Fazy napadu padaczkowego – przebieg i objawy

Napady padaczkowe często przebiegają w określonej sekwencji faz, przy czym prodrom i aura występują na początku, faza iktalna zazwyczaj w środku, a faza poiktalna po zakończeniu napadu¹. Każda faza charakteryzuje się określonymi objawami, choć mogą one różnić się u poszczególnych osób, w zależności od typu napadu¹.

Faza prodromalna – wczesne ostrzeżenia

Faza prodromalna to okres, w którym niektórzy pacjenci mogą wyczuć zbliżający się napad². Nie wszyscy doświadczają tego etapu, ale ci, którzy go odczuwają, mogą zauważyć wczesne oznaki na godziny, a nawet dni przed rozpoczęciem napadu². Około 20% osób z padaczką doświadcza tego etapu, który może służyć jako znak ostrzegawczy³.

Najczęstsze objawy fazy prodromalnej obejmują³:

• Dezorientację
• Lęk
• Drażliwość
• Ból głowy
• Drżenie
• Złość lub inne zaburzenia nastroju

Inne objawy mogą obejmować zmiany nastroju i zachowania, uczucie zawrotów głowy, trudności ze snem, problemy z koncentracją¹. Faza prodromalna może trwać od 10 minut do kilku dni przed wystąpieniem napadu⁴.

Aura – bezpośrednie ostrzeżenie przed napadem

Aura jest uważana za wczesną część napadu i występuje bezpośrednio przed jego właściwym początkiem². Chociaż tradycyjnie była postrzegana jako ostrzeżenie przed nadchodzącym napadem, aura jest w rzeczywistości najwcześniejszym objawem aktywności napadowej i początkiem fazy iktalnej³.

Według organizacji Cure Epilepsy około 65% osób z padaczką może doświadczać aury jako części swoich napadów¹. U osób z padaczką ogniskową aury mogą być wczesnym znakiem ostrzegawczym, ponieważ często występują mniej niż dwie minuty przed napadami powodującymi utratę przytomności⁵.

Objawy aury mogą obejmować²:

• Déjà vu – poczucie, że coś się już wcześniej wydarzyło, chociaż w rzeczywistości nie
• Jamais vu – uczucie, że widzisz coś dobrze znanego po raz pierwszy
• Nietypowe zapachy, dźwięki lub smaki
• Zawroty głowy
• Trudności ze wzrokiem
• Drętwienie lub mrowienie w częściach ciała
• Nudności
• Ból głowy
• Panika
• Uczucie intensywnego strachu

Podczas aury lub napadu ogniskowego mogą wystąpić również drgania mięśni lub szarpnięcia po jednej stronie ciała, intensywny lęk lub strach, halucynacje w postaci wizji, dźwięków lub zapachów, zmiany ciśnienia krwi lub rytmu serca, utrata kontroli nad pęcherzem lub jelitami, drętwienie lub mrowienie, dezorientacja, nudności⁴.

Faza iktalna – właściwy napad

Faza iktalna obejmuje czas od pierwszego objawu, włączając aurę, jeśli występuje, do zakończenia napadu⁶. To etap napadu, który większość ludzi rozpoznaje i identyfikuje jako napad padaczkowy⁶. Podczas tego okresu występuje intensywna aktywność elektryczna w mózgu⁷.

Objawy fazy iktalnej mogą być bardzo różnorodne i obejmują⁶:

• Sztywnienie ramion lub nóg
• Żucie lub mlaskanie ustami
• Dezorientację
• Trudności z oddychaniem
• Roztargnienie
• Ślinienie się
• Ruch oczu lub głowy w jednym kierunku
• Utratę słuchu
• Niemożność poruszania się lub mówienia
• Utratę kontroli nad pęcherzem lub jelitami
• Zaniki pamięci
• Drętwienie
• Bladość lub zaczerwienienie skóry
• Rozszerzenie źrenic
• Przyspieszenie akcji serca
• Poczucie oderwania
• Dziwne dźwięki
• Potliwość
• Drżenia
• Drgania
• Nietypową aktywność fizyczną, taką jak ubieranie się/rozbieranie
• Utratę wzroku, niewyraźne widzenie, migające obrazy
• Chodzenie/bieganie

Faza iktalna trwa od pierwszego objawu do końca aktywności napadowej⁸. Objawy tej fazy zależą od typu napadu⁸. Podczas fazy iktalnej mogą również wystąpić utrata świadomości, zaniki pamięci, uczucie dezorientacji, trudności ze słyszeniem, nietypowe zapachy, dźwięki lub smaki, trudności z mówieniem lub wypowiadaniem dziwnych słów, drgania, utrata kontroli nad mięśniami, powtarzalne ruchy, konwulsje ciała, przyspieszenie akcji serca, trudności z oddychaniem⁷.

