Objawy błonicy – jak rozpoznać groźną infekcję bakteryjną

Błonica to poważna infekcja bakteryjna wywołana przez Corynebacterium diphtheriae, która może prowadzić do groźnych powikłań, a nawet śmierci¹. Rozpoznanie objawów błonicy jest kluczowe dla szybkiego podjęcia leczenia i uniknięcia poważnych komplikacji. Choroba może przebiegać w różnych formach, przy czym najczęstszą i najgroźniejszą jest postać oddechowa, która atakuje drogi oddechowe.

Pierwsze objawy błonicy mogą przypominać zwykłe przeziębienie, co często opóźnia właściwą diagnozę². Jednak w miarę postępu choroby pojawiają się charakterystyczne symptomy, które odróżniają błonicę od innych infekcji dróg oddechowych. Znajomość tych objawów może uratować życie, szczególnie w przypadku dzieci poniżej 5. roku życia i osób powyżej 40. roku życia, które są najbardziej narażone na ciężki przebieg choroby³.

Okres inkubacji i pierwsze objawy

Objawy błonicy pojawiają się zazwyczaj po 2-5 dniach od zakażenia bakterią, choć mogą wystąpić już po jednym dniu lub dopiero po 10 dniach od ekspozycji⁴⁵. Warto pamiętać, że niektóre osoby mogą być nosicielami bakterii i nie wykazywać żadnych objawów, jednocześnie stanowiąc źródło zakażenia dla innych⁴.

Początkowe objawy błonicy są niespecyficzne i mogą być mylone z objawami wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych⁶. Do najczęstszych wczesnych symptomów należą:

• Ból gardła – od łagodnego do bardzo silnego⁷
• Niska gorączka (zazwyczaj poniżej 38,3°C)⁴
• Ogólne osłabienie i złe samopoczucie⁸
• Powiększone węzły chłonne w okolicy szyi¹
• Bóle głowy⁸
• Dreszcze⁹

Charakterystyczna pseudobłona – główny objaw błonicy

Najbardziej charakterystycznym objawem błonicy oddechowej jest powstanie grubej, szarawej błony zwanej pseudobłoną, która pokrywa gardło, migdałki, a czasem również nos¹. Ta błona tworzy się w ciągu 2-3 dni od zakażenia w wyniku działania toksyny produkowanej przez bakterię⁵.

Pseudobłona składa się z martwych komórek, bakterii, krwinek białych i czerwonych oraz innych substancji⁸. Ma charakterystyczny wygląd i właściwości:

• Kolor: początkowo biało-niebieskawy, z czasem staje się szarawa, szaro-zielona lub nawet czarna (szczególnie gdy dochodzi do krwawienia)¹⁰
• Konsystencja: gęsta, włóknista i mocno przyczepiona do tkanek¹¹
• Próba usunięcia błony powoduje krwawienie⁸
• Może rozprzestrzeniać się na krtań, tchawicę i oskrzela¹¹

Pseudobłona może powodować poważne problemy z oddychaniem i połykaniem¹. W najcięższych przypadkach może całkowicie zablokować drogi oddechowe, prowadząc do uduszenia – co jest główną przyczyną zgonów w błonicy⁸.

Objawy układu oddechowego

Błonica oddechowa powoduje szereg charakterystycznych objawów związanych z zajęciem dróg oddechowych Zobacz więcej: Objawy oddechowe błonicy - zagrożenie dla życia. Wraz z rozwojem choroby i tworzeniem się pseudobłony, pacjenci doświadczają narastających trudności oddechowych:

• Trudności w oddychaniu lub przyspieszone oddychanie¹
• Chrapliwy głos (gdy zajęta jest krtań)¹²
• Stridor – charakterystyczny, piskliwy dźwięk podczas wdechu¹³
• Kaszel szczekający, przypominający kaszel w krupie¹⁴
• Trudności w połykaniu⁴
• Wodnisty lub krwisty wyciek z nosa¹⁴

W ciężkich przypadkach może dojść do obrzęku szyi zwanego „byczą szyją” (bull neck), który powstaje w wyniku obrzęku tkanek miękkich i powiększenia węzłów chłonnych⁸⁹. Ten objaw świadczy o ciężkim przebiegu choroby i wymaga natychmiastowej hospitalizacji.

Objawy ogólne i systemowe

Oprócz objawów miejscowych, błonica może powodować różnorodne objawy ogólne, które wynikają z działania toksyny bakteryjnej na cały organizm Zobacz więcej: Objawy systemowe i powikłania błonicy - działanie toksyny:

• Gorączka i dreszcze¹
• Znaczne osłabienie i zmęczenie⁴
• Utrata apetytu¹⁵
• Bladość skóry¹⁶
• Przyspieszone bicie serca (tachykardia)¹¹
• Obfite ślinienie (może wskazywać na nadchodzące zablokowanie dróg oddechowych)¹⁴

W niektórych przypadkach mogą wystąpić również objawy ze strony układu nerwowego, takie jak zaburzenia widzenia, niewyraźna mowa czy objawy wstrząsu (zimna, blada skóra, pocenie się, niepokój)².

Błonica skórna

Błonica może również występować w postaci skórnej (cutaneous diphtheria), która jest zazwyczaj łagodniejsza od postaci oddechowej⁴. Objawy błonicy skórnej obejmują:

• Początkowo czerwone, bolesne zmiany skórne⁴
• Ropne pęcherze na nogach, stopach i dłoniach¹⁷
• Duże owrzodzenia otoczone czerwoną, bolesną skórą¹⁷
• Powolno gojące się wrzody z charakterystyczną szarą błoną w podstawie¹⁸
• Powiększone regionalne węzły chłonne¹⁸

Błonica skórna rzadko prowadzi do poważnych powikłań systemowych, ale wrzody mogą goić się przez 2-3 miesiące, pozostawiając trwałe blizny¹⁹.

Powikłania i objawy zagrażające życiu

Błonica może prowadzić do poważnych powikłań, które często są przyczyną zgonu. Najczęstsze powikłania to:

• Zablokowanie dróg oddechowych – główna przyczyna zgonów, szczególnie u niemowląt¹²
• Zapalenie mięśnia sercowego (myocarditis) – może wystąpić po 1-2 tygodniach choroby⁸
• Uszkodzenie układu nerwowego – porażenie mięśni gardła, kończyn lub przepony³
• Niewydolność nerek⁴

Śmiertelność w błonicy wynosi 5-10% wszystkich przypadków, ale u dzieci poniżej 5. roku życia i dorosłych powyżej 40. roku życia może sięgać 20%⁴²⁰. Bez leczenia śmiertelność może wzrosnąć do 50%⁴.

Kiedy szukać pomocy medycznej

Ze względu na potencjalnie śmiertelny przebieg błonicy, istotne jest szybkie rozpoznanie objawów wymagających natychmiastowej konsultacji medycznej. Do lekarza należy zgłosić się niezwłocznie w przypadku:

• Utrzymującego się bólu gardła z gorączką przez więcej niż 2-3 dni
• Pojawienia się szarej lub białej błony w gardle
• Trudności w oddychaniu lub połykaniu
• Stridoru lub innych nieprawidłowych dźwięków oddechowych
• Obrzęku szyi („bycza szyja”)
• Przyspieszonego lub nieprawidłowego rytmu serca

Błonica wymaga natychmiastowego leczenia szpitalnego¹⁷. Opóźnienie w rozpoczęciu terapii znacznie zwiększa ryzyko powikłań i śmierci²⁰. Nawet przy odpowiednim leczeniu, proces zdrowienia jest długi i może trwać 4-6 tygodni²¹.