Powikłania układowe alkaptonurii

Alkaptonuria, oprócz charakterystycznych objawów w postaci ochranoza i artropatii ochronotycznej, może prowadzić do szeregu powikłań układowych. Odkładanie się kwasu homogentyzowego nie ogranicza się tylko do stawów i skóry, ale dotyka również układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, moczowego oraz innych struktur organizmu¹².

Powikłania sercowo-naczyniowe

Układ sercowo-naczyniowy może być poważnie dotknięty przez ochranozę³. Zastawki serca, naczynia krwionośne, wsierdzie i błona wewnętrzna mogą ulec silnej pigmentacji, a zastawki aortalne mogą stać się pogrubione i zwapniałe³.

Choroby zastawkowe serca

Odkładanie się kwasu homogentyzowego wokół zastawek serca może powodować ich zwężenie, stwardnienie i sprawić, że stają się kruche i czarne⁴⁵. Najczęściej dotknięte są zastawka aortalna i mitralna⁶⁷.

Główne problemy zastawkowe obejmują:

• Zwapnienie i niedomykalność zastawki aortalnej i mitralnej⁷
• Poszerzenie aorty⁸
• W ciężkich i postępujących przypadkach może być konieczna wymiana zastawek⁴⁷

Zaburzenia rytmu i niewydolność serca

Nieprawidłowości rytmu serca i niewydolność serca dotyczą znacznej części pacjentów z alkaptonurią – odpowiednio 40% i 10%⁷. Powikłania sercowe są często zagrażające życiu i mogą pogorszyć rokowanie⁹¹⁰.

Choroby naczyń wieńcowych

Odkłady wokół serca i naczyń krwionośnych mogą ulegać zwapnieniu i prowadzić do powstawania blaszek miażdżycowych¹¹. Może to skutkować chorobą wieńcową i zwiększonym ryzykiem zawału serca¹².

Problemy oddechowe

Odkłady kwasu homogentyzowego mogą dotykać różnych struktur układu oddechowego, prowadząc do poważnych problemów z oddychaniem.

Usztywnienie klatki piersiowej

Jeśli kości i mięśnie wokół płuc stają się sztywne, może to uniemożliwiać rozszerzanie się klatki piersiowej i prowadzić do duszności lub trudności w oddychaniu⁴¹¹¹³.

Odkłady w drogach oddechowych

Odkłady wokół tchawicy, krtani i oskrzeli mogą powodować duszność i trudności w oddychaniu¹¹. Gdy kwas homogentyzowy gromadzi się w chrząstce krtani, tchawicy i oskrzeli, tkanki stają się słabe i kruche, co skutkuje problemami z oddychaniem¹².

Ograniczenie pojemności płuc

Zmiany w układzie kostno-mięśniowym klatki piersiowej mogą prowadzić do zmniejszenia pojemności płuc i restrykcyjnej choroby płuc¹⁴. Niewydolność oddechowa z powodu zajęcia układu mięśniowo-szkieletowego jest jednym z możliwych powikłań².

Powikłania nerkowe i moczowo-płciowe

Układ moczowy jest często dotknięty przez alkaptonurię, co prowadzi do tworzenia się kamieni i innych problemów.

Kamienie nerkowe

Skłonność do rozwoju kamieni nerkowych występuje u znacznej części pacjentów z alkaptonurią¹⁵. Około 50% pacjentów po 64. roku życia ma w wywiadzie kamicę nerkową¹³. Usuwanie dużych odkładów pigmentowych u pacjentów z alkaptonurią może obciążać nerki i prowadzić do niewydolności nerek¹⁶.

Kamienie prostatowe i pęcherzowe

Mężczyźni z alkaptonurią mogą również rozwijać kamienie prostatowe¹⁷. Odkłady kwasu homogentyzowego mogą również prowadzić do powstawania kamieni pęcherzowych¹³. Przechodzenie tych czarnych kamieni może być niezwykle bolesne¹⁷.

Inne kamienie

Ostatecznie mogą również powstać żółcica i kamienie w gruczołach ślinowych (sialolitiaza)¹⁵¹⁸.

Problemy neurologiczne i zmysłowe

Zaburzenia słuchu

Utrata słuchu dotyka 40% pacjentów z alkaptonurią¹⁵. W niektórych przypadkach kwas homogentyzowy gromadzi się również w uszach i może powodować utratę słuchu¹⁹.

Powikłania neurologiczne

W rzadkich przypadkach nagromadzenie kwasu homogentyzowego może również wpływać na mózg, prowadząc do powikłań neurologicznych²⁰. Objawy mogą obejmować problemy z pamięcią, pogorszenie funkcji poznawczych lub zaburzenia motoryczne²⁰.

Zidentyfikowano możliwy związek między alkaptonurią a chorobą Parkinsona – badanie wykazało, że choroba Parkinsona występuje około 20 razy częściej u osób z alkaptonurią niż u osób, które nie cierpią na alkaptonurię²⁰.

Inne objawy neurologiczne

Dodatkowe objawy mogą obejmować neuropatię obwodową, dzwonienie w uszach, podwójne widzenie i zwiększone ryzyko udaru¹⁴.

Powikłania kostne i mięśniowe

Osteopenia i złamania

Osteopenia (zmniejszona gęstość kości) zwiększa ryzyko złamań u dotkniętych osób²¹. Złamania kręgów i kości długich są również możliwe². Pacjenci mają zwiększone ryzyko złamań z powodu obniżonej zawartości minerałów w kościach¹³.

Problemy ze ścięgnami i więzadłami

Ścięgna, więzadła i inne tkanki włókniste są podatne na zmiany zwyrodnieniowe²². Patologiczne skutki ochranoza obejmują zwiększoną częstość pęknięć mięśni, ścięgien i więzadeł²³. Pogrubione ścięgno Achillesa jest szczególnie podatne na rozdarcie lub pęknięcie²⁴.

Wtórna amyloidoza

Wtórna amyloidoza to kolejna możliwość, która może dotykać pacjentów z alkaptonurią w późniejszym okresie życia²⁵. Odkłady kwasu homogentyzowego w naczyniach krwionośnych, ścianie serca i płucach mogą powodować kardiomiopatię i problemy z oddychaniem²⁵.

Wpływ na jakość życia

Powikłania układowe alkaptonurii mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów. Choroba może zacząć ich doganiać w wieku 40-50 lat, wpływając na kości i stawy oraz obniżając jakość życia²⁵. Pacjenci mogą wymagać pomocy w chodzeniu w młodszym wieku niż większość osób z artrozą i mogą wcześniej niż większość zachorować na serce lub powikłania płucne²⁵.

Przewlekły ból może być stały, a obserwuje się postępujący spadek sprawności funkcjonalnej z utratą ruchomości⁹¹⁰. Pacjenci często wymagają używania fizycznych pomocy ortopedycznych (kul i wózka inwalidzkiego)¹⁰.

Monitorowanie i wczesne wykrywanie

Regularne kontrole są niezbędne dla wczesnego wykrycia i leczenia powikłań układowych. Badania monitorujące postęp choroby mogą obejmować:

• Rentgen klatki piersiowej do monitorowania zastawek serca²⁶
• Tomografia komputerowa (TK) w celu wykrycia oznak choroby wieńcowej²⁶
• Regulne badania echokardiograficzne
• Monitorowanie funkcji nerek
• Badania spirometryczne funkcji płuc

Wczesna interwencja i odpowiednie monitorowanie mogą pomóc w opóźnieniu niektórych powikłań i poprawić jakość życia pacjentów z alkaptonurią.