Kalendarz szczepień przeciwko błonicy – dawki i terminy

Szczepienia przeciwko błonicy u dzieci

Program szczepień przeciwko błonicy u dzieci rozpoczyna się bardzo wcześnie i obejmuje serię pięciu dawek szczepionki DTaP (błonica, tężec, krztuściec bezkomórkowy) podawanych w określonych odstępach czasu¹². Zalecany harmonogram szczepień dla dzieci obejmuje podawanie dawek w wieku 2, 4, 6, 15-18 miesięcy oraz między 4. a 6. rokiem życia¹³. Ten schemat szczepień zapewnia optymalną ochronę przed błonicą w okresie, gdy dzieci są najbardziej narażone na ciężki przebieg choroby.

Pierwsza dawka szczepionki może być podana już w 6. tygodniu życia, co jest szczególnie ważne w krajach o wysokim ryzyku zachorowania⁴⁵. Odstępy między poszczególnymi dawkami powinny wynosić co najmniej 4 tygodnie, aby zapewnić właściwą odpowiedź immunologiczną⁵. Dawka podana między 15. a 18. miesiącem życia jest szczególnie istotna dla wzmocnienia odporności, a szczepienie między 4. a 6. rokiem życia przygotowuje dziecko do okresu szkolnego.

W przypadku dzieci, które z różnych powodów nie mogą otrzymać szczepionki przeciwko krztuścowi, dostępna jest alternatywna szczepionka DT (błonica-tężec), która zapewnia ochronę przed błonicą i tężcem². Decyzja o zastosowaniu szczepionki DT zamiast DTaP powinna być zawsze podjęta przez lekarza po dokładnej ocenie stanu zdrowia dziecka.

Szczepienia przypominające u młodzieży

Po zakończeniu podstawowego cyklu szczepień w dzieciństwie, młodzież wymaga dawki przypominającej w wieku 11-12 lat⁶⁷. W tym wieku zaleca się podanie szczepionki Tdap (tężec, błonica, krztuściec), która zapewnia ochronę przed trzema chorobami jednocześnie⁸. Dawka ta jest szczególnie ważna, ponieważ odporność uzyskana w dzieciństwie stopniowo słabnie, a młodzież wchodzi w okres zwiększonej aktywności społecznej.

Szczepionka Tdap może być podana niezależnie od tego, ile czasu minęło od ostatniej dawki szczepionki zawierającej tężec i błonicę⁶. Jest to ważne, ponieważ pozwala na elastyczne dostosowanie harmonogramu szczepień do indywidualnych potrzeb. Nastolatkom, którzy nie otrzymali pełnej serii szczepień w dzieciństwie, zaleca się uzupełnienie brakujących dawek zgodnie z zaleceniami lekarskimi.

Dla młodzieży w wieku 7-10 lat, która nie jest w pełni zaszczepiona przeciwko krztuścowi, również zaleca się podanie szczepionki Tdap⁶. Takie podejście zapewnia kompleksową ochronę przed trzema poważnymi chorobami bakteryjnymi w kluczowym okresie rozwojowym.

Program szczepień u dorosłych

Dorośli wymagają regularnych dawek przypominających co 10 lat, aby utrzymać skuteczną ochronę przed błonicą⁷⁸. Dorośli, którzy nie otrzymali szczepionki Tdap w okresie młodzieńczym, powinni otrzymać jedną dawkę Tdap, a następnie regularne dawki Td (tężec-błonica) co 10 lat⁹¹⁰. Ten harmonogram zapewnia ciągłą ochronę przed błonicą przez całe życie dorosłe.

Szczególne zalecenia dotyczą dorosłych powyżej 65. roku życia, którzy mają bliski kontakt z niemowlętami – powinni oni otrzymać dawkę Tdap, jeśli wcześniej jej nie otrzymali⁶. Takie postępowanie chroni zarówno starszych dorosłych, jak i niemowlęta, które jeszcze nie ukończyły pełnego cyklu szczepień.

Dla dorosłych, którzy nigdy nie byli szczepieni przeciwko błonicy, zaleca się serię trzech dawek szczepionki zawierającej toksoid błoniczy⁵¹¹. Pierwsza i druga dawka powinny być podane w odstępie co najmniej 4 tygodni, a trzecia dawka co najmniej 6 miesięcy po drugiej dawce. Po ukończeniu podstawowej serii, konieczne są dawki przypominające co 10 lat.

Szczepienia w ciąży

Kobiety w ciąży stanowią szczególną grupę wymagającą dostosowanego harmonogramu szczepień przeciwko błonicy. Zaleca się podanie szczepionki Tdap w każdej ciąży, optymalnie między 27. a 36. tygodniem ciąży⁸¹². Szczepienie w tym okresie zapewnia optymalny transfer przeciwciał do płodu, chroniąc noworodka w pierwszych miesiącach życia, zanim będzie mógł otrzymać własne szczepienia.

Szczepienie Tdap w ciąży jest zalecane niezależnie od tego, czy kobieta otrzymywała wcześniej tę szczepionkę¹². Jeśli szczepionka nie została podana podczas ciąży, powinna być podana natychmiast po porodzie, jeśli kobieta nigdy wcześniej nie otrzymała Tdap¹². Również partnerzy i członkowie rodziny powinni być zaszczepieni co najmniej 2 tygodnie przed kontaktem z noworodkiem¹².

Szczególne sytuacje wymagające modyfikacji harmonogramu

Istnieją sytuacje, które wymagają dostosowania standardowego harmonogramu szczepień przeciwko błonicy. Osoby podróżujące do krajów endemicznych mogą potrzebować wcześniejszej dawki przypominającej, jeśli od ostatniego szczepienia minęło więcej niż 5 lat¹³¹⁴. Pracownicy laboratoriów narażeni na kontakt z Corynebacterium diphtheriae powinni mieć sprawdzany poziom przeciwciał co 10 lat¹³.

W przypadku kontaktu z osobą chorą na błonicę, wszystkie osoby narażone powinny otrzymać dawkę przypominającą, jeśli od ostatniego szczepienia minęło więcej niż 5 lat¹⁰. Takie postępowanie jest częścią profilaktyki poekspozycyjnej i powinno być wdrożone niezależnie od wcześniejszego statusu szczepiennego.

Osoby z niepewnym statusem szczepiennym powinny być traktowane jako nieszczepione i otrzymać pełną serię szczepień¹⁰. W przypadku przerwania harmonogramu szczepień, nie ma konieczności rozpoczynania całej serii od nowa – wystarczy uzupełnić brakujące dawki zgodnie z zalecanymi odstępami czasu.

Skuteczność różnych harmonogramów szczepień

Standardowy harmonogram szczepień przeciwko błonicy zapewnia wysoką skuteczność ochrony. Prawie wszyscy ludzie (95 na 100), którzy otrzymają podstawową serię szczepień, są chronieni przed błonicą przez około 10 lat¹⁵. Ochrona stopniowo słabnie z czasem, dlatego nastolatki powinny otrzymać szczepionkę Tdap w wieku 11-12 lat, a dorośli potrzebują dawek przypominających co 10 lat¹⁵.

Różne kraje mogą mieć nieco odmienne harmonogramy szczepień, ale wszystkie opierają się na podobnych zasadach zapewniających optymalną ochronę. Ważne jest przestrzeganie lokalnych zaleceń i konsultacja z lekarzem w przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących harmonogramu szczepień. Regularne dawki przypominające są kluczowe dla utrzymania odporności, szczególnie u osób starszych, u których naturalna odporność może słabnąć szybciej.