Epidemiologia kataru siennego – częstość występowania i rozkład geograficzny

Katar sienny, znany również jako alergiczny nieżyt nosa, stanowi jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych współczesnego świata¹. Schorzenie to dotyka znaczną część populacji, szczególnie w krajach uprzemysłowionych, gdzie obserwuje się stały wzrost liczby przypadków w ciągu ostatnich dekad.

Globalny obraz występowania kataru siennego

Według dostępnych danych epidemiologicznych, katar sienny dotyka obecnie około 10-30% populacji dorosłych na całym świecie²³. W krajach rozwiniętych, takich jak Niemcy, problem dotyczy około 25% społeczeństwa⁴. Dane z różnych regionów świata pokazują znaczne różnice w częstości występowania – od 4% do 41% dorosłych w Europie według European Community Respiratory Health Survey⁵.

W Stanach Zjednoczonych około 7,8% dorosłych cierpi na katar sienny², co przekłada się na około 19,2 miliona osób rocznie⁵. Dane z 2021 roku wskazują, że 25,7% dorosłych Amerykanów zgłaszało sezonowe alergie⁶, podczas gdy w 2012 roku zdiagnozowano katar sienny u 17,6 miliona dorosłych, co stanowiło 7,5% populacji².

Występowanie kataru siennego u dzieci

Populacja dziecięca również jest znacząco dotknięta tym problemem zdrowotnym. W Stanach Zjednoczonych 9% dzieci (około 6,6 miliona) doświadczyło objawów kataru siennego w 2012 roku²⁷. Według danych z 2018 roku, 7,2% dzieci poniżej 18 roku życia zgłaszało objawy alergicznego nieżytu nosa w ciągu ostatnich 12 miesięcy⁵.

Międzynarodowe badanie ISAAC (International Study for Asthma and Allergies in Childhood) wykazało, że 14,6% dzieci w wieku 13-14 lat i 8,5% w wieku 6-7 lat wykazuje objawy rhinoconjunctivitis związanej z katarem siennym⁸. W różnych krajach częstość występowania objawów nieżytu nosa u dzieci wahała się od 0,8% do 14,9% w grupie 6-7 lat i od 1,4% do 39,7% w grupie 13-14 lat⁹.

Różnice demograficzne i geograficzne

Katar sienny wykazuje charakterystyczne różnice w występowaniu w zależności od wieku, płci i miejsca zamieszkania. Schorzenie częściej występuje u mężczyzn w dzieciństwie, jednak po okresie dojrzewania przewaga przechodzi na kobiety³. Rozwój kataru siennego przed 20. rokiem życia następuje w 80% przypadków⁵, a szczyt występowania przypada na drugą do czwartej dekadę życia, po czym częstość stopniowo maleje⁸.

Znaczące różnice obserwuje się również między populacjami miejskimi a wiejskimi. Badania wskazują, że mieszkańcy obszarów zurbanizowanych mają wyższe ryzyko rozwoju kataru siennego¹⁰. W Nigeria odnotowano, że mieszkańcy miast mają 1,7 razy wyższe ryzyko wystąpienia alergicznego nieżytu nosa w porównaniu z mieszkańcami obszarów wiejskich¹¹.

Tendencje czasowe i rosnąca częstość występowania

Ostatnie dekady przyniosły wyraźny wzrost częstości występowania kataru siennego na całym świecie³⁵. W Wielkiej Brytanii odnotowano dwu- do trzykrotny wzrost liczby osób z alergicznym nieżytem nosa w ciągu ostatnich 20 lat¹². Badanie ISAAC wykazało wzrost częstości występowania alergicznego nieżytu nosa z 13% do 19% w ciągu 8 lat u nastolatków w wieku 13-14 lat¹³.

Meta-analiza opublikowana w ostatnich latach pokazała wzrost częstości kataru siennego diagnozowanego przez lekarzy u dzieci z 8% w latach 2012-2015 do 20% w latach 2016-2022¹⁴. Ten niepokojący trend wiąże się z wieloma czynnikami, w tym ze zmianami klimatycznymi, urbanizacją i zmianami w stylu życia Zobacz więcej: Czynniki wpływające na rosnącą częstość kataru siennego.

Sytuacja w Polsce i Europie

W Polsce katar sienny stanowi również istotny problem zdrowotny. Badanie ECAP (Epidemiology of the Allergic Diseases in Poland) wykazało, że alergiczny nieżyt nosa jest najczęstszą chorobą alergiczną wśród polskich dzieci i dorosłych¹⁵. Największą częstość występowania odnotowano wśród nastolatków (13-14 lat) oraz dorosłych (22-44 lata), przy czym ciekawą obserwacją było to, że całoroczny nieżyt nosa częściej występował w populacjach miejskich, podczas gdy mieszkańcy wsi, poza grupą nastolatków, częściej cierpieli na sezonowy nieżyt nosa.

W Wielkiej Brytanii katar sienny dotyka 10-15% dzieci i 26% dorosłych¹⁶¹⁷, podczas gdy w Irlandii szacuje się częstość występowania na poziomie około 26%, podobnie jak w badaniach brytyjskich¹³. Skandynawskie badania wykazały skumulowaną częstość występowania na poziomie 15% u mężczyzn i 14% u kobiet⁵.

Wpływ na jakość życia i koszty ekonomiczne

Katar sienny, choć nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla życia, znacząco wpływa na jakość życia pacjentów i generuje ogromne koszty ekonomiczne¹⁸. Badania wskazują, że 3,6% dorosłych opuściło pracę z powodu objawów alergicznego nieżytu nosa, a 36% doświadczyło pogorszenia wydajności w pracy⁸. Koszty pośrednie związane z utratą produktywności stanowią większość całkowitego obciążenia ekonomicznego tego schorzenia.

W Stanach Zjednoczonych całkowite koszty leczenia kataru siennego wzrosły z 6,1 miliarda dolarów w 2000 roku do 11,2 miliarda dolarów w 2005 roku¹⁸. Rocznie odnotowuje się 11,1 miliona wizyt u lekarzy z główną diagnozą alergicznego nieżytu nosa², podczas gdy w Europie liczba ta wynosi 16,7 miliona wizyt rocznie¹⁶.

Czynniki ryzyka i współwystępowanie z innymi schorzeniami

Rozwój kataru siennego jest uwarunkowany wieloma czynnikami ryzyka Zobacz więcej: Czynniki ryzyka rozwoju kataru siennego - predyspozycje i podatność. Do najważniejszych należą: rodzinne obciążenie atopią, płeć męska, obecność swoistych przeciwciał IgE, poziom IgE w surowicy powyżej 100 IU/ml przed 6. rokiem życia oraz wyższy status socjoekonomiczny⁸.

Katar sienny często współwystępuje z innymi schorzeniami alergicznymi. Ponad 40% pacjentów z alergicznym nieżytem nosa cierpi również na astmę, podczas gdy ponad 80% chorych na astmę ma współistniejący nieżyt nosa¹⁶. Objawy alergicznego nieżytu nosa mogą „przejść” do płuc i rozwinąć się w astmę alergiczną po kilku latach⁴.

Perspektywy przyszłościowe

Prognozy dotyczące kataru siennego nie są optymistyczne. Światowa Organizacja Alergii przewiduje, że częstość występowania i nasilenie alergii pyłkowej będzie wzrastać w najbliższej dekadzie¹⁹. Zmiany klimatyczne wydłużają sezony pyłkowe i zwiększają koncentrację alergenów w powietrzu, co może prowadzić do dalszego wzrostu częstości występowania kataru siennego, szczególnie w krajach uprzemysłowionych²⁰.