Patogeneza torbieli Bartholina – mechanizmy powstawania i rozwoju

Patogeneza torbieli Bartholina to złożony proces, który rozpoczyna się od zablokowania przewodu gruczołu Bartholina i prowadzi do charakterystycznych zmian morfologicznych i funkcjonalnych. Zrozumienie mechanizmów powstawania tej patologii jest kluczowe dla właściwego podejścia terapeutycznego i prewencji powikłań¹.

Mechanizm powstawania torbieli

Podstawowym mechanizmem patogenetycznym torbieli Bartholina jest obturacja ujścia przewodu gruczołu, która prowadzi do zaburzeń drenażu wydzielanego śluzu². Gdy przewód zostaje zablokowany, śluz produkowany przez gruczoł nie może być odprowadzony na zewnątrz, co skutkuje jego gromadzeniem się w przewodzie i samym gruczole³. Ten proces prowadzi do stopniowego rozszerzania się przewodu gruczołowego i powstawania torbieli wypełnionej płynem niezapalnym⁴.

Mechanizm obturacji przewodu może być związany z różnymi czynnikami. Najczęściej dochodzi do niej w wyniku miejscowego lub rozlanego obrzęku sromu, który mechanicznie uciska ujście przewodu⁵. Przewlekły stan zapalny może prowadzić do zablokowania przewodu przez ropę lub gęsty śluz, co z kolei skutkuje zatrzymaniem wydzielin w obrębie gruczołów Bartholina⁶.

Rola procesów zapalnych w patogenezie

Procesy zapalne odgrywają istotną rolę w patogenezie torbieli Bartholina, choć nie zawsze są pierwotną przyczyną jej powstania⁷. Reakcja układu immunologicznego na czynniki bakteryjne może powodować zablokowanie przewodu i następowy rozwój ropnia⁸. Miejscowa lub rozlana opuchlizna sromu może prowadzić do obturacji gruczołów Bartholina, co skutkuje poszerzeniem torbieli proksymalnie do miejsca zablokowania z gromadzeniem się śluzu⁷.

Charakterystyczne jest to, że torbiele są zwykle jałowe w momencie powstania, jednak mogą ulec wtórnemu zakażeniu⁵. Proces ten może przebiegać dwutorowo – jako pierwotne zakażenie gruczołu lub jako wtórne zakażenie już istniejącej torbieli. Ropnie są prawie trzy razy częstsze niż torbiele, co wskazuje na dużą skłonność do wtórnych zakażeń bakteryjnych⁹.

Czynniki predysponujące do rozwoju patologii

Istnieje szereg czynników, które mogą predysponować do rozwoju torbieli Bartholina. Uraz okolicy, nacięcie krocza podczas porodu lub sam poród mogą prowadzić do zablokowania gruczołu¹. Jednak w wielu przypadkach torbiel może powstać bez możliwej do zidentyfikowania przyczyny¹.

Aktywność seksualna może zwiększać ryzyko wystąpienia torbieli i ropni przewodu Bartholina w wyniku obturacji przewodu spowodowanej tarciem podczas stosunku¹⁰. Wcześniejsze wystąpienie torbieli lub ropnia Bartholina stanowi czynnik ryzyka nawrotu choroby⁵.

Mikrobiologia i wtórne zakażenia

Mikrobiologia torbieli i ropni Bartholina ewoluowała na przestrzeni dziesięcioleci. Badania z lat 70. i 80. XX wieku wskazywały na Neisseria gonorrhoeae i Chlamydia trachomatis jako częste patogeny¹¹. Nowsze badania wykazują przewagę bakterii oportunistycznych, takich jak gatunki Staphylococcus, Streptococcus, a najczęściej Escherichia coli¹¹ Zobacz więcej: Mikrobiologia i wtórne zakażenia torbieli Bartholina.

Niepowikłane torbiele Bartholina są wypełnione niezapalnym śluzem¹¹. Kilka badań miało na celu identyfikację najczęstszych patogenów bakteryjnych odpowiedzialnych za powstawanie ropni Bartholina. Duże proporcje ropni gruczołu Bartholina są dodatnie w hodowli bakteryjnej, przy czym Escherichia coli jest częstym patogenem⁹.

Mechanizmy molekularne i histopatologia

Na poziomie histopatologicznym torbiel charakteryzuje się poszerzonym przewodem wyściełanym nabłonkiem przejściowym oraz licznymi gruczołami śluzowymi w ścianie torbieli¹². Podstawowy mechanizm powstawania torbieli został określony w 1967 roku przez położnika Samuela Buforda Worda¹³.

Zablokowanie może być spowodowane kamieniem lub zwężeniem związanym z wcześniejszym zakażeniem lub urazem⁶. Jeśli ujście przewodu Bartholina zostanie zablokowane, śluz produkowany przez gruczoł gromadzi się, prowadząc do torbielowatego poszerzenia proksymalnie do miejsca obturacji⁵ Zobacz więcej: Mechanizmy molekularne i zmiany morfologiczne w torbieli Bartholina.

Następstwa patogenetyczne i powikłania

Patogeneza torbieli Bartholina może prowadzić do szeregu następstw klinicznych. Torbiel może pozostać bezobjawowa, jeśli jest mała, ale większe torbiele mogą być związane z bólem i dyspareunia³. Torbiel zwykle ma średnicę 1-3 cm i często jest bezobjawowa, chociaż większe torbiele mogą powodować ból i bolesność podczas współżycia³.

Zakażenie torbieli może prowadzić do rozwoju ropnia, który charakteryzuje się ostrym, szybko postępującym bólem sromu³. Badania wykazały, że te ropnie są zwykle polimikrobowe i rzadko można je przypisać patogenom przenoszonym drogą płciową³. Retrospektywne badanie kohortowe wykazało, że częstość występowania ropni gruczołu Bartholina jest niska (0,13%) w czasie ciąży³.