Etiologia alergii na pszenicę – przyczyny i mechanizmy powstawania

Alergia na pszenicę jest złożonym schorzeniem, które powstaje w wyniku nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego na białka zawarte w pszenicy¹. Mechanizm powstawania tej alergii polega na błędnej identyfikacji przez system immunologiczny białek pszenicy jako substancji szkodliwych, co prowadzi do uruchomienia kaskady reakcji obronnych organizmu².

Podstawowe mechanizmy immunologiczne

Etiologia alergii na pszenicę obejmuje dwa główne typy reakcji immunologicznych: reakcje IgE-zależne oraz reakcje niezależne od IgE³. W przypadku reakcji IgE-zależnych, organizm produkuje specyficzne przeciwciała IgE skierowane przeciwko białkom pszenicy, co charakteryzuje się obecnością swoistych dla pszenicy przeciwciał IgE i może być śmiertelne³. Reakcje niezależne od IgE powodują przewlekły naciek eozynofilowy i limfocytowy przewodu pokarmowego³.

Alergia na pszenicę jest manifestacją uwolnienia mediatorów, takich jak histamina, czynnik aktywujący płytki krwi i leukotrieny, z komórek tucznych i bazofili⁴. Uważa się, że produkcja IgE wynika z naruszenia tolerancji doustnej i w rezultacie dysregulacji immunologicznej ukierunkowanej na limfocyty T pomocnicze typu 2, która powoduje uczulenie i produkcję IgE przez komórki B⁴.

Białka pszenicy wywołujące reakcje alergiczne

Pszenica zawiera co najmniej 27 różnych potencjalnych alergenów, a nie każda osona reaguje na te same składniki⁵. Istnieją cztery główne klasy białek magazynowych pszenicy, które mogą wywoływać reakcje alergiczne⁶:

• Albuminy – białka rozpuszczalne w wodzie, które często są pierwszymi zidentyfikowanymi alergenami pszenicy⁶
• Globuliny – białka rozpuszczalne w roztworach solnych
• Prolaminy (gliadyny) – związane z cięższymi formami alergii na gluten, podczas gdy alergię wywołane przez gluteniny są często mniej ciężkie⁶
• Gluteniny – glutenina (glutelina pszenicy) jest dominującym alergenem w pszenicy⁶

Gliadyny i gluteniny tworzą klasyczny gluten – czynniki sprawcze celiakii. Odrębne komórki immunologiczne i typy przeciwciał różnicują alergię na gluten od celiakii⁶. Zarówno białka glutenowe, jak i nieglutentowe (głównie enzymy i inhibitory enzymów) zostały zidentyfikowane jako czynniki wywołujące⁷.

Czynniki ryzyka i predyspozycje genetyczne

Czynniki genetyczne odgrywają znaczącą rolę w rozwoju alergii na pszenicę. Osoby pochodzące z rodzin, w których występują alergie lub choroby alergiczne, takie jak astma lub wyprysk, mają większe ryzyko rozwoju alergii na pszenicę⁸. Jeśli oboje rodzice mają alergie, prawdopodobieństwo rozwoju alergii pokarmowej u dziecka jest większe niż w przypadku, gdy tylko jeden rodzic ma alergie⁸.

Badania wskazują, że różnice genetyczne wpływają na zdolność różnych ras do tolerowania pszenicy⁹. Historia rodzinna alergii na pszenicę i inne alergie pokarmowe u dzieci wydaje się być dziedziczona od rodziców, a czas początkowej ekspozycji na zboża i historia rodzinna mogą modyfikować ryzyko alergii na pszenicę⁷.

Mechanizmy reakcji IgE-zależnych i niezależnych od IgE

Reakcje IgE-zależne na pszenicę mogą być związane z spożyciem lub wdychaniem pszenicy³. Alergia pokarmowa na pszenicę jest częstsza u dzieci i może być związana z ciężką anafilaksją oraz anafilaksją wywołaną pszenicą i wysiłkiem fizycznym (WDEIA)³. Alergia na pszenicę wywołana wdychaniem może powodować astmę piekarzy, która jest częstą chorobą zawodową u piekarzy mających znaczną powtarzającą się ekspozycję na mąkę pszenną³.

Reakcje niezależne od IgE obejmują głównie zapalenie przełyku eozynofilowe lub zapalenie żołądka eozynofilowe, które charakteryzują się przewlekłym zapaleniem eozynofilowym³. Te reakcje są procesem całkowicie odmiennym od odpowiedzi IgE-zależnej i objawy potrzebują więcej czasu na manifestację¹⁰ Zobacz więcej: Mechanizmy reakcji IgE-zależnych i niezależnych od IgE w alergii na pszenicę.

Specjalne formy alergii na pszenicę

Wśród szczególnych form alergii na pszenicę należy wymienić anafilaksję wywołaną pszenicą i wysiłkiem fizycznym (WDEIA), która jest przypisywana omega-gliadynie, będącej krewną białka powodującego celiakię¹¹. W WDEIA omega-gliadyny lub podjednostka gluteniny o wysokiej masie cząsteczkowej oraz podobne białka w innych rodzajach Triticeae dostają się do krwiobiegu podczas wysiłku fizycznego, gdzie powodują ostrą reakcję astmatyczną lub alergiczną¹².

Niektóre osoby z alergią na pszenicę rozwijają objawy tylko wtedy, gdy ćwiczą w ciągu kilku godzin po spożyciu pszenicy. Zmiany wywołane wysiłkiem fizycznym w organizmie albo wywołują reakcję alergiczną, albo pogarszają odpowiedź układu odpornościowego na białko pszenicy¹³ Zobacz więcej: Czynniki ryzyka i predyspozycje do rozwoju alergii na pszenicę.

Czynniki środowiskowe i ekspozycyjne

Oprócz czynników genetycznych, na rozwój alergii na pszenicę wpływają także czynniki środowiskowe. Nadmierna higiena we wczesnym życiu, odchodzenie od karmienia piersią, spożywanie dodatków do żywności, społeczne zmiany w nawykach żywieniowych oraz wysokie poziomy ekspozycji na pszenicę (żywieniowej lub zawodowej) są podejrzewanymi przyczynami lub czynnikami ryzyka¹⁴.

Wczesna ekspozycja na produkty pszeniczne w okresie niemowlęcym była badana pod kątem jej potencjalnego wpływu na rozwój tej alergii. Dodatkowo pewne warunki, takie jak hipoteza higieniczna, sugerują, że brak wczesnej ekspozycji w dzieciństwie na czynniki infekcyjne, mikroorganizmy symbiotyczne i pasożyty zwiększa podatność na choroby alergiczne poprzez hamowanie naturalnego rozwoju układu odpornościowego¹⁵.

Znaczenie wieku w rozwoju alergii

Wiek ma istotne znaczenie w etiologii alergii na pszenicę. Alergia na pszenicę jest najczęściej obserwowana u dzieci i zwykle ustępuje w wieku szkolnym¹⁶. Około 84% dzieci z alergią na pszenicę wyrasta z tej alergii do 10. roku życia¹⁷. Jednak możliwe jest również nagłe rozwinięcie alergii na pszenicę u dorosłych, nawet jeśli wcześniej nie mieli problemów alergicznych¹⁸.

Alergia na pszenicę może rozwinąć się w każdym wieku po tym, jak ludzie zaczną spożywać pszenicę, a alergie mogą również stać się bardziej nasilone w ciągu życia, więc ludzie mogą je zauważyć dopiero w miarę starzenia się¹⁹. Te mechanizmy etiologiczne wyjaśniają różnorodność objawów i przebieg alergii na pszenicę u różnych grup wiekowych.