Zmiany behawioralne i osobowościowe w demencji czołowo-skroniowej

Behawioralny wariant demencji czołowo-skroniowej (bvFTD) jest najczęstszym podtypem FTD i charakteryzuje się wczesnymi i wyraźnymi zmianami w osobowości, stępieniem emocjonalnym i/lub utratą empatii¹. Te zmiany wynikają z uszkodzenia płatów czołowych mózgu, które są odpowiedzialne za kontrolę zachowania, podejmowanie decyzji i regulację emocjonalną.

Utrata hamowania społecznego

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów bvFTD jest postępująca deterioracja zdolności osoby do kontroli lub dostosowania swojego zachowania w różnych kontekstach społecznych². To prowadzi do żenujących, nieodpowiednich sytuacji społecznych, które mogą być jednym z najbardziej niepokojących aspektów FTD.

Osoby z bvFTD mogą wykazywać nieodpowiednie zachowania społeczne, takie jak taktowne komentarze, brak wglądu czy empatii, rozproszenie, zwiększone zainteresowanie seksem lub znaczące zmiany w preferencjach żywieniowych³. Mogą również używać wulgarnego języka, kraść lub zachowywać się agresywnie bez rozpoznawania standardowych sygnałów społecznych⁴.

Te zachowania nie są świadomym wyborem – osoby z FTD nie mogą kontrolować swoich zachowań i innych objawów, a przed postawieniem diagnozy brakuje im świadomości swojej choroby⁵. To sprawia, że objawy są często źle rozumiane przez członków rodziny i przyjaciół, co może prowadzić do gniewu i konfliktów.

Apatia i utrata motywacji

Apatia, czyli brak emocji, jest powszechna w bvFTD⁶. Osoby chore mogą tracić zainteresowanie hobby i opieką nad sobą. Może to objawiać się jako wycofanie, utrata zainteresowania, brak motywacji i inicjatywy, co może wydawać się depresją, ale pacjent nie odczuwa smutnych uczuć⁷.

W niektórych przypadkach występuje wzrost bezcelowej aktywności, takiej jak chodzenie tam i z powrotem, ciągłe sprzątanie lub pobudzenie⁸. Ta zmiana w poziomie aktywności może być bardzo mylącą dla rodziny, która może nie rozumieć, dlaczego ich bliski nagle stał się bierny lub nadmiernie aktywny.

Utrata empatii i umiejętności interpersonalnych

Empatia lub troska o uczucia i potrzeby innych często maleje w bvFTD⁶. Może to objawiać się jako brak współczucia lub współodczuwania u kogoś, kto typowo reagował na cierpienie innych, lub zwiększona emocjonalność u kogoś, kto był typowo mniej emocjonalnie responsywny⁹.

Zmniejszenie zdolności do wykrywania cierpienia (emocjonalnego lub fizycznego) lub upokorzenia oznacza utratę empatii. Pacjenci mogą wydawać się obojętni na poważne straty, takie jak śmierć w rodzinie czy rozwód, lub poważną chorobę czy uraz bliskich przyjaciół lub rodziny¹⁰.

Zachowania kompulsywne i repetytywne

Osoby z bvFTD często wykazują zachowania kompulsywne, takie jak stukanie, klaskanie lub mlaskanie ustami w sposób powtarzalny¹¹. Mogą również rozwijać nowe przekonania, zainteresowania lub obsesje, takie jak zbyt częste zakupy lub hazard¹².

Kompulsywność może objawiać się jako potrzeba wykonywania powtarzanych działań, które są nieodpowiednie lub nieistotne dla danej sytuacji⁹. Te zachowania mogą być szczególnie trudne do zarządzania dla opiekunów i mogą prowadzić do problemów finansowych lub prawnych.

Zmiany w nawykach żywieniowych

Charakterystyczne dla bvFTD są zmiany w nawykach żywieniowych¹³. Osoby chore mogą wykazywać zachowania hiperooralne, takie jak przejadanie się, specyficzne ograniczenia żywieniowe, pragnienie słodyczy. Mogą również wykazywać zwiększony apetyt na słodkie potrawy lub nietypowe jedzenie¹².

W niektórych przypadkach osoby z FTD mogą również jeść przedmioty lub kompulsywnie chcieć wkładać rzeczy do ust¹¹. Te zmiany mogą prowadzić do znacznego przybrania na wadze i problemów żywieniowych.

Problemy z funkcjami wykonawczymi

Osoby z bvFTD mają trudności z funkcjami wykonawczymi, ale w przeciwieństwie do innych typów demencji, takich jak choroba Alzheimera, nie ma związanej z tym utraty pamięci aż do osiągnięcia późniejszych stadiów FTD¹⁴. Funkcje wykonawcze obejmują zdolność do organizowania myśli i działań, ustalania priorytetów i efektywnego zarządzania czasem oraz umiejętności podejmowania decyzji.

Może wystąpić pogorszenie w podejmowaniu decyzji finansowych, takich jak impulsywne wydatki, trudności w rozpoznawaniu konsekwencji zachowania oraz brak doceniania zagrożeń dla bezpieczeństwa⁸. Te problemy mogą prowadzić do poważnych społecznych, finansowych lub prawnych konsekwencji przed postawieniem diagnozy.

Zmiany w higienie osobistej i odpowiedzialności

Spadek higieny osobistej jest powszechnym objawem bvFTD¹¹. Osoby chore mogą przestać dbać o swój wygląd osobisty i wykazywać nieodpowiedzialność⁹. To może być szczególnie trudne dla rodziny, która obserwuje, jak ich bliski przestaje dbać o podstawowe aspekty codziennej higieny.

Te zmiany nie są wynikiem lenistwa czy braku troski – są one bezpośrednim rezultatem uszkodzenia obszarów mózgu odpowiedzialnych za samoświadomość i kontrolę zachowania. Zrozumienie tego jest kluczowe dla rodzin w radzeniu sobie z tymi trudnymi objawami.