Przyczyny radikulopatii – dlaczego dochodzi do ucisku nerwów

Radikulopatia, określana potocznie jako „przycięty nerw”, powstaje w wyniku ucisku lub podrażnienia korzeni nerwowych odchodzących od rdzenia kręgowego¹. Ucisk ten może być spowodowany różnorodnymi czynnikami strukturalnymi i patologicznymi, które wpływają na normalne funkcjonowanie układu nerwowego². Zrozumienie mechanizmów prowadzących do radikulopatii jest fundamentalne dla skutecznego leczenia i prewencji tego schorzenia.

Termin „ucisk nerwu” opisuje sytuację, w której nadmierny nacisk wywierany przez okoliczne tkanki – takie jak kości, więzadła, mięśnie czy chrząstki – prowadzi do kompresji struktury nerwowej². Gdy dochodzi do takiego ucisku, zakłócane są normalne funkcje nerwu, co objawia się charakterystycznymi objawami neurologicznymi¹.

Zmiany zwyrodnieniowe jako główna przyczyna

Najczęstszą przyczyną radikulopatii są zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa związane z procesem starzenia się organizmu³. W miarę upływu lat krążki międzykręgowe tracą swoją elastyczność i wysokość, co prowadzi do zbliżenia się kręgów do siebie⁴. Proces ten, znany jako spondyloza szyjna lub lędźwiowa, jest naturalną częścią starzenia się i dotyka praktycznie wszystkich ludzi po pięćdziesiątym roku życia³.

Wraz ze zmianami zwyrodnieniowymi często rozwijają się osteofity, czyli kostne narośla, które mogą uciskać pobliskie korzenie nerwowe⁵. Te kostne struktury powstają jako odpowiedź organizmu na zwiększone tarcie między kręgami i stanowią próbę stabilizacji kręgosłupa, jednak mogą jednocześnie powodować zawężenie przestrzeni, przez które przechodzą nerwy⁶.

Przepukliny krążków międzykręgowych

Przepuklina krążka międzykręgowego to jedna z najczęstszych przyczyn radikulopatii, szczególnie u osób młodszych⁷. Krążki międzykręgowe pełnią funkcję amortyzatorów między kręgami, składając się z twardego pierścienia włóknistego na zewnątrz i miękkiego jądra miażdżystego w centrum⁸. Z czasem mogą one wysychać i pękać, co umożliwia wydostanie się wewnętrznej treści i wywieranie nacisku na pobliskie nerwy⁸.

Przepukliny krążków mogą powstać nagle w wyniku urazu lub rozwijać się stopniowo na skutek powtarzających się ruchów szyi, braku regularnych ćwiczeń, nieprawidłowej postawy ciała czy nieprawidłowego podnoszenia ciężkich przedmiotów⁷. Radikulopatia szyjna spowodowana przepukliną krążka jest częstsza u osób do pięćdziesiątego roku życia⁷.

Zapalenie i obrzęk tkanek

Zapalenie otaczających tkanek może również prowadzić do radikulopatii poprzez zwiększenie nacisku na nerwy⁹. Proces zapalny może być wywołany różnymi czynnikami, w tym urazami, infekcjami czy chorobami autoimmunologicznymi⁹. Reumatoidalne zapalenie stawów jest przykładem choroby, która może powodować zapalenie w stawach kręgosłupa, prowadząc do ucisku pobliskich nerwów².

Czynniki mechaniczne i strukturalne

Radikulopatia może również powstać w wyniku zmian strukturalnych w kręgosłupie, takich jak zwężenie kanału kręgowego (stenoza) czy spondylolisteza⁹. Stenoza kręgosłupa występuje, gdy przestrzeń wokół rdzenia kręgowego lub korzeni nerwowych ulega zawężeniu, co może być spowodowane pogrubieniem więzadeł, rozrostem kości czy wybrzuszeniem krążków¹⁰.

Spondylolisteza to stan, w którym jeden lub więcej kręgów przesuwa się ze swojego normalnego położenia, co może prowadzić do zawężenia przestrzeni, przez którą przechodzą nerwy do i z rdzenia kręgowego⁹. Te strukturalne zmiany mogą być wynikiem wad wrodzonych, urazów lub procesów zwyrodnieniowych⁹.

Czynniki ryzyka i predyspozycje

Istnieje wiele czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju radikulopatii. Nadwaga i otyłość stanowią znaczący czynnik ryzyka, ponieważ nadmierny ciężar ciała wywiera dodatkowy nacisk na kręgosłup i stawy¹¹. Podobnie ciąża może prowadzić do radikulopatii ze względu na zwiększoną masę ciała i retencję płynów¹².

Cukrzyca jest kolejnym ważnym czynnikiem ryzyka, ponieważ może prowadzić do uszkodzenia nerwów (neuropatia cukrzycowa) i zwiększać podatność na ucisk¹⁰. Długotrwały odpoczynek w łóżku również może zwiększać ryzyko ucisku nerwów, podobnie jak choroby tarczycy¹⁰.

Urazy i mikrourazy

Urazy stanowią istotną przyczynę radikulopatii, szczególnie u młodszych osób¹². Mogą to być zarówno ostre urazy wynikające z wypadków, upadków czy kontuzji sportowych, jak i mikrourazy powstające w wyniku powtarzających się ruchów⁹. Urazy mogą prowadzić do przemieszczenia lub uszkodzenia tkanek, które następnie wywierają nacisk na nerwy, lub do obrzęku rozwijającego się po urazie⁵.

Powtarzające się ruchy charakterystyczne dla niektórych zawodów czy sportów mogą prowadzić do przewlekłego zapalenia i obrzęku tkanek, co ostatecznie może skutkować uciskiem nerwów¹². Przykładem może być zespół cieśni nadgarstka u osób wykonujących prace wymagające częstych ruchów nadgarstka¹⁰.

Inne przyczyny i okoliczności szczególne

W rzadszych przypadkach radikulopatia może być spowodowana nowotworami kręgosłupa, które wywierają nacisk na korzenie nerwowe⁵. Niektóre choroby infekcyjne, takie jak borelioza czy półpasiec, mogą powodować zapalenie lub uszkodzenie nerwów, prowadząc do objawów podobnych do radikulopatii⁹.

Wrodzone wady, takie jak zwężony kanał kręgowy czy cieśń nadgarstka, predysponują do rozwoju objawów ucisku nerwów⁹. Osoby z takimi wadami są bardziej podatne na rozwój radikulopatii nawet przy niewielkich dodatkowych czynnikach uciskowych.

Znaczenie wczesnej identyfikacji przyczyn

Identyfikacja konkretnej przyczyny radikulopatii jest kluczowa dla wyboru odpowiedniej strategii leczenia¹³. Niepodjęcie leczenia uciskanego nerwu może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerwu i przewlekłego bólu¹³. Bariera otaczająca nerw może zacząć się rozkładać, a płyny mogą gromadzić się w okolicy, wywierając jeszcze większy nacisk lub przyczyniając się do powstawania blizn¹³.

Zrozumienie różnorodnych przyczyn radikulopatii pozwala na wdrożenie nie tylko skutecznego leczenia objawowego, ale także działań prewencyjnych mających na celu zapobieganie nawrotom schorzenia. Właściwa identyfikacja przyczyny umożliwia również prognozowanie przebiegu choroby i wybór optymalnej metody terapeutycznej dostosowanej do indywidualnych potrzeb pacjenta.