Miastenia – przyczyny powstania choroby autoimmunologicznej

Miastenia, znana również jako miastenia gravis, to złożona choroba autoimmunologiczna, której przyczyny nie zostały do końca poznane. Schorzenie to charakteryzuje się tym, że układ odpornościowy organizmu błędnie rozpoznaje własne tkanki jako obce i rozpoczyna przeciwko nim atak¹². W przypadku miastenii, celem tego błędnego ataku stają się struktury połączenia nerwowo-mięśniowego, co prowadzi do charakterystycznego osłabienia mięśni³.

Choć dokładne mechanizmy wywołujące tę nieprawidłową odpowiedź immunologiczną pozostają niejasne, naukowcy zidentyfikowali kilka kluczowych czynników odpowiedzialnych za rozwój choroby. Należą do nich przede wszystkim: produkcja patologicznych przeciwciał, nieprawidłowości w funkcjonowaniu grasicy, predyspozycje genetyczne oraz różnorodne czynniki środowiskowe⁴⁵.

Mechanizm autoimmunologiczny w miastenii

Podstawowym mechanizmem prowadzącym do rozwoju miastenii jest zaburzenie komunikacji między komórkami nerwowymi a mięśniowymi w miejscu zwanym połączeniem nerwowo-mięśniowym. W warunkach prawidłowych, gdy nerw chce przekazać sygnał do mięśnia, uwalnia neuroprzekaźnik zwany acetylocholiną. Ta substancja przyłącza się do specjalnych receptorów na powierzchni komórek mięśniowych, co prowadzi do skurczu mięśnia⁷.

U osób z miastenią układ odpornościowy produkuje przeciwciała, które blokują, zmieniają lub niszczą te receptory acetylocholiny¹. W rezultacie, mimo że nerw normalnie uwalnia acetylocholinę, mięśnie otrzymują znacznie słabszy sygnał do skurczu, ponieważ mniej receptorów jest dostępnych do odbioru tego sygnału³. Szacuje się, że u niektórych pacjentów może zostać uszkodzonych nawet do 80% receptorów acetylocholiny⁸.

Rodzaje przeciwciał w miastenii

Nie wszystkie przypadki miastenii są spowodowane przez te same rodzaje przeciwciał. Około 85% pacjentów ma przeciwciała skierowane przeciwko receptorom acetylocholiny (AChR)⁹¹⁰. To najczęstsza forma choroby, w której przeciwciała bezpośrednio atakują miejsca docelowe dla acetylocholiny.

U około 6-10% pacjentów występują przeciwciała przeciwko białku zwanemu kinazą tyrozynową specyficzną dla mięśni (MuSK)¹¹¹. Białko MuSK odgrywa kluczową rolę w tworzeniu i utrzymywaniu połączenia nerwowo-mięśniowego, pomagając w organizacji receptorów acetylocholiny na powierzchni komórek mięśniowych¹⁰.

Naukowcy odkryli również inne, rzadsze rodzaje przeciwciał, które mogą wywoływać miastenię. Należą do nich przeciwciała przeciwko białku LRP4 (lipoprotein receptor-related protein 4) oraz inne przeciwciała skierowane przeciwko składnikom połączenia nerwowo-mięśniowego¹¹¹². Istnieje również grupa pacjentów, u których nie udaje się wykryć żadnych znanych przeciwciał – ta forma nazywana jest miastenią seronegatywną¹³.

Rola grasicy w rozwoju miastenii

Jednym z najważniejszych odkryć w zrozumieniu przyczyn miastenii było stwierdzenie związku między tą chorobą a nieprawidłowościami grasicy. Grasica to mały gruczoł znajdujący się w górnej części klatki piersiowej, za mostkiem, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju układu odpornościowego¹⁴.

Nieprawidłowości grasicy występują u zdecydowanej większości pacjentów z miastenią. Około 70-75% chorych ma przerost grasicy (hiperplazję grasiczą), stan w którym gruczoł jest powiększony i nadmiernie aktywny¹⁵¹⁶. Dodatkowo, u 10-15% pacjentów z miastenią wykrywa się guz grasicy zwany tymomą¹⁵¹⁷.

Badacze uważają, że nieprawidłowo funkcjonująca grasica może dawać błędne instrukcje rozwijającym się komórkom odpornościowym, co ostatecznie prowadzi do tego, że układ odpornościowy zaczyna atakować własne tkanki organizmu¹⁶¹⁸. Grasica może być miejscem, gdzie produkowane są przeciwciała przeciwko receptorom acetylocholiny, lub może utrzymywać ich produkcję¹⁴ Zobacz więcej: Rola grasicy w rozwoju miastenii - mechanizmy immunologiczne.

