Badanie fizykalne i endoskopia w diagnostyce raka głowy i szyi

Badanie fizykalne i endoskopia stanowią fundamentalne elementy diagnostyki raka głowy i szyi, umożliwiając specjalistom bezpośrednią ocenę struktur anatomicznych oraz identyfikację zmian podejrzanych o charakterze nowotworowym¹². Te metody diagnostyczne charakteryzują się wysoką dostępnością, względną prostotą wykonania oraz możliwością przeprowadzenia w warunkach ambulatoryjnych.

Systematyczne badanie fizykalne

Badanie fizykalne w diagnostyce raka głowy i szyi wymaga systematycznego podejścia i dokładnej znajomości anatomii regionu³⁴. Specjalista rozpoczyna od ogólnej oceny pacjenta, zwracając uwagę na symetrię twarzy, mowę, oddychanie oraz funkcje neurologiczne. Następnie przeprowadza szczegółową inspekcję i palpację poszczególnych struktur anatomicznych.

Podczas badania jamy ustnej lekarz ocenia wargi, dziąsła, język, podniebienie, dno jamy ustnej oraz migdałki podniebienne¹. Szczególną uwagę zwraca się na obecność białych lub czerwonych plam, owrzodzeń, guzów czy innych nieprawidłowości. Badanie to jest uzupełniane palpacją, która pozwala na ocenę konsystencji tkanek i wykrycie głębiej położonych zmian.

Badanie szyi obejmuje systematyczną palpację wszystkich grup węzłów chłonnych, ocenę gruczołu tarczowego oraz struktur krtani²⁴. Powiększone lub stwardniałe węzły chłonne mogą być pierwszym objawem rozprzestrzeniania się nowotworu. Lekarz ocenia również ruchomość krtani podczas połykania oraz obecność ewentualnych zmian skórnych.

Podstawowe techniki endoskopowe

Endoskopia umożliwia bezpośrednią wizualizację struktur, które są trudno dostępne podczas standardowego badania fizykalnego⁴⁵. W diagnostyce raka głowy i szyi stosuje się różne rodzaje endoskopów, w zależności od badanej lokalizacji i celu badania.

Laryngoskopia elastyczna jest podstawowym badaniem endoskopowym wykonywanym w gabinecie lekarskim². Elastyczny laryngoskop wprowadzany jest przez nos, co pozwala na ocenę nosogardła, gardła środkowego i dolnego oraz krtani. Badanie to może być wykonane bez znieczulenia, jedynie z zastosowaniem miejscowego środka znieczulającego w spreju.

Nazendoskopia służy do oceny jamy nosowej, zatok przynosowych oraz nosogardła⁶. Jest szczególnie przydatna w diagnostyce nowotworów jamy nosowej i zatok, które mogą nie dawać objawów we wczesnych stadiach rozwoju. Badanie pozwala na ocenę błony śluzowej, obecności mas nowotworowych oraz stopnia niedrożności dróg oddechowych.

Zaawansowane procedury endoskopowe

W przypadkach wymagających bardziej szczegółowej oceny lub pobrania materiału do badania histopatologicznego, wykonuje się panendoskopię pod znieczuleniem ogólnym⁴⁵. Procedura ta pozwala na kompleksową ocenę wszystkich struktur górnych dróg oddechowych i pokarmowych przy użyciu sztywnych endoskopów.

Podczas panendoskopii specjalista może przeprowadzić laryngoskopię bezpośrednią, faryngoskopię oraz ezofagoskopię⁵. Każda z tych procedur umożliwia szczegółową ocenę odpowiednich struktur anatomicznych oraz pobranie materiału do biopsji z podejrzanych obszarów. Zaletą tego podejścia jest możliwość jednoczesnej oceny wielu lokalizacji oraz wykrycia synchronicznych nowotworów.

Mikrolaryngoskopia to wysoce specjalistyczna technika, która wykorzystuje mikroskop operacyjny do uzyskania powiększonego obrazu krtani⁷. Metoda ta jest szczególnie przydatna w diagnostyce małych zmian na strunach głosowych oraz w przypadkach wymagających precyzyjnego pobrania materiału do biopsji.

Interpretacja wyników badań endoskopowych

Prawidłowa interpretacja wyników badań endoskopowych wymaga dużego doświadczenia klinicznego oraz znajomości różnorodnych obrazów patologicznych³. Specjalista ocenia kolor błony śluzowej, jej powierzchnię, obecność owrzodzeń, guzów czy innych nieprawidłowości. Szczególną uwagę zwraca się na zmiany asymetryczne oraz obszary o podejrzanym wyglądzie.

Ważnym elementem oceny endoskopowej jest także ocena funkcjonalna, szczególnie w przypadku krtani⁵. Lekarz obserwuje ruchomość strun głosowych podczas fonacji oraz oddychania, co może dostarczyć informacji o stopniu zaawansowania procesu nowotworowego oraz jego wpływie na funkcje narządu.

W przypadku wykrycia zmian podejrzanych, specjalista może zdecydować o pobraniu materiału do badania histopatologicznego bezpośrednio podczas endoskopii⁶. Możliwość jednoczesnej diagnostyki i pobrania materiału do biopsji stanowi znaczną zaletę metod endoskopowych.

Ograniczenia i przeciwwskazania

Mimo licznych zalet, badania endoskopowe mają także pewne ograniczenia⁴. Niektóre lokalizacje anatomiczne mogą pozostawać trudno dostępne nawet przy użyciu zaawansowanych technik endoskopowych. Ponadto, interpretacja wyników wymaga dużego doświadczenia, a subiektywna ocena może prowadzić do różnic w diagnozowaniu.

Przeciwwskazania do badań endoskopowych są nieliczne i dotyczą głównie pacjentów z ciężkimi chorobami układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego². W większości przypadków badania te są bezpieczne i dobrze tolerowane przez pacjentów.

Przygotowanie pacjenta do badania endoskopowego jest stosunkowo proste i obejmuje głównie zastosowanie miejscowego znieczulenia oraz zapewnienie odpowiedniego komfortu podczas procedury. W przypadku badań pod znieczuleniem ogólnym konieczne jest standardowe przygotowanie przedoperacyjne.