Objawy demencji czołowo-skroniowej – kompleksowy przegląd symptomów

Demencja czołowo-skroniowa (FTD) stanowi grupę chorób neurodegeneracyjnych, które charakteryzują się specyficznymi objawami wynikającymi z uszkodzenia płatów czołowych i skroniowych mózgu¹. W przeciwieństwie do choroby Alzheimera, gdzie głównym wczesnym objawem są problemy z pamięcią, FTD manifestuje się przede wszystkim zmianami osobowości, zachowania lub trudnościami językowymi².

Główne kategorie objawów

Objawy demencji czołowo-skroniowej można podzielić na trzy główne kategorie, które odpowiadają różnym obszarom mózgu dotkniętym przez chorobę. Zmiany w płacie czołowym mózgu są generalnie związane z objawami behawioralnymi i mogą również prowadzić do objawów ruchowych. Zmiany w płacie skroniowym generalnie prowadzą do zaburzeń języka i emocji².

Pierwszymi zauważalnymi objawami u osoby z FTD będą zmiany osobowości i zachowania lub trudności z językiem. Czasami może to obejmować oba aspekty jednocześnie³. Objawy te różnią się znacznie od wczesnych symptomów bardziej powszechnych typów demencji, co często prowadzi do opóźnionej lub błędnej diagnozy.

Zmiany behawioralne i osobowościowe

Najczęstsze objawy demencji czołowo-skroniowej obejmują ekstremalne zmiany w zachowaniu i osobowości¹. Osoby z FTD mogą wykazywać coraz bardziej nieodpowiednie zachowania społeczne, tracić zdolność do empatii i innych umiejętności interpersonalnych. Charakterystyczne jest również osłabienie osądu i utrata hamowania⁴.

Apatia, czyli brak zainteresowania, jest powszechnym objawem i może być błędnie interpretowana jako depresja¹. Osoby chore mogą również wykazywać zachowania kompulsywne, takie jak stukanie, klaskanie lub mlaskanie ustami w sposób powtarzalny. Obserwuje się również spadek higieny osobistej oraz zmiany w nawykach żywieniowych – ludzie z FTD typowo przejadają się lub preferują słodycze i węglowodany⁴.

Szczególnie niepokojące dla rodzin są zmiany w kontroli impulsów. Osoby z FTD mogą wykazywać zachowania, które są całkowicie nietypowe dla ich wcześniejszej osobowości, takie jak nieodpowiednie komentarze seksualne, kradzieże sklepowe czy nierozważne wydatki⁵. Te zmiany behawioralne często są pierwszymi objawami, które skłaniają rodzinę do szukania pomocy medycznej Zobacz więcej: Zmiany behawioralne i osobowościowe w demencji czołowo-skroniowej.

Problemy językowe i komunikacyjne

Niektóre podtypy demencji czołowo-skroniowej prowadzą do zmian w zdolnościach językowych lub utraty mowy⁶. Osoby z FTD mogą mieć coraz większe trudności z używaniem i rozumieniem pisanego i mówionego języka. Mogą nie być w stanie znaleźć właściwego słowa do użycia w mowie lub mieć problemy z nazywaniem przedmiotów⁶.

Charakterystyczne jest również przestanie rozumieć znaczenia słów oraz wahający się sposób mówienia, który może brzmieć telegraficznie, używając prostych, dwuwyrazowych zdań. Osoby chore mogą również popełniać błędy w budowie zdań⁶. W miarę postępu choroby, problemy językowe mogą się nasilać, prowadząc ostatecznie do całkowitej utraty zdolności komunikacji werbalnej Zobacz więcej: Problemy językowe w demencji czołowo-skroniowej - afazja postępująca.

Objawy ruchowe i fizyczne

Rzadkie podtypy demencji czołowo-skroniowej powodują ruchy podobne do tych obserwowanych w chorobie Parkinsona lub stwardnieniu zanikowym bocznym (ALS)⁶. Objawy ruchowe mogą obejmować drżenie, sztywność, skurcze lub drgania mięśni, słabą koordynację, problemy z połykaniem, osłabienie mięśni oraz nieodpowiedni śmiech lub płacz⁷.

Osoby z FTD często opisują ogólne osłabienie mięśni lub spowolnienie ruchów. Mogą czuć się nieskoordynowane lub jakby poruszały się przez wodę – trudniej się poruszać i wolniej⁸. W późniejszych stadiach choroby mogą wystąpić także upadki lub problemy z chodzeniem, co znacząco wpływa na samodzielność i bezpieczeństwo pacjenta.

Progresja objawów

Objawy demencji czołowo-skroniowej postępują w tempie, które różni się znacznie między poszczególnymi osobami⁹. W początkowych stadiach ludzie mogą mieć tylko jeden typ objawów. W miarę postępu choroby pojawiają się inne symptomy, ponieważ więcej części mózgu zostaje dotkniętych¹⁰.

W późniejszych fazach objawy różnych wariantów FTD stają się bardziej podobne, a pogorszenie pamięci zaczyna się ujawniać¹¹. Najnowsze stadium charakteryzuje się progresywnym pogarszaniem objawów dotyczących języka i zachowania. Utrata pamięci również staje się bardziej wyraźna na tym etapie, często przypominając wczesną chorobę Alzheimera¹¹.

Średni czas przeżycia po diagnozie wynosi 7,5 roku, choć może się znacznie różnić między osobami¹². Najczęstszą przyczyną śmierci u osób z FTD są powikłania związane z zapaleniem płuc¹¹.

Wpływ na codzienne funkcjonowanie

Objawy FTD stopniowo upośledzają zdolność osoby do życia i funkcjonowania niezależnie¹³. W miarę postępu choroby osoby dotknięte mogą doświadczać coraz większych trudności w planowaniu lub organizowaniu działań. Mogą zachowywać się nieodpowiednio w sytuacjach społecznych lub zawodowych i mieć problemy z komunikacją z innymi lub nawiązywaniem relacji z bliskimi¹⁴.

Z czasem FTD predysponuje osobę do powikłań fizycznych, takich jak zapalenie płuc, infekcja lub uraz w wyniku upadku¹⁴. Na tym etapie może stać się konieczne zapewnienie całodobowej opieki w domu lub umieszczenie w wyspecjalizowanym ośrodku opieki¹¹.

Różnice w objawach w zależności od podtypu

Objawy FTD różnią się w zależności od tego, które części płatów czołowego lub skroniowego są najbardziej dotknięte chorobą¹⁵. Behawioralny wariant FTD (bvFTD) charakteryzuje się zmianami osobowości, zachowania i osądu, podczas gdy pierwotna afazja postępująca (PPA) obejmuje zmiany w zdolności komunikacji¹⁶.

Ważne jest zrozumienie, że osoby z tymi zaburzeniami nie mogą kontrolować swoich zachowań i innych objawów, a przed postawieniem diagnozy brakuje im świadomości swojej choroby¹⁷. To sprawia, że objawy FTD są często źle rozumiane przez członków rodziny i przyjaciół, co może prowadzić do gniewu i konfliktów.