Etiologia opryszczki narządów płciowych – przyczyny zakażenia

Opryszczka narządów płciowych to choroba przenoszona drogą płciową, która powstaje w wyniku zakażenia wirusem opryszczki pospolitej (HSV – herpes simplex virus)¹². Jest to jedna z najczęściej występujących infekcji przenoszonych drogą płciową na całym świecie, dotykająca miliony ludzi w różnym wieku³.

Typy wirusów HSV odpowiedzialne za opryszczkę narządów płciowych

Opryszczka narządów płciowych może być spowodowana przez dwa różne typy wirusa opryszczki pospolitej¹⁴:

• HSV-1 (wirus opryszczki pospolitej typu 1) – tradycyjnie kojarzony z opryszczką warg i okolic ust, ale może również powodować opryszczkę narządów płciowych⁴
• HSV-2 (wirus opryszczki pospolitej typu 2) – najczęstsza przyczyna opryszczki narządów płciowych, głównie przenoszony drogą płciową¹³

HSV-2 jest odpowiedzialny za większość przypadków opryszczki narządów płciowych i charakteryzuje się większą skłonnością do wywoływania nawrotów choroby w porównaniu z zakażeniami HSV-1³⁵. Szacuje się, że około 520 milionów ludzi na świecie w wieku 15-49 lat jest zakażonych HSV-2³.

Mechanizm zakażenia i rozprzestrzeniania się wirusa

Wirusy HSV dostają się do organizmu przez drobne uszkodzenia skóry lub błony śluzowe⁴. Po wniknięciu do organizmu wirus wbudowuje się w komórki, a następnie przemieszcza się wzdłuż nerwów czuciowych do zwojów nerwowych, gdzie pozostaje przez całe życie⁷⁸.

Charakterystyczną cechą wirusów opryszczki jest ich zdolność do pozostawania w stanie uśpienia (latencji) w zwojach nerwowych i okresowego reaktywowania się⁹. Gdy wirus ponownie staje się aktywny, przemieszcza się z powrotem wzdłuż nerwów do miejsca pierwotnego zakażenia, powodując nawrót objawów⁹.

Sposoby przenoszenia wirusa HSV

Opryszczka narządów płciowych przenosi się głównie przez bezpośredni kontakt skóra-do-skóry podczas aktywności seksualnej²¹⁰. Najczęstsze sposoby transmisji to:

• Kontakt płciowy pochwowy¹⁰
• Kontakt płciowy analny¹⁰
• Seks oralny – szczególnie ważny w przenoszeniu HSV-1 z okolic ust do narządów płciowych¹²
• Bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi zakażonej osoby (ślina, nasienie, wydzielina z pochwy)⁴

Szczególnie istotne jest to, że wirus może być przenoszony nawet wtedy, gdy zakażona osoba nie ma widocznych objawów choroby²¹⁰. Ten mechanizm nazywany jest bezobjawowym wydzielaniem wirusa (asymptomatic shedding) i jest odpowiedzialny za większość przypadków transmisji HSV¹¹.

Różnice w etiologii między HSV-1 i HSV-2

Chociaż oba typy wirusa mogą powodować opryszczkę narządów płciowych, różnią się one pod względem sposobu przenoszenia i charakteru infekcji Zobacz więcej: Różnice między HSV-1 i HSV-2 w etiologii opryszczki narządów płciowych. HSV-2 jest niemal wyłącznie przenoszony drogą płciową i wykazuje większe powinowactwo do nabłonka narządów płciowych¹². Z kolei HSV-1 może być przenoszony zarówno przez kontakt nieplciowy (np. całowanie) w przypadku infekcji okolic ust, jak i przez seks oralny w przypadku zakażenia narządów płciowych⁵.

Istotną różnicą jest również częstość nawrotów – zakażenia HSV-2 charakteryzują się znacznie częstszymi epizodami reaktywacji w porównaniu z zakażeniami HSV-1 w okolicy narządów płciowych¹³. Podczas gdy HSV-1 w okolicy narządów płciowych może powodować nawroty kilka razy w roku lub wcale, HSV-2 często wywołuje 4-5 epizodów rocznie¹³.

Czynniki zwiększające ryzyko zakażenia

Ryzyko zakażenia wirusem HSV zwiększa się w określonych sytuacjach Zobacz więcej: Czynniki ryzyka zakażenia wirusem opryszczki narządów płciowych. Do najważniejszych czynników ryzyka należą aktywność seksualna z zakażonym partnerem, brak stosowania metod barierowych ochrony, osłabiona odporność oraz obecność innych chorób przenoszonych drogą płciową¹⁰.

Kobiety są bardziej narażone na zakażenie HSV-2 niż mężczyźni ze względu na anatomiczne różnice¹⁵¹⁶. Ryzyko przeniesienia wirusa z zakażonego mężczyzny na niezakażoną kobietę jest wyższe niż w odwrotnej sytuacji¹⁶.

Trwałość zakażenia i mechanizm nawrotów

Po pierwotnym zakażeniu wirus HSV pozostaje w organizmie przez całe życie⁷¹⁷. Nie ma możliwości całkowitego wyeliminowania wirusa z organizmu, co sprawia, że opryszczka narządów płciowych ma charakter przewlekły z możliwością nawrotów¹⁸.

Wirus „śpi” w zwojach nerwowych i może zostać reaktywowany przez różne czynniki wyzwalające, takie jak stres, choroby, osłabienie odporności, urazy, zmiany hormonalne czy ekspozycja na słońce¹⁹²⁰. Częstość i nasilenie nawrotów są bardzo indywidualne i zazwyczaj zmniejszają się z czasem²¹.

Znaczenie epidemiologiczne i wpływ na zdrowie publiczne

Opryszczka narządów płciowych stanowi poważny problem zdrowia publicznego ze względu na swoją powszechność i konsekwencje zdrowotne. Zakażenie HSV-2 zwiększa ryzyko zakażenia HIV około 2-3-krotnie¹³²², co ma szczególne znaczenie w kontekście prewencji AIDS.

Dodatkowo, większość osób zakażonych HSV nie zdaje sobie sprawy ze swojego stanu, ponieważ przebieg infekcji może być bezobjawowy lub objawy mogą być mylone z innymi schorzeniami skóry²²²³. To sprawia, że nieświadome przenoszenie wirusa jest bardzo częste i stanowi główny mechanizm rozprzestrzeniania się infekcji w populacji²².