Jak diagnozuje się dnę rzekomą? Kompletny przewodnik po diagnostyce

Diagnostyka dny rzekomej, zwanej również chondrokalcynozą, stanowi szczególne wyzwanie dla lekarzy ze względu na podobieństwo objawów do innych schorzeń stawowych. Schorzenie to, wywołane odkładaniem się kryształów pirofosforanu wapnia w stawach, wymaga zastosowania różnorodnych metod diagnostycznych w celu potwierdzenia rozpoznania12. Prawidłowa diagnoza ma kluczowe znaczenie, ponieważ nieleczona dna rzekoma może prowadzić do poważnego uszkodzenia stawów i przewlekłej niepełnosprawności3.

Ważne: Dna rzekoma często jest nierozpoznawana lub mylona z innymi formami zapalenia stawów, takimi jak dna moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów czy zapalenie stawów septyczne. Właściwa diagnostyka wymaga zastosowania specjalistycznych badań, szczególnie analizy płynu stawowego pod mikroskopem polaryzacyjnym.

Podstawowe metody diagnostyczne

Proces diagnostyczny dny rzekomej rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego. Lekarz pyta o charakter objawów, ich początek i czas trwania, lokalizację dolegliwości oraz czynniki mogące je wywołać1. Podczas badania fizykalnego oceniane są stawy pod kątem obrzęku, bolesności, zakresu ruchów oraz obecności cech zapalnych4.

Kluczowym elementem diagnostyki jest identyfikacja charakterystycznego wzorca zajęcia stawów. Dna rzekoma najczęściej atakuje stawy kolanowe, nadgarstkowe, śródręczno-paliczkowe, łokciowe oraz skokowo-stępowe, co różni się od typowego obrazu dny moczanowej5. Podejrzenie choroby powinno nasunąć się szczególnie u starszych pacjentów z ostrym zapaleniem stawów o nietypowej lokalizacji6.

Analiza płynu stawowego – złoty standard diagnostyki

Najważniejszą metodą diagnostyczną dny rzekomej jest analiza płynu stawowego pobranego podczas nakłucia stawu (artrcenteza)27. Procedura ta polega na wprowadzeniu igły do jamy stawowej i pobraniu próbki płynu synowialnego do badania mikroskopowego. Badanie to jest szczególnie ważne, ponieważ pozwala nie tylko potwierdzić obecność kryształów pirofosforanu wapnia, ale także wykluczyć infekcję stawową8.

Kryształy pirofosforanu wapnia mają charakterystyczną romboidalną lub prostokątną budowę i wykazują słabą dodatnią dwójłomność w świetle spolaryzowanym79. Pod mikroskopem polaryzacyjnym kryształy te wydają się niebieskie, gdy są równoległe do osi światła, i żółte, gdy są do niej prostopadłe10. Obecność kryształów wewnątrz komórek zapalnych (neutrofili) silnie sugeruje ostry napad dny rzekomej5. Szczegółowe informacje o metodach pobierania i analizy płynu stawowego znajdziesz w Zobacz więcej: Analiza płynu stawowego w diagnostyce dny rzekomej - procedura i interpretacja.

Podczas ostrego napadu płyn stawowy ma zazwyczaj charakter zapalny, z liczbą białych krwinek wynoszącą 10 000-50 000/μl, przy czym ponad 90% stanowią neutrofile5. Czułość analizy płynu stawowego w diagnostyce chorób kryształowych wynosi 84%, przy specyficzności 100%11.

Badania obrazowe w diagnostyce dny rzekomej

Badania obrazowe odgrywają istotną rolę uzupełniającą w diagnostyce dny rzekomej. Podstawowym badaniem jest rentgenografia (RTG), która może ujawnić charakterystyczne zwapnienia chrząstki stawowej zwane chondrokalcynozą112. Na zdjęciach RTG chondrokalcynoza prezentuje się jako cienkie, białe linie równoległe do powierzchni kości, widoczne w przestrzeni stawowej13.

Rutynowe badanie przesiewowe obejmuje zdjęcia RTG obu kolan w projekcji przednio-tylnej bez obciążenia, zdjęcie miednicy w projekcji przednio-tylnej dla wizualizacji spojenia łonowego i stawów biodrowych oraz zdjęcia obu rąk w projekcji tylno-przedniej z uwzględnieniem więzadła trójkątnego nadgarstka14. Należy jednak pamiętać, że konwencjonalna rentgenografia wykrywa jedynie około 40% klinicznie istotnych przypadków CPPD15.

Ultrasonografia (USG) zyskuje coraz większe znaczenie w diagnostyce dny rzekomej. Badanie to wykazuje wysoką czułość (86,7%) i specyficzność (96,4%) w wykrywaniu kryształów pirofosforanu wapnia1617. Charakterystycznym objawem ultrasonograficznym jest objaw „podwójnego konturu” (pseudo-double contour sign), widoczny jako cienkie hiperechogeniczne pasma równoległe do powierzchni chrząstki szklistej18. Więcej informacji o zastosowaniu różnych metod obrazowania znajdziesz w Zobacz więcej: Badania obrazowe w diagnostyce dny rzekomej - RTG, USG, TK i rezonans.

Uwaga diagnostyczna: Obecność chondrokalcynozy na zdjęciach RTG jest częstym znaleziskiem u osób starszych i nie zawsze oznacza aktywną chorobę. Rozpoznanie dny rzekomej wymaga połączenia objawów klinicznych z potwierdzeniem obecności kryształów w płynie stawowym lub charakterystycznymi zmianami obrazowymi.

