Przyczyny cholery – co powoduje tę groźną chorobę bakteryjną?

Cholera to ostra choroba zakaźna jelita cienkiego, której przyczyną jest bakteria Vibrio cholerae¹²³. Ta niebezpieczna bakteria gram-ujemna o charakterystycznym kształcie przecinka jest głównym czynnikiem etiologicznym cholery, choroby która od wieków nęka ludzkość i nadal stanowi poważne zagrożenie zdrowia publicznego w wielu regionach świata.

Charakterystyka bakterii Vibrio cholerae

Vibrio cholerae to gram-ujemna, ruchliwa bakteria o charakterystycznym kształcie przypominającym przecinek⁴⁵. Posiada pojedynczą wić biegunową, która umożliwia jej poruszanie się, oraz pili – nitkowate struktury służące do przyczepiania się do tkanek⁴. Bakteria ta naturalnie występuje w wodach przybrzeżnych, szczególnie w wodach słonawych (lekko słonych), gdzie przyczepia się do drobnych skorupiaków zwanych widłonogami²⁶.

Spośród ponad 200 serogrupy Vibrio cholerae, tylko dwie – O1 i O139 – są odpowiedzialne za wywoływanie epidemii cholery³⁷⁸. Serogrupa O1 zawiera dwa biologicznie nierozróżnialne biotypy: klasyczny i El Tor, przy czym biotyp El Tor częściej powoduje łagodne lub bezobjawowe zakażenia⁹. Serogrupa O139, znana również jako „Bengal”, pojawiła się w 1992 roku podczas epidemii w Indiach i Bangladeszu⁹.

Mechanizm chorobotwórczości

Kluczowym elementem w etiologii cholery jest toksyna choleraiczna produkowana przez patogenne szczepy Vibrio cholerae¹¹⁰. Ta silna enterotoksyna składa się z sześciu podjednostek białkowych: jednej kopii podjednostki A i pięciu kopii podjednostki B, połączonych wiązaniem disiarczkowym¹¹. Gen kodujący toksynę choleraiczną został wprowadzony do Vibrio cholerae przez horyzontalny transfer genów za pośrednictwem bakteriofaga CTXφ⁸¹¹.

Aby doszło do zakażenia, bakterie Vibrio cholerae muszą najpierw przetrwać kwaśne środowisko żołądka, następnie przyłączyć się do jelita cienkiego i wyprodukować toksynę choleraiczną¹²¹³. Toksyna wiąże się z receptorami na komórkach błony śluzowej jelita cienkiego i aktywuje wewnątrzkomórkowy szlak prowadzący do masywnego wydzielania płynów do jelita cienkiego¹²¹⁴. Zobacz więcej: Mechanizm działania toksyny choleraicznej - jak bakteria wywołuje chorobę

Główne źródła zakażenia

Cholera przenosi się głównie drogą pokarmową poprzez spożycie skażonej wody lub żywności²¹⁵. Skażone źródła wody stanowią główne źródło zakażenia choleraicznego¹¹⁶. Bakterie mogą być obecne w wodzie powierzchniowej lub studnianej, przy czym skażone studnie publiczne są częstymi źródłami zakażeń na dużą skalę¹.

Bakterie Vibrio cholerae mogą również żyć w wodach słonawych i przybrzeżnych, dlatego spożycie surowych skorupiaków, takich jak krewetki i kraby, może być źródłem cholery²¹⁷. W krajach rozwiniętych większość przypadków cholery wynika z przenoszenia przez żywność, podczas gdy w krajach rozwijających się częściej przyczyną jest woda¹⁸.

Czynniki sprzyjające zakażeniu

Podatność na zakażenie choleraiczne różni się między osobami i zależy od kilku czynników¹⁹. Grupa krwi O wiąże się z dwukrotnie wyższym ryzykiem zachorowania na cholerę w porównaniu z innymi grupami krwi¹¹¹⁹²⁰. Przyczyna tej zwiększonej podatności pozostaje nieznana, ale może być związana z większą wrażliwością na toksynę choleraiczną.

Ponieważ bakterie Vibrio cholerae są wrażliwe na kwas żołądkowy, osoby z niskim poziomem kwasu żołądkowego (hipochlorhydria lub achlorhydria) są bardziej narażone na zakażenie¹⁹²⁰²¹. Dotyczy to również pacjentów przyjmujących leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego, osób po operacjach żołądka oraz cierpiących na zakażenie Helicobacter pylori¹⁹.

Niedożywienie również zwiększa podatność na cholerę¹⁹. Względnie wysoka dawka zakaźna Vibrio cholerae oznacza, że do wywołania choroby potrzeba zwykle około 100 milionów bakterii u zdrowych dorosłych⁸¹¹. Zobacz więcej: Czynniki ryzyka zakażenia cholerą - kto jest najbardziej narażony

Warunki środowiskowe sprzyjające chorobie

Cholera występuje głównie w miejscach, gdzie trudno jest utrzymać czyste środowisko, w tym bezpieczne źródła wody²¹. Takie warunki są powszechne w obozach dla uchodźców, krajach o ograniczonych zasobach oraz obszarach dotkniętych głodem, wojną lub klęskami żywiołowymi²¹²².

Cholera może szybko rozprzestrzeniać się w obszarach, gdzie ścieki i woda pitna nie są odpowiednio oczyszczane²²³. Wskaźniki zakażeń są przewidywalnie najwyższe w społecznościach, w których woda nie nadaje się do picia, a standardy higieny osobistej i społecznej są niskie²⁴. Klęski żywiołowe, takie jak powodzie czy trzęsienia ziemi, mogą uszkodzić infrastrukturę wodną i sanitarną, tworząc idealne warunki do przenoszenia bakterii cholery²⁵²⁶.

Znaczenie społeczno-ekonomiczne w etiologii

Cholera jest ściśle powiązana z ubóstwem i brakiem dostępu do bezpiecznej żywności, wody oraz odpowiednich warunków sanitarnych⁸²⁵. Choroba ta nieproporcjonalnie dotyka zubożałe społeczności o ograniczonym dostępie do podstawowej opieki zdrowotnej, czystej wody i odpowiednich urządzeń sanitarnych²⁵. Główne czynniki sprzyjające przenoszeniu cholery to status społeczno-ekonomiczny i warunki życia populacji²⁷.

Współcześnie świat jest świadkiem siódmej pandemii cholery, która rozpoczęła się w Azji Południowej w 1961 roku, dotarła do Afryki w 1971 roku i do Ameryki w 1991 roku²⁸. Badania genomowe wykazały, że bakteria cholery była wprowadzana do Afryki co najmniej 11 razy w ciągu 44 lat, zawsze z Azji, a populacje ludzkie były głównymi wektorami rozprzestrzeniania choroby w całej Afryce²⁷²⁸.