Podtypy dyspepsji czynnościowej – zespół bólu i dystresu poposiłkowego

Zgodnie z najnowszymi kryteriami diagnostycznymi Rome IV, dyspepsja czynnościowa została podzielona na dwa główne podtypy, które różnią się charakterem i czasem występowania objawów¹. Taki podział ma istotne znaczenie dla zrozumienia mechanizmów chorobowych i planowania odpowiedniego leczenia².

Zespół bólu nadbrzusznego (EPS)

Zespół bólu nadbrzusznego, określany w literaturze medycznej jako EPS (Epigastric Pain Syndrome), charakteryzuje się głównie bólem lub pieczeniem w nadbrzuszu³. Ten podtyp dotyczy około 7% pacjentów z dyspepsją czynnościową i cechuje się specyficznymi objawami³.

Główną cechą tego zespołu jest ból o charakterze piekącym lub drętwiejącym, zlokalizowany w środkowej części nadbrzusza⁴. Ważną charakterystyką tego bólu jest to, że może występować niezależnie od posiłków, a czasami nawet może się zmniejszać po jedzeniu⁵. Pacjenci opisują go często jako „ból na czczo” lub dyskomfort przypominający dolegliwości wrzodowe.

Aby zdiagnozować zespół bólu nadbrzusznego, przynajmniej jeden z następujących objawów musi być na tyle nasilony, że wpływa na codzienne czynności, występuje co najmniej raz w tygodniu przez okres trzech miesięcy i rozpoczął się co najmniej sześć miesięcy przed postawieniem diagnozy⁶:

• Pieczenie w nadbrzuszu
• Ból w nadbrzuszu

Zespół dystresu poposiłkowego (PDS)

Zespół dystresu poposiłkowego, znany jako PDS (Postprandial Distress Syndrome), to najczęstszy podtyp dyspepsji czynnościowej, dotyczący około 69% pacjentów³. Charakteryzuje się objawami ściśle związanymi z przyjmowaniem pokarmu¹.

Główne objawy tego zespołu to uczucie pełności po posiłku i wczesna sytość⁴. Pacjenci z PDS często opisują uczucie, jakby pokarm „zalegał” w żołądku znacznie dłużej niż powinien, oraz niemożność dokończenia posiłku normalnej wielkości z powodu przedwczesnego uczucia sytości⁷.

Diagnoza PDS stawiana jest, gdy przynajmniej jeden z następujących objawów jest na tyle nasilony, że zakłóca codzienne czynności, występuje co najmniej trzy dni w tygodniu przez okres trzech miesięcy i rozpoczął się co najmniej sześć miesięcy przed diagnozą⁶:

• Uczucie nadmiernej pełności po jedzeniu, które wpływa na jakość życia
• Przedwczesne uczucie sytości uniemożliwiające dokończenie posiłku normalnej wielkości

Nakładające się podtypy

W praktyce klinicznej często obserwuje się sytuacje, w których pacjenci doświadczają objawów charakterystycznych dla obu podtypów jednocześnie⁸. Około 25-35% pacjentów z dyspepsją czynnościową prezentuje mieszany obraz kliniczny, łączący cechy zarówno zespołu bólu nadbrzusznego, jak i zespołu dystresu poposiłkowego⁹.

Pacjenci z nakładającymi się objawami często zgłaszają większe nasilenie dolegliwości i gorszą jakość życia w porównaniu z osobami prezentującymi tylko jeden podtyp¹⁰. W takich przypadkach leczenie może być bardziej skomplikowane i wymaga indywidualnego podejścia terapeutycznego.

Znaczenie kliniczne podziału

Podział na podtypy ma istotne znaczenie dla zrozumienia mechanizmów patofizjologicznych odpowiedzialnych za objawy¹¹. Pacjenci z zespołem bólu nadbrzusznego mogą mieć zwiększoną wrażliwość na bodźce bólowe lub infekcję Helicobacter pylori, podczas gdy osoby z zespołem dystresu poposiłkowego częściej cierpią na zaburzenia relaksacji dna żołądka lub opróżniania żołądkowego¹¹.

Różnice w mechanizmach patofizjologicznych mogą przekładać się na odmienną odpowiedź na leczenie. Pacjenci z zespołem bólu nadbrzusznego mogą lepiej reagować na leki przeciwdepresyjne w małych dawkach lub terapię eradykacyjną H. pylori, podczas gdy osoby z zespołem dystresu poposiłkowego mogą odnieść większe korzyści z leków prokinetycznych poprawiających motorykę żołądka¹².

Ewolucja objawów w czasie

Interesującym aspektem dyspepsji czynnościowej jest możliwość zmiany charakteru objawów w czasie. Pacjenci mogą przechodzić z jednego podtypu do drugiego lub rozwijać nakładające się objawy¹³. Około 30-35% pacjentów może doświadczać fluktuujących objawów, które w różnych okresach spełniają kryteria różnych zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego¹⁴.

Ta zmienność objawów podkreśla złożoną naturę dyspepsji czynnościowej i może wyjaśniać, dlaczego niektórzy pacjenci wymagają modyfikacji leczenia w czasie. Regularne monitorowanie objawów i ich charakteru jest istotne dla optymalnego prowadzenia pacjentów z tym schorzeniem.