Prewencja padaczki skroniowej – jak zapobiegać napadom epileptycznym

Prewencja padaczki skroniowej stanowi wieloaspektowe wyzwanie medyczne, które obejmuje zarówno pierwotne zapobieganie rozwojowi choroby, jak i wtórną profilaktykę mającą na celu kontrolę napadów u osób już zdiagnozowanych¹. Padaczka skroniowa jest najczęstszą formą padaczki lekoopornej, często związaną ze stwardnieniem hipokampa, które może być wynikiem pierwotnego uszkodzenia mózgu występującego na długo przed pojawieniem się objawów neurologicznych¹.

Znaczący wpływ niekontrolowanych napadów na zwiększoną zachorowalność i śmiertelność sprawia, że prewencja padaczki pozostaje koniecznością, która potencjalnie może uratować wiele istnień ludzkich². W znaczącym odsetku przypadków, sięgającym nawet 87% pacjentów z padaczką skroniową i stwardnieniem hipokampa, w dokumentacji medycznej odnotowuje się pierwotny uraz prowokujący, który miał miejsce w okresie niemowlęcym¹.

Pierwotna prewencja – zapobieganie uszkodzeniom mózgu

Pierwotna prewencja padaczki skroniowej koncentruje się na zapobieganiu uszkodzeniom mózgu, które mogą prowadzić do rozwoju epileptogenezy. Unikanie urazów głowy poprzez noszenie kasków podczas jazdy na rowerze może obniżyć ryzyko urazu głowy, który może prowadzić do zaburzeń napadowych³. Aby zmniejszyć ryzyko urazowego uszkodzenia mózgu, należy zawsze zapinać pasy bezpieczeństwa podczas prowadzenia pojazdu i jeździć defensywnie, nosić kask podczas jazdy na rowerze, usuwać z podłóg przedmioty mogące powodować potknięcia oraz przewody zasilające, aby zapobiec upadkom, a także unikać wspinania się po drabinach⁴.

Kontrola czynników ryzyka i stylu życia

Istotnym elementem prewencji jest kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. Zarządzanie stanami takimi jak nadciśnienie tętnicze, choroby serca i cukrzyca może obniżyć ryzyko udaru mózgu, który może być przyczyną padaczki⁵. Aby zmniejszyć ryzyko udaru, należy przestrzegać zdrowej diety (takiej jak dieta śródziemnomorska), utrzymywać zdrową wagę ciała i regularnie ćwiczyć⁴.

Kluczowe znaczenie w prewencji wtórnej ma zarządzanie czynnikami wyzwalającymi napady. Stres może być czynnikiem wyzwalającym napady, dlatego ćwiczenia fizyczne mogą pomóc w redukcji stresu⁶. Choroba może być formą stresu, dlatego podczas choroby należy spożywać różnorodne zdrowe pokarmy i pić dużo płynów⁶. Regularne godziny snu są równie istotne – brak snu może wywołać napad, dlatego należy starać się kłaść spać i budzić o tych samych porach każdego dnia, utrzymywać sypialnię w ciszy i ciemności⁶.

Farmakologiczne strategie prewencji

Regularne przyjmowanie leków przeciwpadaczkowych każdego dnia o tej samej porze jest fundamentem farmakologicznej prewencji. Pomoże to również zapobiec działaniom niepożądanym leków, a ustawienie alarmu może pomóc w przypomnieniu o codziennym przyjmowaniu leku⁶. Przyjmowanie leków przeciwnapadowych dokładnie zgodnie z zaleceniami jest kluczowe dla zapobiegania napadom⁷.

W kontekście profilaktyki pooperacyjnej, pacjenci otrzymujący profilaktyczne leki przeciwpadaczkowe przez co najmniej 6 miesięcy mieli znacząco mniej napadów i wyższe wyniki w skali Karnofsky’ego niż ci otrzymujący leki przez mniej niż miesiąc lub wcale⁸. Pacjenci, którym przepisano leki przeciwpadaczkowe, mieli niższą częstość występowania pooperacyjnej padaczki przed kontrolą po 6 miesiącach⁹.

Ograniczanie substancji psychoaktywnych

Istotnym elementem prewencji jest ograniczenie lub całkowite unikanie alkoholu. Alkohol może wywołać napad, szczególnie jeśli spożyje się dużą ilość jednorazowo¹⁰. Należy szukać terapii w przypadku nadużywania substancji psychoaktywnych, ponieważ alkohol i inne nielegalne narkotyki mogą uszkodzić mózg, co następnie może prowadzić do padaczki⁴. Powstrzymywanie się od używania narkotyków i alkoholu jest jednym z podstawowych zaleceń prewencyjnych¹¹.

Nowoczesne podejścia terapeutyczne

Badania nad nowoczesnymi strategiami prewencji obejmują wykorzystanie terapii przeciwzapalnych. Obecnie istnieją obszerne dowody sugerujące, że podejścia przeciwzapalne mogą oferować obiecującą alternatywną strategię terapeutyczną, szczególnie gdy leki przeciwpadaczkowe są nieskuteczne¹². Nowsze dowody dotyczące roli zapalenia w ostrych i przewlekłych napadach, zaangażowania komórek glejowych i uszkodzenia naczyń krwionośnych sugerują nowe cele dla terapii ochronnych, prawdopodobnie prewencyjnych¹³.

Perspektywiczne są również badania nad peptydami regeneracji neuronalnej. Peptyd Regeneracji Neuronalnej 2945 (NRP2945) wywiera silny efekt przeciwepileptogenny, redukując częstość spontanicznych napadów, wywierając znaczący efekt neuroprotekcyjny oraz łagodząc zachowania lękowe i upośledzenia poznawcze¹⁴. Te efekty wydają się zależeć od modulacji procesu epileptogenezy, a nie od tłumienia napadów¹⁴.

Znaczenie wczesnej interwencji

Wczesna interwencja ma kluczowe znaczenie w prewencji padaczki skroniowej. Jeśli napady dziecka nie są kontrolowane przez leki, co dotyczy 30% do 40% dzieci, ważne jest wczesne rozpoznanie tego faktu¹⁵. U nawet 90% dzieci wczesna operacja usunięcia dotkniętych obszarów mózgu może zatrzymać napady i potencjalnie pomóc w poprawie zachowania, funkcji poznawczych i rozwoju społecznego¹⁵.

Zrozumienie rytmiczności napadów może pomóc w ustanowieniu strategii chronoterapeutycznych, środków prewencyjnych i zmian w harmonogramie przyjmowania leków przeciwnapadowych¹⁶. Kontrola napadów znacznie zmniejsza ryzyko powikłań u osoby, co jest fundamentalnym celem skutecznej prewencji¹⁷.