Epidemiologia mięsaka Kaposiego – występowanie i czynniki ryzyka

Mięsak Kaposiego stanowi rzadki nowotwór naczyniowy, którego epidemiologia uległa dramatycznym zmianom od momentu pierwszego opisu przez węgierskiego dermatologa Moritza Kaposiego w 1872 roku¹². Choroba ta, początkowo występująca sporadycznie wśród starszych mężczyzn pochodzenia wschodnioeuropejskiego i śródziemnomorskiego, zyskała na znaczeniu wraz z pojawieniem się epidemii AIDS w latach 80. XX wieku³.

Globalne występowanie mięsaka Kaposiego

Współczesne dane epidemiologiczne wskazują na znaczące różnice w częstości występowania mięsaka Kaposiego między regionami świata. Szacuje się, że w 2018 roku odnotowano około 42 000 nowych przypadków choroby i 20 000 zgonów z jej powodu na całym świecie⁴. W Stanach Zjednoczonych obecnie występuje około 2000 przypadków rocznie, co odpowiada częstości około 6 przypadków na milion mieszkańców⁵⁶.

Przed epidemią AIDS w Stanach Zjednoczonych odnotowywano jedynie około 2 nowe przypadki na milion mieszkańców rocznie. Szczyt zapadalności przypadł na początek lat 90., gdy wskaźnik osiągnął 47 przypadków na milion mieszkańców rocznie⁶. Dzięki wprowadzeniu skutecznej terapii antyretrowirusowej (HAART) częstość występowania znacząco spadła⁷.

Rozkład według płci i wieku

Mięsak Kaposiego wykazuje wyraźną predyspozycję do występowania u mężczyzn. W populacji ogólnej stosunek mężczyzn do kobiet wynosi około 10-15:1⁸. Wiek zachorowania różni się w zależności od postaci choroby – klasyczna forma występuje głównie u pacjentów w wieku 50-70 lat, podczas gdy forma związana z AIDS dotyka osoby w wieku 20-54 lat⁸.

Różnice rasowe i etniczne

Analiza danych z amerykańskiego rejestru SEER wykazuje znaczące różnice w zapadalności między grupami rasowymi. Najwyższą częstość występowania obserwuje się wśród Afroamerykanów (1,189 na 100 000), następnie wśród białych (0,486 na 100 000), rdzennych Amerykanów (0,334 na 100 000), a najniższą wśród Azjatów i mieszkańców wysp Pacyfiku (0,198 na 100 000)⁹. Te różnice mogą wynikać z odmiennej adherencji do terapii HAART oraz dostępu do opieki medycznej Zobacz więcej: Różnice rasowe w epidemiologii mięsaka Kaposiego - analiza dysproporcji.

Postaci kliniczne mięsaka Kaposiego

Wyróżnia się cztery główne postaci epidemiologiczne mięsaka Kaposiego, każda charakteryzująca się odmiennym profilem występowania. Klasyczna postać dotyczy głównie starszych mężczyzn pochodzenia śródziemnomorskiego i wschodnioeuropejskiego, z najwyższymi wskaźnikami zapadalności na Sardynii i Sycylii¹⁰. Endemiczna postać afrykańska występuje głównie w Afryce Subsaharyjskiej, gdzie stanowi jeden z najczęstszych nowotworów¹¹.

Epidemiczna postać związana z AIDS stanowi obecnie najczęstszą formę choroby w krajach rozwiniętych. Jatrogenna postać występuje u pacjentów po przeszczepieniu narządów, z częstością około 1 przypadek na 200 przeszczepionych pacjentów⁵⁶. Ryzyko rozwoju choroby u biorców przeszczepów jest 400-500 razy wyższe niż w populacji ogólnej¹².

Wpływ terapii antyretrowirusowej

Wprowadzenie wysokoaktywnej terapii antyretrowirusowej (HAART) w połowie lat 90. XX wieku spowodowało dramatyczny spadek zapadalności na mięsaka Kaposiego wśród osób zakażonych HIV. Względne zmniejszenie częstości występowania między erą przed i po wprowadzeniu HAART wynosi ponad 60%¹³¹⁴. W San Francisco częstość występowania spadła z 33,3 przypadków na 100 000 mieszkańców w 1991 roku do 2,8 przypadków na 100 000 w 1998 roku⁷.

Współczesne wyzwania epidemiologiczne

Współczesne dane wskazują na utrzymujące się różnice regionalne i społeczne w częstości występowania mięsaka Kaposiego. W regionach o ograniczonych zasobach głównym wyzwaniem pozostaje wczesna diagnostyka HIV, wczesne rozpoczęcie leczenia oraz dostęp do terapii antyretrowirusowej¹⁴. Badania wskazują, że wczesne rozpoczęcie leczenia antyretrowirusowego może dodatkowo zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby, ale musi być połączone z wczesnym dostępem do opieki medycznej³.

Szczególną uwagę zwraca sytuacja w Afryce Subsaharyjskiej, gdzie mięsak Kaposiego pozostaje jednym z najczęstszych nowotworów, szczególnie wśród dzieci. W niektórych regionach, takich jak Uganda i Zimbabwe, stanowi najczęstszy nowotwór u mężczyzn i drugi najczęstszy u kobiet¹¹. Wysoka częstość zakażenia wirusem HHV-8 w populacji dziecięcej – od 2% w Erytrei do niemal 100% w Republice Środkowoafrykańskiej – odzwierciedla endemiczny charakter choroby w tym regionie Zobacz więcej: Mięsak Kaposiego w Afryce Subsaharyjskiej - epidemia endemicznej choroby.

Perspektywy i trendy

Najnowsze dane z Stanów Zjednoczonych wskazują na dalszy spadek ryzyka rozwoju mięsaka Kaposiego, co świadczy o skuteczności współczesnych strategii leczenia i profilaktyki¹³¹⁴. Jednak utrzymujące się różnice rasowe i geograficzne w dostępie do opieki medycznej oraz adherencji do leczenia wskazują na potrzebę dalszych działań w zakresie równego dostępu do terapii.

Przyszłe wyzwania obejmują także rosnącą liczbę osób żyjących z HIV w starszym wieku, co może wpływać na epidemiologię mięsaka Kaposiego w nadchodzących dekadach. Konieczne jest dalsze monitorowanie trendów epidemiologicznych oraz dostosowywanie strategii profilaktyki i leczenia do zmieniających się potrzeb populacji.