Działania niepożądane denosumabu – wstęp

Każdy lek, w tym denosumab, może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta muszą one wystąpić1234. Ogólnie, profil bezpieczeństwa denosumabu jest dobrze poznany i w większości przypadków działania niepożądane mają łagodny lub umiarkowany charakter, ale mogą też wystąpić poważniejsze reakcje, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub w określonych grupach pacjentów. Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych zależy m.in. od postaci leku (np. roztwór do wstrzykiwań), dawki (60 mg vs. 120 mg), czasu leczenia oraz stanu zdrowia pacjenta, w tym czynności nerek56. Niektóre działania niepożądane są częstsze u osób leczonych na osteoporozę, inne u pacjentów onkologicznych lub z ciężkimi zaburzeniami nerek. Stosując denosumab, zawsze należy rozważyć korzyści i ryzyko terapii oraz obserwować organizm pod kątem możliwych objawów niepożądanych1.

Ważne: Działania niepożądane denosumabu mogą się różnić w zależności od dawki i wskazania. Na przykład w leczeniu osteoporozy częściej zgłaszane są bóle mięśniowo-szkieletowe i infekcje, natomiast w leczeniu pacjentów z zaawansowanymi nowotworami kości częściej obserwuje się hipokalcemię i martwicę kości szczęki. Osoby z zaburzeniami czynności nerek są szczególnie narażone na niedobór wapnia we krwi. Każda niepokojąca reakcja powinna być zgłaszana personelowi medycznemu1234.

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych denosumabu należą bóle mięśniowo-szkieletowe (np. ból pleców, stawów, kończyn) oraz ból kończyn, które mogą dotyczyć nawet co dziesiątego pacjenta lub więcej1234. Przy dawkach stosowanych w leczeniu nowotworów, bardzo często pojawia się także hipokalcemia, czyli obniżenie poziomu wapnia we krwi24. U niektórych pacjentów mogą wystąpić objawy grypopodobne, biegunka lub duszność24.

  • Bóle mięśniowo-szkieletowe – obejmują bóle kości, mięśni i stawów, mogą być odczuwane jako dyskomfort lub nawet silny ból1234.
  • Ból kończyn – często dotyczy nóg lub rąk, może utrudniać codzienne funkcjonowanie13.
  • Hipokalcemia – spadek poziomu wapnia we krwi, objawia się mrowieniem, drgawkami, skurczami mięśni czy zmianami nastroju. Występuje szczególnie często u osób leczonych z powodu nowotworów i u osób z zaburzeniami nerek24.
  • Biegunka, duszność – pojawiają się bardzo często przy wyższych dawkach stosowanych u pacjentów onkologicznych24.

Działania niepożądane występujące często

  • Infekcje dróg moczowych oraz górnych dróg oddechowych – mogą objawiać się częstym oddawaniem moczu, bólem przy oddawaniu moczu lub objawami przeziębienia78.
  • Zaparcia i dolegliwości brzuszne – uczucie pełności, ból brzucha78.
  • Rwa kulszowa – ból promieniujący od dolnej części pleców do nogi78.
  • Wysypka, wyprysk, łysienie – zmiany skórne, wypadanie włosów78.
  • Nadmierna potliwość – zwłaszcza przy wyższych dawkach910.
  • Ekstrakcja zęba – w kontekście leczenia onkologicznego może być związana z większym ryzykiem powikłań w jamie ustnej910.
  • Hipofosfatemia – obniżenie poziomu fosforanów we krwi910.
  • Nowy nowotwór pierwotny – odnotowany jako rzadkość, ale obserwowany w grupie pacjentów onkologicznych1112.

Działania niepożądane występujące niezbyt często

Działania niepożądane występujące rzadko i bardzo rzadko

Wybrane działania niepożądane – szczegółowe omówienie

Hipokalcemia

Hipokalcemia, czyli obniżenie poziomu wapnia we krwi, jest jednym z najważniejszych działań niepożądanych denosumabu, szczególnie przy wyższych dawkach (np. 120 mg w leczeniu nowotworów). Objawy to mrowienie, skurcze mięśni, drżenia, tężyczka, drgawki, a w ciężkich przypadkach – zaburzenia świadomości i wydłużenie odcinka QT w EKG1416. Hipokalcemia najczęściej pojawia się w ciągu pierwszych tygodni terapii. Osoby z zaburzeniami czynności nerek, dializowane lub nieprzyjmujące wapnia i witaminy D, są szczególnie narażone na ten efekt56.

