Etiologia raka komórek Hürthle – przyczyny i czynniki ryzyka

Rak komórek Hürthle stanowi rzadką i szczególnie agresywną formę nowotworów tarczycy, której etiologia pozostaje przedmiotem intensywnych badań naukowych¹. Chociaż dokładne przyczyny rozwoju tej choroby nie zostały w pełni wyjaśnione, badacze zidentyfikowali szereg czynników genetycznych i środowiskowych, które mogą przyczyniać się do jej powstania².

Podstawy molekularne rozwoju choroby

Rozwój raka komórek Hürthle rozpoczyna się, gdy komórki tarczycy nabywają zmian w swoim materiale genetycznym². DNA komórkowe zawiera instrukcje określające funkcjonowanie komórki, a mutacje prowadzą do przekazywania komórkom tarczycy sygnałów do niekontrolowanego wzrostu i podziału³. Zmienione komórki uzyskują zdolność do przeżywania w sytuacjach, w których zdrowe komórki naturalnie obumierają, co prowadzi do akumulacji komórek nowotworowych i tworzenia guza².

Specyficzne mutacje genetyczne

Jednym z kluczowych aspektów etiologii raka komórek Hürthle są mutacje w genie ATPase 6, który odpowiada za utrzymanie integralności mitochondrialnego DNA⁴. Guzy komórek Hürthle wykazują zwiększoną częstość występowania błędów w mitochondrialnym DNA, co może być związane z dysfunkcją tego genu⁴. Dodatkowo, w rozwoju choroby uczestniczą mutacje w onkogenach takich jak BRAF i HRAS oraz inaktywacja genów supresorowych nowotworów, na przykład PTEN⁵. Te zmiany genetyczne prowadzą do zaburzenia normalnych szlaków sygnałowych kontrolujących wzrost i przeżywalność komórek⁵.

Szczególnie istotne są mutacje w mitochondrialnym DNA, zwłaszcza w genach kodujących białka fosforylacji oksydacyjnej, szczególnie w podjednostkach kompleksu I⁶⁷. Badania wykazały również związek między somatycznymi i zarodkowymi mutacjami w genie GRIM-19, który pełni podwójną funkcję w metabolizmie mitochondrialnym i śmierci komórkowej⁶. Jest to pierwsza opisana mutacja genu jądrowego dla podgrupy raków komórek Hürthle⁶.

Czynniki środowiskowe i ekspozycyjne

Narażenie na promieniowanie jonizujące, szczególnie w okresie dzieciństwa, zostało uznane za znaczący czynnik ryzyka rozwoju różnych nowotworów tarczycy, w tym raka komórek Hürthle⁵. Ekspozycja na promieniowanie w okolicy głowy, szyi lub klatki piersiowej może zwiększać ryzyko rozwoju tej choroby¹⁶. Warto jednak zauważyć, że przegląd z 2021 roku wskazuje, iż nie wykazano jeszcze bezpośredniej korelacji między narażeniem na promieniowanie a rozwojem konkretnie raka komórek Hürthle⁸.

Długotrwały niedobór jodu również może odgrywać rolę w etiologii choroby¹. Jod jest mineralem niezbędnym do produkcji hormonów tarczycy, a jego niedobór może prowadzić do zaburzeń funkcjonowania gruczołu¹. Interesujące jest jednak to, że w przeciwieństwie do raka pęcherzykowego tarczycy, rak komórek Hürthle częściej występuje w regionach bogatych w jod niż w obszarach z jego niedoborem⁹.

Predyspozycje genetyczne i dziedziczne

Rodzinna historia nowotworów tarczycy stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju raka komórek Hürthle¹¹⁰. Oznacza to sytuację, w której biologiczni rodzice lub rodzeństwo chorują na nowotwory tarczycy¹. Niektóre zespoły genetyczne, takie jak zespół mnogie neoplazje wewnątrzwydzielnicze typu 1 (MEN 1) oraz rodzinna postać niemedularnego raka tarczycy, wiążą się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka komórek Hürthle⁵.

Warto jednak podkreślić, że raki komórek Hürthle rzadko mają charakter dziedziczny¹¹. W praktyce klinicznej bardzo rzadko obserwuje się przypadki pacjentów z rakiem komórek Hürthle, którzy mieliby bezpośrednich krewnych z tym samym rozpoznaniem¹¹. Z tego powodu pacjenci generalnie nie powinni się obawiać o ryzyko dla swoich dzieci¹¹.

Czynniki demograficzne i hormonalne

Rak komórek Hürthle wykazuje charakterystyczne preferencje demograficzne. Choroba znacznie częściej dotyka kobiety niż mężczyzn¹²¹³, przy czym szczyt zachorowań przypada na wiek między 50 a 60 lat¹⁴. Średni wiek prezentacji raka komórek Hürthle jest o około 10 lat wyższy niż w przypadku innych nowotworów tarczycy¹⁴. Typowo choroba występuje po 40. roku życia⁸, a osoby powyżej 50. roku życia mają zwiększone ryzyko rozwoju złośliwej postaci choroby¹⁵.

Przyczyny większej częstości występowania nowotworów tarczycy, w tym raka komórek Hürthle, u kobiet nie są w pełni wyjaśnione¹⁶. Prowadzone są badania mające na celu określenie związku między nowotworami tarczycy a hormonami, ciążą oraz cyklem menstruacyjnym¹⁶.

Istniejące schorzenia tarczycy jako czynnik ryzyka

Osoby z wcześniejszymi schorzeniami tarczycy, takimi jak gruczolaki czy wole, mogą mieć podwyższone ryzyko rozwoju raka komórek Hürthle⁵. Szczególnie istotna wydaje się choroba Hashimoto, w której kontekście częściej obserwuje się występowanie komórek Hürthle¹⁴. Komórki Hürthle mogą również być obecne w różnych innych stanach tarczycy, takich jak napromienianie tarczycy, limfocytarne zapalenie tarczycy czy choroba Gravesa-Basedowa¹⁴.

Kompleksowa natura etiologii

Etiologia raka komórek Hürthle ma charakter wieloczynnikowy i nie została jeszcze w pełni poznana¹⁷. Ze względu na rzadkość występowania tej choroby, charakterystyka patologiczna i biologiczne zachowanie pozostają przedmiotem dalszych badań¹⁷. Pochodzenie komórkowe raka komórek Hürthle, podobnie jak innych typów nowotworów tarczycy, nie jest jeszcze w pełni zrozumiane¹⁷. Sama transformacja onkocytowa nie jest bezpośrednio związana z rozwojem i progresją nowotworu, ale stosunek liczby mutacji w mitochondrialnym DNA do mutacji jądrowych wydaje się być wyższy niż w innych nowotworach¹⁷.

Współczesne rozumienie etiologii raka komórek Hürthle wskazuje na to, że mutacje mitochondrialne mogą odgrywać rolę jako jeden z wielu czynników prowadzących do rozwoju nowotworu¹⁷. Postępujące badania molekularne dostarczają coraz więcej informacji na temat unikalnych mechanizmów prowadzących do rozwoju tej agresywnej formy raka tarczycy, co może w przyszłości umożliwić opracowanie skuteczniejszych metod prewencji i leczenia.