Epidemiologia bólu zęba – częstość występowania w populacji

Ból zęba stanowi jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych dotykających ludzi w każdym wieku na całym świecie. Dane epidemiologiczne wskazują na znaczące różnice w występowaniu tego schorzenia między różnymi populacjami, grupami wiekowymi oraz regionami geograficznymi¹.

Występowanie bólu zęba w populacji dorosłych

W Stanach Zjednoczonych badania wykazały, że około 12,2% dorosłych doświadczyło bólu zęba w ciągu poprzednich 6 miesięcy, przy czym nie stwierdzono znaczących różnic między mężczyznami a kobietami². Podobne badanie przeprowadzone wśród mieszkańców Toronto wykazało nieco wyższą częstość występowania – 14,1% dorosłych zgłaszało doświadczanie bólu zęba w ciągu poprzednich 4 tygodni².

W Brazylii, która reprezentuje kraje rozwijające się, dane krajowe pokazują znacznie wyższe wskaźniki. Najnowsze dane krajowe wskazują na 27% częstość występowania bólu zęba wśród brazylijskich dorosłych w wieku 35-44 lat³. W innym badaniu brazylijskim częstość występowania bólu zęba wynosiła 18,0% w populacji dorosłych⁴. Te różnice mogą wynikać z odmiennych metodologii badawczych oraz różnic w dostępie do opieki stomatologicznej.

Epidemiologia bólu zęba u dzieci i młodzieży

Ból zęba stanowi szczególnie istotny problem zdrowotny wśród dzieci i młodzieży. Systematyczny przegląd i metaanaliza wykazały, że ogólna częstość występowania bólu zęba u dzieci i młodzieży wynosi 36,2%⁵. Inne badanie meta-analityczne podaje podobny wynik – 32,7% dzieci i młodzieży doświadczyło bólu zęba w przeszłości⁶.

Szczegółowa analiza wiekowa pokazuje interesujące trendy: około 20% dzieci poniżej 5. roku życia, 40% dzieci w wieku 6-12 lat oraz 30% młodzieży w wieku 13-18 lat doświadczyło bólu zęba w przeszłości⁶. W badaniu australijskich dzieci szkolnych stwierdzono, że około 12% doświadczyło co najmniej jednego epizodu bólu zęba przed ukończeniem piątego roku życia, a prawie jedna trzecia (31,8%) doświadczyła bólu zęba do 12. roku życia².

Różnice regionalne i kulturowe

Analiza danych z różnych regionów świata ujawnia znaczące różnice w epidemiologii bólu zęba. Badania z Afryki wykazują najwyższą częstość występowania – 50,1%, podczas gdy najniższą odnotowano w Australii – 20,7%⁶. Kraje azjatyckie również wykazują wysokie wskaźniki: Indie 40,4%, Chiny 41,3% oraz Iran 42,6%⁶.

W Iranie badanie 12-letnich dzieci wykazało częstość występowania bólu zęba na poziomie 41%⁷. W Indonezji częstość występowania bólu zęba wśród dzieci wynosi 15,55%, przy czym nieco wyższa jest w obszarach wiejskich (15,59%) niż miejskich (15,39%)⁸. W Nigerii 34% dorosłych zgłaszało doświadczenie bólu zęba w poprzednich 12 miesiącach⁹.

Czynniki wpływające na częstość występowania

Epidemiologia bólu zęba jest ściśle związana z występowaniem próchnicy zębów, która stanowi najczęstszą przyczynę tego problemu². Częstość występowania bólu zęba w populacji zależy od wskaźników próchnicy oraz czynników, które na nie wpływają, takich jak dieta, klasa społeczna i poziom fluorków w wodzie pitnej².

Badania konsekwentnie pokazują, że ból zęba jest odwrotnie związany z poziomem wykształcenia rodziców oraz poziomem wykształcenia samych pacjentów¹⁰. Młodsi pacjenci i osoby z grup społeczno-ekonomicznych o niższym statusie częściej zgłaszają ból¹. W przeciwieństwie do wielu innych schorzeń, płeć nie wydaje się być znacząco związana z występowaniem bólu zęba¹.

Ból zęba u dzieci jest szczególnie silnie skorelowany z nieleczonymi chorobami zębów (próchnicą zębów), a związek ten jest najbardziej widoczny w grupach społeczno-ekonomicznych o niższym statusie i ograniczonym dostępie do opieki¹¹. Badania wykazują również, że doświadczenie bólu zęba jest znacząco związane z charakterystykami społeczno-demograficznymi (płeć i poziom wykształcenia opiekunów) oraz wcześniejszym doświadczeniem próchnicy⁵.

Wpływ na zdrowie publiczne

Ból zęba stanowi znaczący problem zdrowia publicznego. W Stanach Zjednoczonych w 1996 roku studenci opuścili 1,611,000 dni szkolnych z powodu ostrych problemów stomatologicznych¹². W Iranie 12,8% dzieci z bólem zęba opuściło od 1 do 7 dni szkolnych⁷.

Ból zęba negatywnie wpływa na jakość życia jednostek, wpływając na sen, jedzenie, wydajność w szkole/pracy oraz produktywność¹³. Jest szczególnie rozpowszechniony wśród grup społeczno-ekonomicznie upośledzonych¹³. W Brazylii 47,3% respondentów zgłaszało, że ból zęba miał duży wpływ na ich zdolności społeczne i funkcjonalne³.

Trendy czasowe i współczesne wyzwania

Analiza trendów czasowych pokazuje rosnące zainteresowanie tematyką bólu zęba w wyszukiwarkach internetowych. Badania Google Trends wykazały znaczące wzrosty wartości wyszukiwań związanych z bólem zęba w różnych krajach: od 265% w USA do 745% w Brazylii¹⁴. Prognozy 12-miesięczne pokazują dalsze znaczące wzrosty wartości wyszukiwań związanych z bólem zęba: w USA (6,04%), Wielkiej Brytanii (4,56%), Australii (3,26%) i Brazylii (7,10%)¹⁵.

Pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na epidemiologię bólu zęba. W 2020 roku odnotowano znacząco wyższe wartości wyszukiwań związanych z bólem zęba w porównaniu z poprzednimi czterema latami¹⁶. Spośród 23 krajów objętych analizą, 16 wykazało znacząco zwiększone wyszukiwania w okresie lockdownu w porównaniu z analogicznymi okresami z poprzednich czterech lat¹⁶.

Perspektywy i wyzwania

Pomimo powszechności problemu, dane epidemiologiczne dotyczące bólu zęba są nadal ograniczone i często niskiej jakości¹. Istnieje potrzeba dobrze zaprojektowanych badań wykorzystujących losowo dobrane próby społeczności oraz standaryzowane kryteria pomiarowe¹.

Ból zęba pozostaje nawracającym problemem w wielu krajach, dlatego kluczowe jest zrozumienie możliwych czynników z nim związanych, aby zmniejszyć występowanie nowych epizodów⁵. Wysokie wskaźniki występowania bólu zęba wśród dzieci w różnych krajach podkreślają potrzebę skutecznych interwencji zdrowotnych mających na celu kontrolę tego stanu¹⁷.