kontroli nad wzrostem i podziałem komórek12.

Związek między rakiem komórek Merkla a narażeniem na UV jest potwierdzany przez liczne obserwacje epidemiologiczne. Nowotwór ten występuje najczęściej na skórze narażonej na słońce, szczególnie w okolicy głowy i szyi11. Dodatkowo, incydencja MCC wykazuje pozytywną korelację z indeksem promieniowania UV w różnych regionach geograficznych11.

Uwaga: Nawet w przypadkach związanych z wirusem MCPyV, promieniowanie UV może odgrywać rolę wspierającą poprzez wywołanie miejscowego osłabienia odporności lub uszkodzenia DNA, co ułatwia rozwój nowotworu. Dlatego ochrona przed słońcem pozostaje istotna niezależnie od obecności wirusa.

Rola osłabienia układu immunologicznego

Osłabienie funkcji układu immunologicznego stanowi jeden z najważniejszych czynników predysponujących do rozwoju raka komórek Merkla1314. Osoby z immunosupresją mają nawet 15-krotnie wyższe ryzyko zachorowania na MCC w porównaniu z populacją ogólną14.

Osłabienie odporności może wynikać z różnych przyczyn Zobacz więcej: Immunosupresja jako czynnik ryzyka raka komórek Merkla. Szczególnie narażone są osoby po przeszczepieniu narządów przyjmujące leki immunosupresyjne, pacjenci z zakażeniem HIV, chorzy na przewlekłą białaczkę limfocytową oraz osoby z innymi schorzeniami hematologicznymi1315.

Mechanizm, poprzez który osłabienie odporności sprzyja rozwojowi MCC, jest wieloaspektowy. Sprawny układ immunologiczny w normalnych warunkach jest zdolny do rozpoznawania i eliminacji komórek zakażonych wirusem MCPyV oraz komórek z wczesnymi zmianami nowotworowymi16. W sytuacji immunosupresji ten mechanizm obronny zawodzi, umożliwiając niekontrolowany wzrost i transformację nowotworową zakażonych komórek.

Wpływ wieku na rozwój choroby

Wiek stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju raka komórek Merkla. Schorzenie to występuje głównie u osób powyżej 50. roku życia, a około 80% przypadków diagnozuje się u pacjentów po 70. roku życia1517. Mediana wieku w momencie diagnozy wynosi 75-79 lat.

Związek między wiekiem a ryzykiem MCC wynika z kilku mechanizmów. Wraz z wiekiem następuje naturalne osłabienie funkcji układu immunologicznego, co może ułatwiać aktywację wirusa MCPyV i rozwój nowotworu3. Dodatkowo, u osób starszych dochodzi do kumulacji uszkodzeń DNA spowodowanych wieloletnim narażeniem na czynniki mutagenne, w tym promieniowanie UV14.

Dodatkowe czynniki etiologiczne

Oprócz głównych mechanizmów kancerogenezy, badacze zidentyfikowali szereg dodatkowych czynników, które mogą przyczyniać się do rozwoju raka komórek Merkla Zobacz więcej: Dodatkowe czynniki ryzyka raka komórek Merkla. Do najważniejszych z nich należą: jasny fototyp skóry (większość przypadków występuje u osób rasy kaukaskiej), płeć męska (mężczyźni chorują dwukrotnie częściej niż kobiety), oraz występowanie innych nowotworów skóry w wywiadzie1518.

Niektóre badania sugerują również związek między długotrwałym narażeniem na arsen a zwiększonym ryzykiem MCC1115. Ponadto, u pacjentów z łuszczycą poddawanych terapii PUVA (psoralen plus UVA) obserwuje się nawet 100-krotnie wyższe ryzyko rozwoju tego nowotworu13.

Współczesne rozumienie patogenezy

Obecne badania wskazują, że rozwój raka komórek Merkla jest procesem wieloetapowym, wymagającym współdziałania różnych czynników etiologicznych. W przypadkach związanych z wirusem MCPyV, oprócz integracji genomu wirusowego, konieczne są dodatkowe mutacje wywołane przez czynniki środowiskowe, takie jak promieniowanie UV19.

W przypadkach niewirusowych główną rolę odgrywa akumulacja mutacji spowodowanych przez promieniowanie UV, które prowadzi do znacznie wyższego obciążenia mutacyjnego w porównaniu z guzami MCPyV-pozytywnymi919. Te różnice w patogenezie mają istotne implikacje terapeutyczne i prognostyczne.

Zrozumienie złożonej etiologii raka komórek Merkla otwiera nowe możliwości w zakresie profilaktyki i leczenia. Identyfikacja wirusowego pochodzenia większości przypadków MCC stała się podstawą do rozwoju immunoterapii celowanych w antygeny wirusowe, które stanowią obiecującą strategię terapeutyczną w tej trudnej do leczenia chorobie nowotworowej.

Pytania i odpowiedzi

Czy wirus MCPyV zawsze prowadzi do raka komórek Merkla?

Nie. Większość ludzi zakaża się wirusem MCPyV w dzieciństwie bez rozwoju objawów czy nowotworu. Rak komórek Merkla rozwija się tylko w rzadkich przypadkach, gdy współistnieją dodatkowe czynniki, szczególnie osłabienie odporności.

Dlaczego osoby starsze częściej chorują na raka komórek Merkla?

Z wiekiem następuje naturalne osłabienie układu immunologicznego oraz kumulacja uszkodzeń DNA spowodowanych wieloletnim narażeniem na czynniki mutagenne, co zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu.

Czy opalanie się zwiększa ryzyko raka komórek Merkla?

Tak. Przewlekłe narażenie na promieniowanie UV ze słońca lub solariów jest główną przyczyną około 20% przypadków MCC i może również wspierać rozwój nowotworów związanych z wirusem MCPyV.

Czy można zapobiec rakowi komórek Merkla?

Chociaż nie ma sposobu na całkowite zapobieganie, można zmniejszyć ryzyko przez ochronę przed słońcem, unikanie solariów i odpowiednią opiekę medyczną u osób z osłabioną odpornością.

Czy rak komórek Merkla jest dziedziczny?

Nie. MCC bardzo rzadko wiąże się z dziedzicznymi mutacjami DNA. Większość zmian genetycznych prowadzących do nowotworu jest nabywana w trakcie życia.

REKLAMA