Rokowanie w alkoholowej chorobie wątroby – prognozy i czynniki

Rokowanie w alkoholowej chorobie wątroby jest zróżnicowane i zależy od wielu czynników, przy czym kluczowe znaczenie ma stadium zaawansowania choroby oraz zaprzestanie spożywania alkoholu¹. We wczesnych stadiach, gdy występuje stłuszczenie wątroby lub stłuszczeniowe zapalenie wątroby, rokowanie jest stosunkowo dobre, ponieważ zmiany te mogą być odwracalne po zaprzestaniu spożywania alkoholu¹. Stłuszczenie wątroby może całkowicie ustąpić w ciągu 6 tygodni od zaprzestania spożywania alkoholu².

Jednak nawet we wczesnych stadiach istnieje ryzyko progresji – do 20% pacjentów ze stłuszczeniem wątroby może rozwinąć marskość¹. Roczne wskaźniki progresji do marskości różnią się znacznie w zależności od obecnych zmian histologicznych: u pacjentów z prawidłowym obrazem histologicznym wynoszą 1%, przy stłuszczeniu 3%, przy stłuszczeniowym zapaleniu wątroby 10%, a przy włóknieniu 8%³.

Rokowanie w zaawansowanych stadiach choroby

Gdy dochodzi do rozwoju włóknienia i marskości, zmiany te są zazwyczaj nieodwracalne². Po rozwinięciu się marskości i jej powikłań, takich jak wodobrzusze czy krwawienia, 5-letni wskaźnik przeżycia wynosi około 50%². Rokowanie jest lepsze u pacjentów, którzy zaprzestają spożywania alkoholu, i gorsze u tych, którzy nadal piją².

W przypadku alkoholowego zapalenia wątroby rokowanie zależy głównie od ciężkości choroby i obecności marskości³. Łagodne alkoholowe zapalenie wątroby charakteryzuje się znikomą krótkoterminową śmiertelnością. Jednak gdy alkoholowe zapalenie wątroby jest na tyle ciężkie, że powoduje encefalopatię wątrobową, żółtaczkę lub zaburzenia krzepnięcia, śmiertelność może być znaczna⁴.

Czynniki wpływające na rokowanie

Główne czynniki predykcyjne śmiertelności w alkoholowej chorobie wątroby obejmują zakażenia, encefalopatię wątrobową, krwawienie z żylaków przełyku oraz zespół wątrobowo-nerkowy⁵⁶. Powikłania te znacząco wpływają na wskaźnik przeżycia – zakażenia zwiększają ryzyko śmierci 10-20 razy⁷⁸. Szczególnie niebezpieczne są posocznica (współczynnik ryzyka 21,98) i samoistne bakteryjne zapalenie otrzewnej (współczynnik ryzyka 11,94)⁷⁸.

Obecność wodobrzusza, krwawienia z żylaków, ciężkiej encefalopatii i zespołu wątrobowo-nerkowego również wskazuje na złe rokowanie¹. Niezależnymi czynnikami predykcyjnymi potwierdzonymi w analizie wieloczynnikowej są kombinacje krwawienia z żylaków, zakażeń oraz encefalopatii wątrobowej lub wodobrzusza – każda z tych kombinacji odpowiada za dwa z dziesięciu zgonów podczas pierwszej hospitalizacji⁵⁶.

Wskaźniki prognostyczne i narzędzia oceny

Do oceny rokowania w alkoholowej chorobie wątroby wykorzystuje się różne wskaźniki prognostyczne Zobacz więcej: Wskaźniki prognostyczne w alkoholowej chorobie wątroby. Model dla schyłkowej choroby wątroby (MELD) został przyjęty przez organizacje transplantacyjne do przewidywania 90-dniowej śmiertelności¹. 90-dniowa śmiertelność w oparciu o wynik MELD wynosi: 1,9% dla MELD 10, 6% dla 10-19, 19,6% dla 20-29, 52,6% dla 30-39 i 71,3% dla 40¹.

Funkcja dyskryminacyjna Maddreya (DF) jest również użytecznym narzędziem predykcyjnym – pacjenci z alkoholowym zapaleniem wątroby i DF większym niż 32 mają 50% 30-dniową śmiertelność¹. Najniezawodniejszym wskaźnikiem ciężkości jest obecność encefalopatii wątrobowej⁹.

Rokowanie w różnych postaciach choroby

Rokowanie różni się znacznie w zależności od postaci alkoholowej choroby wątroby. Alkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby wymagające hospitalizacji jest najniebezpieczniejszym podtypem alkoholowej choroby wątroby³. Roczny wskaźnik śmiertelności dla pacjentów ze stłuszczeniem wynosi 6%, a dla marskości 8%³.

W przypadku ciężkiego alkoholowego zapalenia wątroby ogólny wskaźnik śmiertelności wynosi 66%⁴. Ogólna 30-dniowa śmiertelność u pacjentów hospitalizowanych z powodu alkoholowego zapalenia wątroby wynosi około 15%, jednak u pacjentów z ciężką chorobą wątroby wskaźnik ten osiąga lub przekracza 50%⁴. U pacjentów bez encefalopatii, żółtaczki czy zaburzeń krzepnięcia 30-dniowa śmiertelność wynosi mniej niż 5%⁴.

Długoterminowe rokowanie i czynniki poprawiające prognozę

Długoterminowe rokowanie pacjentów z alkoholową chorobą wątroby zależy głównie od tego, czy pacjenci mają ustaloną marskość i czy nadal spożywają alkohol³. Przy abstynencji pacjenci wykazują postępującą poprawę funkcji wątroby w ciągu miesięcy do lat, a histologiczne cechy aktywnego alkoholowego zapalenia wątroby ustępują³. W jednym z badań szacunkowe 5-letnie przeżycie po hospitalizacji z powodu ciężkiego alkoholowego zapalenia wątroby wynosiło 31,8%, przy czym abstynencja była jedynym niezależnym czynnikiem predykcyjnym długoterminowego przeżycia³.

Poprawa przestrzegania zaleceń i ścisłe stosowanie specyficznych strategii obserwacji i leczenia mogą przyczynić się do lepszego rokowania pacjentów z alkoholową marskością wątroby⁵⁶. U pacjentów z zaawansowaną alkoholową chorobą wątroby niereagujących na leczenie farmakologiczne, przeszczep wątroby jest jedynym podejściem poprawiającym rokowanie i powinien być rozważany u pacjentów z dekompensowaną marskością¹⁰.

Ryzyko nowotworowe i dodatkowe czynniki ryzyka

Współistniejące nagromadzenie żelaza lub przewlekłe zapalenie wątroby typu C zwiększa ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego². Badania przesiewowe w kierunku raka wątrobowokomórkowego są kluczowe na tym etapie¹. Czynniki wysokiego ryzyka rozwoju raka wątrobowokomórkowego związanego z alkoholową chorobą wątroby obejmują dłuższe lata picia, starszy wiek, cukrzycę, zakażenie HBV, marskość wątroby oraz płeć męską¹¹.

Obecnie nie ma zatwierdzonych terapii celowanych zdolnych do ingerencji w patogenezę alkoholowej choroby wątroby i zatrzymania progresji choroby, dlatego abstynencja alkoholowa pozostaje najskuteczniejszym środkiem poprawy rokowania w tej populacji pacjentów¹⁰. Identyfikacja czynników ryzyka związanych ze złym rokowaniem jest ważna dla zapewnienia skutecznego leczenia i zwiększenia oczekiwanej długości życia Zobacz więcej: Czynniki wpływające na rokowanie w alkoholowej chorobie wątroby.