Diagnostyka jaglicy – metody rozpoznawania i ocena kliniczna

Jaglica jest rozpoznawana przede wszystkim na podstawie badania klinicznego, które przeprowadza się z wykorzystaniem uproszczonego systemu klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). W obszarach endemicznych, gdzie schorzenie występuje powszechnie, diagnoza opiera się głównie na ocenie charakterystycznych objawów klinicznych widocznych podczas badania oka¹².

Proces diagnostyczny wymaga odpowiednio przeszkolonego badającego, spokojnego pacjenta oraz podstawowego wyposażenia – zwykle dwuokularowego szkła powiększającego o powiększeniu 2,5x i odpowiedniego oświetlenia. Badanie często przeprowadza się w terenie, gdzie optymalne jest wykorzystanie latarki przy ocenie odwrócenia powiek, natomiast jasne światło słoneczne zwykle wystarcza do badania spojówki³.

System klasyfikacji WHO

Światowa Organizacja Zdrowia opracowała uproszczony system oceny jaglicy, który klasyfikuje chorobę w pięciu stopniach. System ten został stworzony w celu maksymalizacji obiektywności oceny, szczególnie przy szacowaniu rozpowszechnienia jaglicy na poziomie populacji¹⁴:

• TF (Trachomatous Inflammation Follicular) – zapalenie pęcherzykowe jaglicy, które głównie wymaga leczenia miejscowego
• TI (Trachomatous Inflammation Intense) – intensywne zapalenie jaglicy, podczas którego rozważa się leczenie miejscowe i ogólnoustrojowe
• TS (Trachomatous Scarring) – bliznowacenie jaglicy, gdy blizny są widoczne na spojówce tarczki i mogą zasłaniać naczynia krwionośne
• TT (Trachomatous Trichiasis) – odwrócenie powiek w jaglicy, gdy pacjent wymaga skierowania na operację powiek
• CO (Corneal Opacity) – zmętnienie rogówki, etap podczas którego osoba jest nieodwracalnie niewidoma

Kompleksowe badanie jaglicy obejmuje kilka etapów. Tam gdzie to możliwe, mierzy się ostrość wzroku dla każdego oka osobno. Górną powiekę odwraca się i bada spojówkę tarczki pod kątem centralnych pęcherzyków, pogrubienia zapalnego spowodowanego reakcją brodawkowatą oraz bliznowacenia⁵.

Różnicowanie z innymi schorzeniami

Inne przyczyny zapalenia spojówki, bliznowacenia spojówki, odwrócenia powiek, zawrócenia powieki i zmętnienia rogówki mogą wykazywać objawy kliniczne przypominające te wywołane przez jaglicę. Interpretacja objawów klinicznych i ich klasyfikacja jako przypisywane (lub nie) jaglicy może być wpływana przez szereg wrażeń kontekstualnych⁵.

W dobrze ugruntowanym przypadku aktywnej jaglicy w obszarze endemicznym diagnoza może być bardzo łatwa. Trudności pojawiają się przy różnicowaniu przypadków granicznych od normalnych lub czasami przy odróżnianiu przypadków ciężkiego zapalnego jaglicy od ostrego bakteryjnego lub wirusowego zapalenia spojówki. Wykrycie odwrócenia powiek wymaga jedynie starannego badania⁶.

Metody laboratoryjne

Chociaż testy laboratoryjne zostały opracowane do wykrywania organizmu, uniwersalnie uznany złoty standard badania nie istnieje. W obszarach endemicznych diagnoza prawie zawsze opiera się na wyglądzie klinicznym, ponieważ testy rzadko są dostępne w tych miejscach⁷⁸.

Najlepszymi technikami laboratoryjnymi do potwierdzenia, że kliniczna diagnoza aktywnej jaglicy jest wynikiem ocznej infekcji Chlamydia trachomatis, są testy amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT), z których reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR) jest jednym z przykładów. NAAT charakteryzują się wysoką czułością i specyficznością, ale są zbyt drogie i zbyt skomplikowane technicznie, aby były szeroko dostępne w większości miejsc, gdzie jaglica jest endemiczna⁸.

Szczegółowe informacje dotyczące różnych metod laboratoryjnych oraz ich zastosowania w praktyce klinicznej znajdziesz w dalszych sekcjach Zobacz więcej: Metody laboratoryjne w diagnostyce jaglicy - testy i badania. Aspekty związane z wyzwaniami diagnostycznymi i nowymi technologiami są omówione osobno Zobacz więcej: Wyzwania diagnostyczne i nowe technologie w rozpoznawaniu jaglicy.

Znaczenie wczesnego rozpoznania

Wczesna diagnoza i środki profilaktyczne są niezbędne. Jeśli stan nie jest leczony, powikłania oczne mogą prowadzić do ślepoty. Diagnoza jaglicy zależy głównie od wywiadu pacjenta i objawów klinicznych obserwowanych podczas badania szczelinowego⁷.

Rokowanie jaglicy zależy od różnych czynników, w tym stopni zaawansowania choroby, chorób towarzyszących takich jak odwrócenie powiek i zmętnienia rogówki, dostępu do opieki zdrowotnej oraz wdrożenia terapii i strategii profilaktycznych. Wczesne leczenie może pomóc zapobiec powikłaniom jaglicy⁹.