Leczenie progerii – nowoczesne terapie zespołu Hutchinsona-Gilforda

Progeria, znana również jako zespół progerii Hutchinsona-Gilforda (HGPS), przez długi czas pozostawała schorzeniem bez skutecznej terapii. Dzieci z tym rzadkim zaburzeniem genetycznym, które powoduje przedwczesne starzenie się, miały ograniczone możliwości leczenia do listopada 2020 roku, gdy Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła pierwszy lek dedykowany tej chorobie¹.

Lonafarnib – przełomowy lek w leczeniu progerii

Lonafarnib, sprzedawany pod nazwą handlową Zokinvy, to pierwszy i jedyny zatwierdzony przez FDA lek do leczenia zespołu progerii Hutchinsona-Gilforda oraz niektórych deficytów przetwarzania laminopatii progerialnych¹. Ten doustny lek należy do grupy inhibitorów farnesylotransferazy (FTI), pierwotnie opracowanych jako leki przeciwnowotworowe².

Mechanizm działania lonafarnib polega na blokowaniu produkcji progerinu poprzez hamowanie enzymu zwanego farnesylotransferazą⁴. Badania kliniczne wykazały poprawę w zakresie oczekiwanej długości życia, przyrostu masy ciała, sztywności naczyń krwionośnych, struktury kości oraz zdrowia układu sercowo-naczyniowego u dzieci otrzymujących ten lek⁴.

Skuteczność lonafarnib w badaniach klinicznych

Wyniki badań klinicznych są obiecujące. Lonafarnib wydłużył średnią długość życia pacjentów z progerią o średnio 2,5 roku⁵, co stanowi prawie 20% wzrost w stosunku do średniej długości życia wynoszącej 14,5 lat⁶. W jednym z badań klinicznych śmiertelność w grupie otrzymującej lonafarnib wynosiła 3,7%, w porównaniu do 33,3% w grupie nieleczonej po średnio 2,2 latach obserwacji⁷.

Każde dziecko uczestniczące w badaniu wykazało poprawę w jednej lub więcej z czterech obszarów: przyroście masy ciała, poprawie słuchu, poprawie struktury szkieletu oraz zwiększonej elastyczności naczyń krwionośnych⁸. Szczególnie znacząca była poprawa funkcji sercowo-naczyniowych, które stanowią główną przyczynę zgonów w progerii⁹.

Terapia wspomagająca i leczenie objawowe

Oprócz lonafarnib, leczenie progerii obejmuje szeroki zakres terapii wspomagających, które mają na celu złagodzenie objawów i poprawę jakości życia pacjentów. Podstawowe elementy terapii wspomagającej to:

• Niskodawkowa aspiryna – codzienna dawka może pomóc zapobiec zawałom serca i udarom3
• Statyny i inne leki obniżające cholesterol – wspomagają funkcję naczyń krwionośnych i serca³
• Leki przeciwkrzepliwe – pomagają zapobiegać zakrzepom krwi³
• Fizjoterapia i terapia zajęciowa – pomagają w utrzymaniu aktywności przy sztywności stawów¹⁰

Właściwe żywienie odgrywa kluczową rolę w leczeniu progerii. Zbilansowana dieta zawierająca zdrowe, wysokokaloryczne pokarmy pomaga utrzymać odpowiednie odżywienie¹⁰. Czasami konieczne są suplementy diety dostarczające dodatkowych kalorii¹⁰.

Innowacyjne terapie eksperymentalne

Badacze aktywnie pracują nad nowymi strategiami terapeutycznymi, które mogą w przyszłości oferować jeszcze lepsze rezultaty niż obecne leczenie. Wśród najbardziej obiecujących podejść znajdują się:

Obecnie w fazie badań klinicznych znajduje się Progerinin, nowy lek eksperymentalny, który będzie podawany w połączeniu z lonafarnib¹³. Dowody laboratoryjne wskazują, że ten lek w połączeniu z lonafarnib może być bardziej skuteczny niż lonafarnib stosowany samodzielnie¹³.

Terapie kombinowane

Badacze testują również kombinacje leków w celu uzyskania lepszych efektów terapeutycznych. Everolimus, forma leku rapamycyna, jest obecnie badany w połączeniu z lonafarnib¹⁴. Ten lek może być łatwiej podawany dzieciom z progerią, ponieważ wymaga mniejszej liczby pobrań krwi do monitorowania poziomu leku¹⁴.

Ograniczenia obecnego leczenia

Mimo że lonafarnib stanowi przełom w leczeniu progerii, ma swoje ograniczenia. Lek nie koryguje wszystkich zaburzeń związanych z chorobą, takich jak lipodystrofia, zmiany skórne, łysienie czy przykurcze stawów⁷. Ponadto, chociaż znacznie wydłuża życie pacjentów, nie stanowi ostatecznego lekarstwa na progerię¹⁵.

Konieczne jest również regularne monitorowanie pacjentów pod kątem chorób serca i naczyń krwionośnych³. Dzieci z progerią powinny być monitorowane przez kardiologa i otrzymywać coroczne badania ciśnienia krwi, cholesterolu oraz funkcji serca, w tym elektrokardiogram i echokardiogram¹⁶.

Perspektywy na przyszłość

Rozwój terapii genowych i edycji genów daje nadzieję na znalezienie definitywnego lekarstwa na progerię. Badania nad wykorzystaniem edytorów zasad adeniny (ABE) do korekcji mutacji odpowiedzialnej za progerię pokazują obiecujące wyniki¹⁷. Podejście to bezpośrednio celuje w specyficzną mutację w genie LMNA, która powoduje chorobę¹⁷.

Obecnie trwają prace nad optymalizacją systemów dostarczania ABE do bezpośredniego leczenia pacjentów¹⁷. Chociaż osiągnięcia te są nadal eksperymentalne, wskazują na realną ścieżkę prowadzącą do zastosowań klinicznych¹⁷. Naukowcy są optymistyczni co do rozpoczęcia badań klinicznych terapii genowej w ciągu najbliższych dwóch lat¹⁸.