Epidemiologia półpaśca – statystyki występowania i czynniki ryzyka

Półpasiec stanowi znaczący problem zdrowia publicznego na całym świecie, dotykający miliony osób rocznie. Ta bolesna infekcja wirusowa wynika z reaktywacji wirusa ospy wietrznej, który przez lata pozostaje uśpiony w zwojach nerwowych po przebytej ospie wietrznej w dzieciństwie.

Częstość występowania półpaśca

Według danych epidemiologicznych, około jedna na trzy osoby zachoruje na półpasiec w ciągu życia¹². W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że rocznie występuje około miliona przypadków półpaśca³⁴. Dane z różnych regionów świata wskazują na podobne tendencje – częstość występowania wynosi od 3 do 5 przypadków na 1000 osób rocznie w Ameryce Północnej, Europie i regionie Azji i Pacyfiku⁵.

Badania przeprowadzone w różnych krajach pokazują, że ogólna roczna częstość występowania półpaśca waha się od 1,2 do 3,4 przypadków na 1000 osób rocznie wśród młodszych, zdrowych osób, podczas gdy u pacjentów powyżej 65. roku życia wzrasta do 3,9-11,8 przypadków na 1000 osób rocznie⁶. W Australii odnotowuje się około 560 przypadków półpaśca na 100 000 populacji rocznie we wszystkich grupach wiekowych⁷.

Wpływ wieku na występowanie półpaśca

Wiek jest najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju półpaśca. Częstość występowania wzrasta dramatycznie wraz z wiekiem, co związane jest ze spadkiem odporności komórkowej specyficznej dla wirusa ospy wietrznej Zobacz więcej: Wiek jako główny czynnik ryzyka półpaśca - analiza epidemiologiczna. U osób w wieku 50-59 lat częstość występowania wynosi około 630 przypadków na 100 000 populacji, wzrastając do 1366 przypadków na 100 000 u osób w wieku 60-69 lat i 1531 przypadków na 100 000 u osób w wieku 70-79 lat⁹.

Szczególnie dramatyczny wzrost ryzyka obserwuje się po 50. roku życia. Badania pokazują, że ryzyko reaktywacji wirusa ospy wietrznej podwaja się mniej więcej co dekadę po 50. roku życia¹⁰. W Anglii i Walii u osób powyżej 70 lat występuje ponad 50 000 przypadków półpaśca rocznie¹⁰.

Różnice między płciami i grupami etnicznymi

Dane epidemiologiczne konsekwentnie wskazują na wyższą częstość występowania półpaśca u kobiet niż u mężczyzn. Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazały, że ogólna roczna częstość występowania u kobiet wynosi 5,25 przypadków na 1000 osób rocznie, podczas gdy u mężczyzn 3,66 przypadków na 1000 osób rocznie¹¹. Ta różnica między płciami obserwowana jest we wszystkich grupach wiekowych¹².

Jeśli chodzi o różnice etniczne, badania wskazują, że osoby rasy białej mają wyższe ryzyko rozwoju półpaśca w porównaniu z osobami rasy czarnej¹³. Te różnice mogą wynikać z czynników genetycznych, społeczno-ekonomicznych lub różnic w ekspozycji na wirus w dzieciństwie.

Populacje o podwyższonym ryzyku

Osoby z osłabioną odpornością stanowią grupę szczególnego ryzyka rozwoju półpaśca Zobacz więcej: Półpasiec u osób z osłabioną odpornością - epidemiologia i czynniki ryzyka. Częstość występowania półpaśca jest nawet 15 razy wyższa u osób z infekcją HIV⁹. Około 25% pacjentów z HIV i 7-9% osób po przeszczepie nerek lub serca doświadcza epizodu półpaśca¹⁴.

W pierwszym roku po przeszczepie szpiku kostnego nawet do 30% pacjentów może rozwinąć półpasiec⁹. Ryzyko nawrotów półpaśca jest szczególnie wysokie u osób z osłabioną odpornością – około 4% pacjentów doświadcza nawrotowego epizodu w późniejszym okresie życia, przy czym nawroty występują niemal wyłącznie u osób z obniżoną odpornością¹⁴.

Trendy czasowe i wpływ szczepień

Obserwuje się stopniowy, ale stały wzrost częstości występowania półpaśca na przestrzeni ostatnich dekad w wielu krajach⁵¹⁵. Co interesujące, trend ten często występował jeszcze przed wprowadzeniem programów szczepień przeciwko ospie wietrznej⁵. Przyczyny tego wzrostu nie są do końca poznane, ale prawdopodobnie związane są ze starzeniem się populacji, zwiększonym stosowaniem leków immunosupresyjnych oraz zmianami w epidemiologii ospy wietrznej.

Wprowadzenie szczepień przeciwko ospie wietrznej u dzieci mogło teoretycznie wpłynąć na epidemiologię półpaśca poprzez zmniejszenie naturalnego „podsycania” odporności u dorosłych przez kontakt z chorymi dziećmi. Jednak dotychczasowe badania nadzorcze nie wykazały jednoznacznego wpływu programów szczepień przeciwko ospie wietrznej na częstość występowania półpaśca¹⁶¹⁷.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Półpasiec stanowi istotne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. Szacuje się, że koszty hospitalizacji związane z powikłaniami półpaśca przekraczają 700 milionów dolarów rocznie u osób powyżej 60. roku życia w Stanach Zjednoczonych¹⁶. Ogółem koszty związane z półpaścem wahają się od 1 do 2 miliardów dolarów rocznie¹⁸.

Oczekuje się, że częstość występowania półpaśca będzie dalej wzrastać wraz ze starzeniem się populacji¹⁰. W perspektywie demograficznej, proporcja osób w wieku 60 lat i więcej ma się podwoić w następnych dekadach w wielu krajach, co oznacza znaczny wzrost liczby przypadków półpaśca¹⁹. Dlatego też coraz większego znaczenia nabierają programy szczepień przeciwko półpaścowi jako strategia prewencji tego schorzenia.