Badania laboratoryjne

W przeciwieństwie do dny moczanowej, nie istnieją specyficzne badania krwi pozwalające na rozpoznanie dny rzekomej1219. Badania laboratoryjne są wykonywane głównie w celu wykluczenia innych schorzeń oraz identyfikacji potencjalnych przyczyn wtórnych CPPD.

Standardowy panel badań obejmuje morfologię krwi, parametry stanu zapalnego (OB, CRP), funkcję nerek oraz oznaczenie poziomu kwasu moczowego w celu różnicowania z dną moczanową8. U pacjentów z potwierdzonym rozpoznaniem dny rzekomej zaleca się wykonanie badań metabolicznych w kierunku schorzeń mogących predysponować do rozwoju CPPD20.

Szczególnie istotne jest oznaczenie poziomu wapnia, magnezu, żelaza oraz funkcji tarczycy i przytarczyc121. Trzy najważniejsze schorzenia metaboliczne, które należy wykluczyć u pacjentów z dną rzekomą, to nadczynność przytarczyc, hemochromatoza i hipomagnezemja22.

Kryteria diagnostyczne

W 2023 roku Amerykańskie Kolegium Reumatologii (ACR) i Europejski Sojusz Stowarzyszeń Reumatologii (EULAR) opublikowały zaktualizowane kryteria klasyfikacyjne objawowej choroby CPPD23. Kryterium wstępne stanowi historia co najmniej jednego epizodu bólu, obrzęku lub tkliwości stawu. Kryterium wykluczające bezwzględnie to sytuacja, gdy wszystkie objawy są bardziej prawdopodobne w przebiegu innego schorzenia.

Kryteria wystarczające obejmują obecność zespołu „koronowanego zęba” (crowned dens syndrome) lub kryształów pirofosforanu wapnia w płynie stawowym z objawowego stawu23. Wcześniejsze kryteria diagnostyczne z 1997 roku uwzględniały również charakterystyczne zmiany radiologiczne i określone wzorce zapalenia stawów24.

Wyzwania diagnostyczne

Diagnostyka dny rzekomej wiąże się z licznymi wyzwaniami. Schorzenie to często jest nierozpoznawane lub błędnie diagnozowane jako inne formy zapalenia stawów2526. Szczególnie trudne może być różnicowanie z dną moczanową, reumatoidalnym zapaleniem stawów, chorobą zwyrodnieniową stawów oraz zapaleniem stawów septycznym.

Dodatkowo należy pamiętać, że dna moczanowa i dna rzekoma mogą współistnieć nawet w tym samym stawie527. W przypadku pacjentów hospitalizowanych lub poddawanych zabiegom chirurgicznym rozpoznanie może być szczególnie trudne ze względu na obecność innych czynników mogących wywoływać gorączkę, leukocytozę i ból28.

Znaczenie wczesnej diagnostyki

Wczesne i dokładne rozpoznanie dny rzekomej ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania poważnym uszkodzeniom stawów i chrząstki29. Nieleczona choroba może prowadzić do postępującego uszkodzenia stawów z ograniczeniem funkcjonalnym30. Właściwa diagnoza umożliwia wdrożenie odpowiedniego leczenia, które choć nie pozwala na usunięcie złogów kryształów, może skutecznie kontrolować objawy zapalne i poprawiać jakość życia pacjentów.

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących dnę rzekomą, szczególnie u osób starszych z ostrym zapaleniem nietypowych stawów, konieczna jest pilna konsultacja reumatologiczna w celu przeprowadzenia odpowiednich badań diagnostycznych i wdrożenia właściwego leczenia29.

Pytania i odpowiedzi

Jakie badanie jest najważniejsze w diagnostyce dny rzekomej?

Najważniejszym badaniem jest analiza płynu stawowego pod mikroskopem polaryzacyjnym, która pozwala zidentyfikować charakterystyczne kryształy pirofosforanu wapnia. To badanie stanowi złoty standard diagnostyki dny rzekomej.

Czy badania krwi mogą potwierdzić dnę rzekomą?

Nie, nie istnieją specyficzne badania krwi do rozpoznania dny rzekomej. Badania laboratoryjne służą głównie wykluczeniu innych schorzeń i identyfikacji możliwych przyczyn wtórnych choroby.

Co to jest chondrokalcynoza widoczna na RTG?

Chondrokalcynoza to zwapnienia chrząstki stawowej widoczne na zdjęciach RTG jako cienkie białe linie w przestrzeni stawowej. Jest charakterystycznym objawem obrazowym dny rzekomej, choć może występować też bezobjawowo u osób starszych.

Dlaczego dna rzekoma jest często źle diagnozowana?

Dna rzekoma ma objawy podobne do innych schorzeń stawów, takich jak dna moczanowa czy reumatoidalne zapalenie stawów. Dodatkowo wymaga specjalistycznych badań, szczególnie analizy płynu stawowego, które nie zawsze są rutynowo wykonywane.

Jakie stawy najczęściej są zajęte w dnie rzekomej?

Dna rzekoma najczęściej atakuje stawy kolanowe, nadgarstkowe, śródręczno-paliczkowe, łokciowe i skokowo-stępowe. Ten wzorzec zajęcia stawów różni się od typowej lokalizacji dny moczanowej.

REKLAMA