Martwica kości szczęki

To powikłanie dotyczy głównie pacjentów leczonych z powodu nowotworów lub długotrwale przyjmujących denosumab. Objawia się bólem, obrzękiem, trudno gojącymi się ranami w jamie ustnej, a także problemami po ekstrakcji zęba. Ryzyko rośnie wraz z czasem leczenia i u osób po zabiegach stomatologicznych1718.

Atypowe złamania kości udowej

To nietypowe złamania pojawiające się po długotrwałym stosowaniu denosumabu, czasem nawet bez wyraźnego urazu. Objawy to ból w udzie lub pachwinie, czasem długo przed złamaniem. Ryzyko wzrasta przy dłuższej terapii1920.

Reakcje nadwrażliwości

U niektórych pacjentów mogą wystąpić objawy alergii: wysypka, pokrzywka, obrzęk twarzy, trudności z oddychaniem. Rzadko dochodzi do ciężkiej reakcji anafilaktycznej1920.

Informacje dodatkowe:

  • Działania niepożądane mogą się różnić w zależności od postaci i dawki leku oraz wskazania (osteoporoza, nowotwory, guz olbrzymiokomórkowy kości).
  • Niektóre powikłania, jak hiperkalcemia po odstawieniu leku, dotyczą głównie dzieci i młodzieży lub specyficznych grup pacjentów.
  • U osób z ciężkimi zaburzeniami nerek należy zachować szczególną ostrożność i monitorować poziom wapnia.
  • W razie niepokojących objawów, szczególnie ze strony układu nerwowego, serca, skóry lub jamy ustnej, należy niezwłocznie poinformować personel medyczny.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Każde podejrzewane działanie niepożądane po zastosowaniu denosumabu powinno być zgłaszane do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku. Takie zgłoszenia pozwalają na stałe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania denosumabu i mogą przyczynić się do poprawy opieki nad pacjentami21222324.

Tabela działań niepożądanych denosumabu według układów narządowych i częstości

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstość nieznana
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Hipokalcemia Hipofosfatemia Hiperkalcemia po przerwaniu terapii (guz olbrzymiokomórkowy kości)
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej Ból mięśniowo-szkieletowy, ból kończyn Martwica kości szczęki Atypowe złamania kości udowej Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego
Zaburzenia żołądka i jelit Biegunka Zaparcia, dolegliwości brzuszne Zapalenie uchyłka jelita grubego
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Wysypka, wyprysk, łysienie, nadmierna potliwość Liszajowate osutki polekowe Zapalenie naczyń z nadwrażliwości
Zaburzenia układu immunologicznego Nadwrażliwość, reakcja anafilaktyczna
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze Zakażenie układu moczowego, zakażenie górnych dróg oddechowych Zapalenie tkanki łącznej, zakażenie ucha
Nowotwory Nowy nowotwór pierwotny
Inne Duszność Ekstrakcja zęba

Denosumab – bezpieczeństwo stosowania w praktyce

Denosumab wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa, zwłaszcza jeśli stosowany jest zgodnie z zaleceniami. Najczęściej występują łagodne działania niepożądane, takie jak bóle mięśni i stawów czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Jednak w niektórych przypadkach mogą pojawić się poważniejsze powikłania, w tym hipokalcemia, martwica kości szczęki lub reakcje alergiczne. Działania niepożądane są zróżnicowane w zależności od wskazania, dawki i stanu zdrowia pacjenta. Dzięki regularnemu monitorowaniu i odpowiedniej suplementacji wapnia i witaminy D, większości poważnych działań niepożądanych można skutecznie zapobiegać lub szybko je rozpoznać1234.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane denosumabu?

Najczęściej zgłaszane to bóle mięśniowo-szkieletowe, ból kończyn oraz hipokalcemia (obniżony poziom wapnia we krwi) – zwłaszcza przy wyższych dawkach lub u osób z zaburzeniami nerek12.

Czy denosumab może powodować poważne działania niepożądane?

Tak, choć rzadko, mogą wystąpić poważne działania, takie jak martwica kości szczęki, ciężka hipokalcemia, reakcje alergiczne lub atypowe złamania kości udowej34.

Kto jest szczególnie narażony na działania niepożądane denosumabu?

Szczególnie osoby z zaburzeniami czynności nerek, po zabiegach stomatologicznych lub z chorobami przewlekłymi mają większe ryzyko powikłań56.

Co zrobić, gdy wystąpią objawy hipokalcemii podczas leczenia denosumabem?

Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, zwłaszcza jeśli pojawią się drgawki, skurcze mięśni, mrowienie lub zaburzenia świadomości78.