Jak rozpoznać trichotillomanię - charakterystyczne symptomy

Trichotillomania to złożone zaburzenie psychiczne, które charakteryzuje się nieodpartą potrzebą wyrywania własnych włosów1. Głównym objawem tego schorzenia jest powtarzające się wyrywanie włosów, które prowadzi do widocznej utraty włosów i może znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta2. Objawy trichotillomanii mogą różnić się pod względem nasilenia i lokalizacji, ale zawsze wiążą się z charakterystycznym cyklem napięcia i ulgi.

Główne objawy behawioralne

Podstawowym objawem trichotillomanii jest powtarzające się wyrywanie włosów z różnych części ciała3. Najczęściej dotyczy to skóry głowy, ale pacjenci mogą również wyrywać włosy z brwi, rzęs, okolicy genitalnej, brody czy wąsów4. Wyrywanie może być świadome i celowe lub automatyczne, gdy pacjent nie zdaje sobie sprawy z wykonywanej czynności2.

Charakterystyczny jest także cykl napięcia i ulgi – pacjenci doświadczają narastającego napięcia przed wyrywaniem włosów oraz uczucia ulgi, satysfakcji lub przyjemności po wykonaniu czynności45. To uczucie ulgi wzmacnia zachowanie i sprawia, że staje się ono coraz trudniejsze do kontrolowania.

Ważne: Wyrywanie włosów w trichotillomanii nie jest zwykłym nawykiem, ale objawem zaburzenia psychicznego. Pacjenci często wielokrotnie próbują przestać wyrywać włosy, ale bez profesjonalnej pomocy nie są w stanie kontrolować tego zachowania.

Objawy fizyczne i zmiany w wyglądzie

Najbardziej widocznym objawem trichotillomanii jest utrata włosów prowadząca do powstawania łysin o nieregularnych kształtach4. Łysiny na głowie mogą mieć nietypowy kształt i częściej dotykać jednej strony głowy niż drugiej4. Wzory utraty włosów są bardzo różnorodne – od obszarów całkowitego łysienia po miejsca z przerzedzonymi włosami6.

Charakterystyczne dla trichotillomanii jest występowanie włosów o różnych długościach – niektóre są złamane z tępymi końcami, inne to nowy odrost z zaostrzonymi końcami, jeszcze inne są złamane w połowie długości lub tworzą nierówny zarost7. Powtarzające się wyrywanie może prowadzić do uszkodzenia skóry i tkanek pod powierzchnią skóry, szczególnie gdy pacjenci używają narzędzi takich jak pęsety8.

Zachowania towarzyszące

Około 20% pacjentów z trichotillomanią zjada wyrwane włosy, co określa się mianem trichofagii89. To zachowanie może prowadzić do poważnych powikłań, w tym do tworzenia się kul włosowych w przewodzie pokarmowym, które mogą wymagać interwencji chirurgicznej10.

Pacjenci często rozwijają również rytuały związane z wyrywaniem włosów. Mogą szukać określonego typu włosów do wyrywania, wykonywać czynności w określony sposób lub manipulować wyrwanymi włosami – na przykład obracać je między palcami, dotykać nimi ust czy twarzy, lub dokładnie oglądać korzeń511. Szczegółowe zachowania towarzyszące zostały omówione na osobnej stronie Zobacz więcej: Zachowania towarzyszące trichotillomanii - rytuały i nawyki.

Objawy psychologiczne i emocjonalne

Trichotillomania powoduje znaczne cierpienie psychiczne i ma głęboki wpływ na samopoczucie pacjentów1. Pacjenci często doświadczają uczuć wstydu, zażenowania i obniżonej samooceny związanych z utratą włosów i niemożnością kontrolowania zachowania412.

Charakterystyczne są również lęk i napięcie, które narastają przed wyrywaniem włosów13. Pacjenci mogą odczuwać silną potrzebę wyrywania włosów jako sposób na radzenie sobie ze stresem i niepokoju13. Wpływ psychologiczny trichotillomanii na codzienne funkcjonowanie został szczegółowo opisany Zobacz więcej: Wpływ trichotillomanii na codzienne życie i funkcjonowanie.

