Epidemiologia rzeżączki – aktualne dane i trendy zachorowań

Rzeżączka, wywoływana przez bakterię Neisseria gonorrhoeae, stanowi jeden z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego na całym świecie¹. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje to schorzenie jako znaczące zagrożenie epidemiologiczne, które wymaga skoordynowanych działań prewencyjnych i kontrolnych na poziomie międzynarodowym¹.

Globalne rozpowszechnienie rzeżączki

Według najnowszych szacunków WHO z 2020 roku, na całym świecie odnotowano 82,4 miliona nowych przypadków zakażenia rzeżączką wśród osób w wieku 15-49 lat¹². Ta liczba reprezentuje niewielki spadek w porównaniu z 2016 rokiem, jednak nadal pozostaje znacznie wyższa od poziomu potrzebnego do osiągnięcia celu WHO, jakim jest 90-procentowa redukcja zachorowań do 2030 roku².

Wcześniejsze dane z 2016 roku wskazywały na około 87 milionów nowych zakażeń rocznie³. Globalna częstość występowania rzeżączki narządów moczowo-płciowych w 2016 roku wyniosła 0,9% u kobiet i 0,7% u mężczyzn, co odpowiadało łącznie 30,6 miliona przypadków na całym świecie⁴. Region Afryki WHO charakteryzował się najwyższym wskaźnikiem zachorowań, a za nim plasował się region Azji Południowo-Wschodniej².

Trendy epidemiologiczne w różnych regionach

Analiza danych epidemiologicznych z różnych części świata wskazuje na niepokojący trend wzrostowy zachorowań na rzeżączkę w ostatnich latach. W wielu krajach obserwuje się systematyczny wzrost liczby zgłaszanych przypadków⁴. Szczegółowe dane regionalne pokazują znaczne różnice w częstości występowania tej infekcji Zobacz więcej: Trendy epidemiologiczne rzeżączki w różnych krajach i regionach.

W Stanach Zjednoczonych rzeżączka jest drugą najczęściej zgłaszaną chorobą zakaźną⁶⁷. W 2023 roku odnotowano 601 319 przypadków, co czyni rzeżączkę drugą pod względem częstości bakteryjną infekcją przenoszoną drogą płciową w tym kraju⁷⁸. Rzeczywista liczba przypadków jest prawdopodobnie znacznie wyższa ze względu na niedoszacowanie wynikające z problemów w nadzorze epidemiologicznym oraz bezobjawowych zakażeń⁸.

Europa również doświadcza wzrostu zachorowań. W krajach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego w 2022 roku zgłoszono 70 881 potwierdzonych przypadków rzeżączki, co dało wskaźnik 17,9 przypadków na 100 000 mieszkańców⁹. Oznacza to 48-procentowy wzrost w porównaniu z 2021 rokiem i 59-procentowy wzrost w porównaniu z 2018 rokiem⁹. Jest to najwyższy odnotowany wskaźnik odkąd rozpoczęto europejski nadzór nad infekcjami przenoszonymi drogą płciową w 2009 roku⁹.

Grupy szczególnego ryzyka

Rzeżączka dotyka nieproporcjonalnie określone grupy populacji, które są szczególnie narażone na zakażenie. Częstość występowania tej infekcji jest najwyższa wśród grup wrażliwych, takich jak mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami (MSM), pracownicy seksualni, kobiety transpłciowe oraz młodzież i młodzi dorośli w krajach o wysokim obciążeniu epidemiologicznym¹.

Dane z Europy pokazują, że mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami stanowili ponad połowę zgłoszonych przypadków (60%) w 2022 roku⁹. W krajach nordyckich prawie połowa zgłaszanych przypadków rzeżączki jest przypisywana tej grupie¹⁰. Szczegółową analizę epidemiologii w grupach wysokiego ryzyka przedstawiono w osobnym opracowaniu Zobacz więcej: Epidemiologia rzeżączki w grupach wysokiego ryzyka.

Wyzwania epidemiologiczne i nadzór

Precyzyjne określenie globalnego obciążenia rzeżączką jest trudne ze względu na brak możliwości diagnostycznych i systemów zgłaszania w wielu częściach świata². Problem ten jest szczególnie widoczny w krajach o ograniczonych zasobach, gdzie dane dotyczące oporności na antybiotyki i niepowodzeń leczenia są skąpe¹¹.

Międzynarodowe podróże lotnicze i zwiększona globalizacja przyczyniają się do szybkiej mobilności ludzkiej przez granice międzynarodowe, co z kolei może ułatwiać międzynarodowe rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych¹². Niedawno zidentyfikowane przypadki szczepów opornych na ceftriakson, które prawdopodobnie rozprzestrzeniły się poprzez podróże międzynarodowe, podkreślają znaczenie stosowania prezerwatyw i innych bezpiecznych praktyk seksualnych podczas podróży¹².

Perspektywy i wyzwania przyszłości

Rosnąca zachorowalność na rzeżączkę i pojawiająca się oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, która osłabi wysiłki prewencyjne i kontrolne, prawdopodobnie pogorszą i spotęgują te nierówności zdrowotne¹². WHO wyznaczyło ambitne cele zmniejszenia globalnego obciążenia poprzez strategie prewencji, diagnostyki i leczenia¹.

Globalna Strategia Sektora Zdrowia WHO dotycząca HIV, wirusowego zapalenia wątroby i infekcji przenoszonych drogą płciową na lata 2022-2030 ma na celu zmniejszenie zachorowalności na zakażenia N. gonorrhoeae o 90% do 2030 roku w porównaniu z bazą z 2020 roku¹. Osiągnięcie tego celu wymaga skoordynowanych działań na poziomie międzynarodowym, krajowym i lokalnym, uwzględniających specyfikę epidemiologiczną różnych regionów i grup populacji.

Kontynuowanie rozwoju naszego zrozumienia epidemiologii rzeżączki ma kluczowe znaczenie dla skutecznych działań zdrowia publicznego¹². Konieczne są dalsze badania nad czynnikami wpływającymi na rozprzestrzenianie się tej infekcji, a także rozwój nowych metod prewencji i kontroli, w tym potencjalnej szczepionki przeciwko rzeżączce.