Epidemiologia astygmatyzmu – częstość występowania w populacji

Astygmatyzm stanowi jedną z najczęściej występujących wad wzroku na świecie, charakteryzującą się nieregularną krzywizną rogówki lub soczewki oka¹. Badania epidemiologiczne wskazują na znaczną zmienność częstości występowania tej wady wzroku w różnych populacjach i grupach wiekowych, co czyni ją istotnym zagadnieniem zdrowia publicznego.

Ogólna częstość występowania astygmatyzmu

Według najnowszych analiz systematycznych, częstość występowania astygmatyzmu w populacji ogólnej waha się od 8% do 62%¹². Ta znaczna rozpiętość wynika z różnic metodologicznych między badaniami, odmiennych kryteriów diagnostycznych oraz zróżnicowania populacyjnego. Metaanaliza obejmująca dane z wielu badań populacyjnych wykazała, że szacunkowa częstość występowania astygmatyzmu wynosi około 40% u dorosłych na całym świecie³.

Według Światowej Organizacji Zdrowia, w 2019 roku na świecie 123,7 miliona ludzi cierpiało z powodu nieskorygowanych błędów refrakcji, w tym astygmatyzmu³. Dane te podkreślają globalną skalę problemu i konieczność podejmowania działań w zakresie profilaktyki oraz wczesnej diagnostyki wad wzroku.

Różnice w występowaniu w zależności od wieku

Wiek stanowi jeden z najważniejszych czynników wpływających na częstość występowania astygmatyzmu. U dzieci częstość występowania tej wady wzroku wynosi około 14,9%⁵, podczas gdy u dorosłych sięga 40,4%⁵. Badania wykazują, że częstość występowania astygmatyzmu wzrasta wraz z wiekiem, przy czym szczególnie wysokie wskaźniki obserwuje się u osób powyżej 70. roku życia¹⁶.

W grupie wiekowej 20-39 lat częstość występowania astygmatyzmu wynosi około 23,1%, wzrasta do 27,6% w grupie 40-59 lat i osiąga 50,1% u osób powyżej 60. roku życia⁷. Szczególnie interesujące są zmiany w typie astygmatyzmu wraz z wiekiem – astygmatyzm typu zgodnego z regułą częściej występuje u osób młodszych (poniżej 40. roku życia), natomiast częstość astygmatyzmu typu przeciwnego do reguły oraz skośnego wzrasta z wiekiem¹⁸.

Różnice związane z płcią

Badania epidemiologiczne wskazują na występowanie różnic w częstości astygmatyzmu między płciami, chociaż wyniki nie są jednoznaczne. Niektóre analizy sugerują wyższą częstość występowania astygmatyzmu u mężczyzn niż u kobiet, szczególnie w grupach średniego wieku⁷. W grupie osób powyżej 60. roku życia astygmatyzm częściej dotyka mężczyzn (54,9%) niż kobiety (46,1%)⁷.

Jednak inne badania wskazują na przeciwne tendencje, sugerując wyższą częstość występowania u kobiet. Analiza danych z UK Biobank wykazała, że płeć żeńska stanowi czynnik ryzyka rozwoju astygmatyzmu rogówkowego⁹. Te rozbieżności mogą wynikać z różnic metodologicznych między badaniami oraz odmiennych populacji badanych.

Zróżnicowanie regionalne i etniczne

Częstość występowania astygmatyzmu wykazuje znaczne różnice między różnymi regionami świata i grupami etnicznymi. Najwyższe wskaźniki odnotowano w Chinach, gdzie częstość występowania może sięgać nawet 62%⁶. W Korei Południowej i Japonii wskaźniki wahają się od 31% do 58% i około 54%, odpowiednio⁶¹⁰.

W Europie częstość występowania astygmatyzmu jest zróżnicowana – w Niemczech wynosi około 32%⁶¹¹, w Hiszpanii 54%⁶, podczas gdy w północnej i zachodniej Europie średnio 27%⁶¹². W Stanach Zjednoczonych wskaźniki wahają się od 11% do 46%⁶, co odzwierciedla różnorodność demograficzną i środowiskową tego regionu Zobacz więcej: Różnice regionalne w występowaniu astygmatyzmu na świecie.

Astygmatyzm u dzieci

Epidemiologia astygmatyzmu u dzieci wykazuje specyficzne charakterystyki. Badanie amerykańskie wykazało, że prawie troje na dziesięcioro dzieci (28,4%) w wieku od 5 do 17 lat ma astygmatyzm³. W niektórych populacjach wskaźniki mogą być jeszcze wyższe – na przykład w badaniu przeprowadzonym w Mashhad w Iranie częstość występowania astygmatyzmu powyżej 0,5 dioptrii u dzieci w wieku 4-6 lat wynosiła 51,4%¹³.

Szczególnie interesujące są obserwacje dotyczące niemowląt, u których częstość występowania astygmatyzmu jest wysoka ze względu na stromą rogówkę³. Około 40% noworodków ma około 1 dioptrię astygmatyzmu przy urodzeniu, który zwykle zmniejsza się do poziomu dorosłych do pierwszego roku życia w wyniku normalnego dojrzewania oka¹⁴. Do czwartego roku życia częstość występowania astygmatyzmu zmniejsza się wraz ze spłaszczaniem rogówki³ Zobacz więcej: Epidemiologia astygmatyzmu u dzieci - częstość i charakterystyki wiekowe.

Rodzaje astygmatyzmu i ich częstość

Spośród różnych typów astygmatyzmu, łagodny astygmatyzm występuje najczęściej, stanowiąc około 82% wszystkich przypadków¹⁵¹⁶. Łagodny astygmatyzm wykazuje wyższą częstość występowania niż formy umiarkowane i znaczące, a jego częstość wzrasta do 70. roku życia, podczas gdy umiarkowany i znaczący astygmatyzm wykazują wzrost częstości występowania po 70. roku życia¹⁵.

Jeśli chodzi o kierunek osi astygmatyzmu, astygmatyzm typu zgodnego z regułą ma globalną częstość występowania w zakresie od 4% do 98% w różnych badaniach¹⁵. W populacji dzieci i młodzieży astygmatyzm typu zgodnego z regułą stanowi dominującą formę – na przykład w badaniu przeprowadzonym w Chinach (region Xinjiang) ten typ astygmatyzmu występował u 76,9% badanych¹⁷.

Wpływ na jakość życia i obciążenie ekonomiczne

Nieskorygowany astygmatyzm ma znaczący wpływ na jakość życia pacjentów, zmniejszając jakość życia związaną z widzeniem oraz produktywność osób w wieku produkcyjnym²⁴. Astygmatyzm wpływa na ostrość wzroku i wrażliwość kontrastową przy wszystkich poziomach oświetlenia⁴, co prowadzi do zwiększonych strat produktywności zarówno u pacjentów, jak i ich opiekunów⁴.

Badania wykazują, że pacjenci z nieskorygowanym astygmatyzmem mają trudności w wykonywaniu codziennych czynności, są wolniejsi i popełniają więcej błędów w pracy w porównaniu z osobami z skorygowaną wadą wzroku¹⁸. Stanowi to nie tylko obciążenie dla pacjentów i ich rodzin, ale również ma szersze implikacje ekonomiczne dla systemów opieki zdrowotnej.