Pamiętaj: Objawy trichotillomanii mogą znacznie różnić się między pacjentami pod względem nasilenia i lokalizacji. Niektórzy doświadczają łagodnych objawów, podczas gdy u innych może dojść do znacznej utraty włosów i poważnych problemów psychicznych.

Przebieg i zmienność objawów

Trichotillomania jest zazwyczaj przewlekłym zaburzeniem, a objawy mogą pojawiać się i ustępować przez tygodnie, miesiące lub lata1415. Nasilenie objawów może się zmieniać w czasie – czasami pacjenci mogą nie odczuwać potrzeby wyrywania przez dni, tygodnie, miesiące, a nawet lata16.

U kobiet objawy mogą nasilać się w związku ze zmianami hormonalnymi, szczególnie podczas miesiączki1718. Wielu pacjentów zgłasza, że objawy występują cyklicznie – nasilone wyrywanie może trwać przez kilka miesięcy, a następnie całkowicie ustąpić na jakiś czas19.

Wpływ na funkcjonowanie społeczne

Objawy trichotillomanii mogą znacząco wpływać na życie społeczne, zawodowe i szkolne pacjentów1. Pacjenci często unikają sytuacji społecznych, w których ich utrata włosów mogłaby być zauważona, takich jak pływanie, wyjście na zewnątrz w wietrzny dzień, wizyty u fryzjera czy intymność z partnerem5.

Aby ukryć łysiny, pacjenci mogą nosić kapelusze, chustki, peruki, używać makijażu lub stylizować włosy w określony sposób712. Ta potrzeba ukrywania objawów może prowadzić do izolacji społecznej i unikania ważnych możliwości edukacyjnych czy zawodowych.

Rozpoznanie pierwszych objawów

Wczesne rozpoznanie objawów trichotillomanii jest kluczowe dla skutecznego leczenia20. Rodzice i opiekunowie powinni zwracać uwagę na nietypowe wzory utraty włosów u dzieci, szczególnie jednostronne lub o nieregularnych kształtach21. Inne sygnały ostrzegawcze to częste trzymanie rąk przy głowie, noszenie nakryć głowy w celu ukrycia łysin, czy obniżona samoocena związana z wyglądem21.

Ważne jest, aby pamiętać, że trichotillomania nie jest problemem, który może się rozwiązać sam z siebie bez odpowiedniego leczenia15. Osoby doświadczające objawów powinny szukać pomocy u specjalistów z doświadczeniem w leczeniu tego zaburzenia.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze objawy trichotillomanii?

Główne objawy to powtarzające się wyrywanie włosów prowadzące do widocznej utraty włosów, narastające napięcie przed wyrywaniem, uczucie ulgi po wyrwaniu włosa oraz niemożność kontrolowania tego zachowania mimo wielokrotnych prób zaprzestania.

Z jakich części ciała najczęściej wyrywane są włosy?

Najczęściej włosy są wyrywane ze skóry głowy, ale także z brwi, rzęs, okolicy genitalnej, brody, wąsów oraz innych owłosionych części ciała. Wzory mogą się zmieniać w czasie.

Czy trichotillomania może prowadzić do trwałej utraty włosów?

Tak, długotrwałe wyrywanie włosów może prowadzić do trwałego uszkodzenia mieszków włosowych i trwałej utraty włosów, szczególnie u osób dorosłych. Dlatego ważne jest wczesne rozpoczęcie leczenia.

Jak odróżnić trichotillomanię od innych przyczyn utraty włosów?

Charakterystyczne dla trichotillomanii są nieregularne wzory łysienia, włosy o różnych długościach w tym samym obszarze, brak łuszczenia się skóry głowy oraz negatywny test wyrywania włosów (włosy nie wyrywają się łatwo).

Czy objawy trichotillomanii mogą się zmieniać w czasie?

Tak, trichotillomania ma zazwyczaj przebieg przewlekły z okresami nasilenia i remisji. Objawy mogą pojawiać się i ustępować przez tygodnie, miesiące lub lata, a ich nasilenie może się różnić.

REKLAMA