Czynniki genetyczne i środowiskowe

Chociaż miastenia nie jest klasycznie dziedziczona, czynniki genetyczne odgrywają pewną rolę w predyspozycji do zachorowania. Osoby z określonymi typami antygenów zgodności tkankowej (HLA), takimi jak HLA-B8, HLA-DR3, czy HLA-A1, mają zwiększone ryzyko rozwoju miastenii²¹²². Te markery genetyczne są związane z ogólną predyspozycją do chorób autoimmunologicznych.

Badania rodzinne pokazują, że jeśli ktoś ma krewnego z chorobą autoimmunologiczną, ryzyko zachorowania na taką chorobę wzrasta, przy czym im bliższy stopień pokrewieństwa, tym wyższe ryzyko¹⁵. Około 5-10% osób z miastenią ma również inną chorobę autoimmunologiczną¹⁵, a około 3% pacjentów ma bliskiego krewnego z miastenią²³.

Czynniki środowiskowe również mogą odgrywać rolę w wywoływaniu miastenii u osób genetycznie predysponowanych. Infekcje wirusowe, takie jak zakażenie wirusem Epsteina-Barr (EBV) czy cytomegalowirusem (CMV), są podejrzewane o możliwość wywołania choroby²⁴. Jedna z teorii mówi, że niektóre białka wirusowe lub bakteryjne mogą naśladować białka własne organizmu, co prowadzi do tego, że układ odpornościowy przypadkowo atakuje własne tkanki⁹¹⁰Zobacz więcej: Czynniki genetyczne i środowiskowe w miastenii.

Czynniki wyzwalające i pogarszające

Istnieje szereg czynników, które mogą wywołać pierwsze objawy miastenii lub pogorszyć istniejące już objawy. Do najważniejszych z nich należą infekcje, szczególnie bakteryjne i wirusowe, które mogą uruchomić lub nasilić odpowiedź autoimmunologiczną⁴²⁵. Stress fizyczny i emocjonalny również może przyczynić się do pogorszenia objawów¹⁴.

Zabiegi chirurgiczne, szczególnie te wymagające znieczulenia ogólnego, mogą być czynnikiem wywołującym lub pogarszającym objawy miastenii⁴¹⁴. U kobiet, zmiany hormonalne związane z ciążą czy cyklem menstruacyjnym również mogą wpływać na przebieg choroby¹⁴.

Niektóre leki mogą wywoływać objawy podobne do miastenii lub pogarszać istniejące objawy. Należą do nich między innymi: niektóre antybiotyki (aminoglikozydy, polimyksyny, fluorochinolony), beta-blokery, leki przeciwmalaryczne, niektóre środki znieczulające oraz statyny¹⁷¹⁸²⁶.

Formy specjalne miastenii

Warto wspomnieć o dwóch szczególnych formach miastenii związanych z okresem okołoporodowym. Miastenia noworodkowa może wystąpić u dzieci urodzonych przez matki z miastenią¹⁴. Dzieje się tak, gdy przeciwciała matki przedostają się przez łożysko do krwiobiegu płodu. Objawy u noworodka, takie jak słaby płacz, problemy z ssaniem czy ogólne osłabienie, zazwyczaj ustępują w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, gdy przeciwciała matki zostają rozłożone²⁷.

Istnieje również bardzo rzadka, wrodzona forma miastenii zwana zespołem miastenicznym wrodzonym. W przeciwieństwie do typowej miastenii, ta forma nie ma podłoża autoimmunologicznego, lecz jest spowodowana mutacjami genetycznymi wpływającymi na funkcjonowanie połączenia nerwowo-mięśniowego¹⁴²⁸.

Współwystępowanie z innymi chorobami

Miastenia często współwystępuje z innymi chorobami autoimmunologicznymi, co potwierdza teorię o wspólnych mechanizmach powstawania tego typu schorzeń. U około 25% pacjentów z miastenią występują inne choroby autoimmunologiczne²⁰. Najczęściej są to: choroby tarczycy (szczególnie nadczynność tarczycy, która występuje u około 38% pacjentów z miastenią), reumatoidalne zapaleniestawów, toczeń rumieniowaty układowy, choroba Addisona czy zespół Sjögrena¹⁷²⁹.

Szczególnie ważny jest związek z chorobami tarczycy. Nadczynność tarczycy może nie tylko współwystępować z miastenią, ale również zwiększać ryzyko jej rozwoju, ponieważ nadmiernie aktywny układ odpornościowy może produkować przeciwciała atakujące połączenia nerwowo-mięśniowe²⁹.