Objawy iktalnej według typu napadu

Objawy fazy iktalnej różnią się znacznie w zależności od typu napadu i obszaru mózgu, który jest dotknięty¹:

W napadach uogólnionych mogą wystąpić utrata świadomości, sztywnienie ramion i nóg, dezorientacja, roztargnienie lub poczucie oderwania, żucie, mlaskanie ustami, powtarzalne ruchy, ślinienie się, potliwość, drżenia, drętwienie, trudności z mówieniem lub poruszaniem się, zaniki pamięci, nietypowa aktywność fizyczna, rozszerzenie źrenic, utrata kontroli nad pęcherzem lub jelitami, drgania, przyspieszenie akcji serca, zmiany wzroku lub słuchu, zmiany smaku lub zapachu, trudności z oddychaniem, konwulsje¹.

W napadach ogniskowych objawy mogą być bardziej zlokalizowane i zależeć od konkretnego obszaru mózgu, w którym rozpoczyna się napad.

Faza poiktalna – okres rekonwalescencji

Okres rekonwalescencji po napadzie nazywa się fazą poiktalną⁹. Niektórzy ludzie odzyskują siły natychmiast, podczas gdy inni mogą potrzebować minut, godzin, a nawet dni, aby poczuć się jak na swoim poziomie wyjściowym⁹. Długość fazy poiktalnej zależy bezpośrednio od typu napadu, jego nasilenia i regionu mózgu, który był dotknięty⁹.

Faza poiktalna może trwać od kilku minut do godzin⁸. Niektórzy ludzie szybko się regenerują, podczas gdy inni potrzebują godzin⁸. Długość fazy poiktalnej zależy od typu napadu i tego, która część mózgu była dotknięta⁸.

Typowe objawy fazy poiktalnej obejmują⁹:

• Osłabienie ramion lub nóg
• Bolesność ciała
• Dezorientację
• Trudności z odnajdywaniem nazw lub słów
• Senność
• Uczucie strachu, zawstydzenia lub smutku
• Ogólne złe samopoczucie
• Bóle głowy/migreny
• Nadciśnienie
• Utratę pamięci
• Nudności
• Pragnienie

Inne objawy mogą obejmować osłabienie ramion lub nóg, zmęczenie, ogólne uczucie dyskomfortu lub choroby, ból głowy, bolesne mięśnie, dezorientację, senność, trudności z pamięcią, uczucie strachu, lęku, wstydu, frustracji, zawstydzenia lub smutku, nudności, pragnienie, wysokie ciśnienie krwi, utratę kontroli nad pęcherzem lub jelitami, brak przytomności, urazy takie jak skaleczenia, złamania kości lub urazy głowy¹⁰.

Specyficzne aspekty poszczególnych faz

Porażenie Todda

Czasami może wystąpić przejściowy paraliż po napadzie ogniskowym¹⁰. Eksperci nazywają to porażeniem Todda¹⁰. Niektórzy ludzie stwierdzają, że po napadzie mają przejściowe osłabienie lub nie mogą poruszać częścią ciała¹¹. To zjawisko nazywa się porażeniem Todda¹¹.

Czynniki wpływające na przebieg faz

Regeneracja po napadzie może zależeć od typu napadu, który miała dana osoba, nasilenia napadu i obszaru mózgu, w którym miał miejsce¹⁰. Ludzie mogą doświadczać każdej fazy różnie, w zależności od typu i nasilenia napadu oraz obszaru mózgu, który dotyka¹⁰.

Co się dzieje po napadzie ogniskowym, różni się od osoby do osoby¹¹. Po zakończeniu napadu może nastąpić faza regeneracji, znana jako faza poiktalna, zanim powrócisz do normalnego stanu¹². Podczas tej fazy możesz być zdezorientowany, zmęczony, obolały lub spragniony. Możesz czuć się słaby, chory lub niespokojny, być ranny, stracić kontrolę nad pęcherzem lub jelitami lub mieć ból głowy¹².

Znaczenie kliniczne rozpoznawania faz

Rozpoznanie poszczególnych faz napadu ma istotne znaczenie praktyczne. Znajomość objawów prodromalnych i aury może pomóc pacjentom w przygotowaniu się na nadchodzący napad, znalezieniu bezpiecznego miejsca i powiadomieniu otoczenia. Zrozumienie fazy iktalnej pomaga w właściwym reagowaniu podczas napadu, a wiedza o fazie poiktalnej pozwala na odpowiednią opiekę po jego zakończeniu.

Nie wszystkie napady będą miały widoczne lub łatwe do oddzielenia części¹³. Nie każde dziecko, które ma napady, będzie doświadczać wszystkich etapów napadu lub objawów napadu¹³. Napady mają początek, środek i koniec¹³.