Epidemiologia astmy – występowanie, częstość i trendy zachorowania

Astma stanowi jeden z najważniejszych problemów zdrowia publicznego na całym świecie, dotykając miliony ludzi we wszystkich grupach wiekowych¹. Jest to najczęstsza choroba przewlekła wśród dzieci i główna przyczyna nieinfekcyjna wpływająca zarówno na dzieci, jak i dorosłych². Zrozumienie epidemiologii astmy jest kluczowe dla planowania działań zdrowotnych i opracowywania skutecznych strategii prewencyjnych.

Globalne występowanie astmy

Według najnowszych danych, astma dotyka szacunkowo 262 miliony ludzi na całym świecie, co czyni ją znaczącym problemem zdrowotnym globalnie¹. Inne źródła podają nieco wyższe liczby, wskazując na ponad 334 miliony osób cierpiących na astmę, a liczba ta stale rośnie z każdym rokiem³. Przewiduje się, że do 2025 roku ogólna liczba chorych wzrośnie o dodatkowe 100 milionów osób³.

Częstość występowania astmy różni się znacznie między krajami – od zaledwie 1% do nawet 18% populacji⁴. Astma jest bardziej rozpowszechniona w krajach rozwiniętych niż w rozwijających się⁴. Niższe wskaźniki występowania obserwuje się w Azji, Europie Wschodniej i Afryce⁴. Co ciekawe, w krajach rozwiniętych astma częściej dotyka osoby o niższym statusie ekonomicznym, podczas gdy w krajach rozwijających się częściej chorują osoby zamożniejsze⁴.

Różnice demograficzne w występowaniu astmy

Wzorce występowania astmy różnią się znacznie między grupami demograficznymi. Wśród dzieci, chłopcy częściej chorują na astmę (7,0%) niż dziewczynki (5,4%)⁵. Jednak wśród dorosłych sytuacja się odwraca – kobiety znacznie częściej cierpią na astmę (10,8%) w porównaniu z mężczyznami (6,5%)⁵. Ta zmiana wzorca związana z płcią występuje około okresu dojrzewania⁶.

Różnice rasowe i etniczne w występowaniu astmy są szczególnie wyraźne. Osoby pochodzenia afrykańskiego i rdzenni Amerykanie mają najwyższe wskaźniki występowania astmy w porównaniu z innymi grupami rasowymi i etnicznymi⁵. W 2022 roku osoby pochodzenia afrykańskiego (10,3%) miały o 44% wyższe prawdopodobieństwo cierpienia na astmę niż osoby białe (8,4%)⁵. Wśród społeczności latynoskiej szczególnie wysokie wskaźniki występowania obserwuje się u Portorykańczyków mieszkających w kontynentalnych Stanach Zjednoczonych – 14,0%, co stanowi najwyższy wskaźnik spośród wszystkich grup rasowych i etnicznych⁵.

Czynniki socjoekonomiczne

Status socjoekonomiczny ma istotny wpływ na występowanie i przebieg astmy. W 2022 roku najwyższe wskaźniki występowania astmy (11,3%) obserwowano wśród osób o dochodach rodzinnych poniżej progu ubóstwa⁷. Osoby o niższych dochodach częściej doświadczają cięższych objawów astmy, wyższych wskaźników hospitalizacji i większego prawdopodobieństwa ponownych hospitalizacji⁸. Różnice te wynikają z wielu czynników, w tym gorszej jakości mieszkań, większej ekspozycji na zanieczyszczenia środowiskowe i ograniczonego dostępu do opieki zdrowotnej⁹.

Trendy czasowe i geograficzne

Występowanie astmy w Stanach Zjednoczonych wzrosło znacząco od lat 80. XX wieku, szczególnie wśród młodszych dzieci⁴. Około 9% dzieci amerykańskich miało astmę w 2001 roku w porównaniu z zaledwie 3,6% w 1980 roku⁴. W 2022 roku wskaźniki występowania astmy wśród dorosłych w poszczególnych stanach wahały się od 7,9% w Teksasie do 13,3% w Rhode Island⁷. Wśród dzieci różnice były równie znaczące – od 4,5% w Illinois do 10,2% w Massachusetts⁷.

Astma dziecięca vs. dorosła

Chociaż częstość występowania i rozpowszechnienie astmy są wyższe u dzieci, zachorowalność i śmiertelność są wyższe u dorosłych². Większość astmy dziecięcej manifestuje się jako fenotyp alergiczny, podczas gdy u dorosłych przeważa fenotyp niealergiczny¹⁰. Ciężka astma stanowi małą podgrupę osób, które mają nieproporcjonalnie wysokie obciążenie zdrowotne, przy czym odsetek ciężkiej astmy wydaje się niższy w astmie dziecięcej w porównaniu z astmą dorosłych¹¹.

Nadzór epidemiologiczny astmy

Systemy nadzoru epidemiologicznego astmy działają na poziomie krajowym i stanowym, zbierając dane o rozpowszechnieniu astmy, ograniczeniach aktywności, dniach nieobecności w pracy lub szkole, korzystaniu z leków ratunkowych i kontrolnych, wizytach lekarskich, wizytach na oddziale ratunkowym, hospitalizacjach i zgonach z powodu astmy¹². Te dane są wykorzystywane do identyfikacji populacji zwiększonego ryzyka, monitorowania zmian i trendów w czasie oraz kierowania zasobami i działaniami prewencyjnymi¹³ Zobacz więcej: Systemy nadzoru epidemiologicznego astmy - monitorowanie i analiza danych.

Wyzwania przyszłości

Pomimo pewnych ulepszeń w wynikach leczenia astmy na przestrzeni czasu, różnice w występowaniu astmy nadal utrzymują się według charakterystyk demograficznych, poziomu ubóstwa i lokalizacji geograficznej¹⁴. Potrzebne są dalsze badania nad wzajemnymi powiązaniami między czynnikami środowiskowymi a genetycznymi w celu identyfikacji grup wysokiego ryzyka i kluczowych modyfikowalnych czynników ekspozycji². Szczególnie ważne jest zrozumienie przyczyn globalnej epidemii astmy, która wciąż trwa, zwłaszcza w krajach o niskich i średnich dochodach Zobacz więcej: Różnice regionalne i trendy czasowe w epidemiologii astmy.