Utrzymanie silnego układu odpornościowego jest kluczowe dla osób dorosłych, szczególnie w obliczu wymagań współczesnego życia oraz zmieniających się w środowisku patogenów. Terapie wspomagające odporność, takie jak szczepionki immunomodulujące, stały się istotnym narzędziem we wzmacnianiu naturalnych mechanizmów obronnych organizmu. Szczepionki uodparniające bez recepty oferują pacjentom łatwy dostęp do profilaktyki infekcji. W poniższym artykule omówimy niektóre z najczęściej stosowanych szczepionek odpornościowych u dorosłych i dzieci.

Jaką rolę pełnią szczepionki na odporność?

Wynalezienie szczepionek było jednym z kluczowych momentów w historii medycyny i ratunkiem dla wielu milionów ludzi. Dzięki szczepieniom udało się wyeliminować zupełnie lub znacznie zmniejszyć zagrożenie związane z poważnymi chorobami zakaźnymi, takimi jak np. ospa prawdziwa, gruźlica, błonica, krztusiec, tężec, odra. Szczepionka na odporność podawana podskórnie lub domięśniowo to skuteczna profilaktyka, zazwyczaj skierowana na określony patogen, wywołujący konkretną chorobę (tzw. szczepionki swoiste). Współczesne szczepionki odpornościowe oferują różnorodne formy podawania, co zwiększa komfort stosowania i skuteczność terapii [1].

Co zawierają szczepionki odpornościowe?

W tym artykule omówimy szczególny rodzaj szczepionek na odporność, które przyjmuje się doustnie, podjęzykowo lub donosowo. Szczepionka doustna zawiera zazwyczaj „mieszanki” zabitych lub unieszkodliwionych mikroorganizmów, bądź tylko fragmenty ich komórek (tzw. lizaty bakterii). Lizaty bakteryjne są badane od lat 70. XX wieku jako alternatywa dla tradycyjnych szczepień. Są to mieszaniny kilku gatunków bakterii najczęściej odpowiedzialnych za zapalenia dróg oddechowych, m.in. gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus), Streptococcus pyogenes, dwoinka zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae), pałeczka zapalenia płuc (Klebsiella pneumoniae), Haemophilus influenzae. Lizaty różnią się procesem produkcji (rozkład bakterii może być mechaniczny, chemiczny lub enzymatyczny) czy zawartością poszczególnych gatunków drobnoustrojów [2].

Jak działają szczepionki odpornościowe?

Drobnoustroje, które dostają się do naszego organizmu, mają na swojej powierzchni charakterystyczne cząsteczki, tzw. antygeny, które są rozpoznawane przez różne komórki naszego układu odpornościowego (np. makrofagi i komórki dendrytyczne) za pomocą przeciwciał (immunoglobulin). Dzięki temu, po uznaniu za szkodliwe mogą być zwalczane przy pomocy innych komórek, np. neutrofili, granulocytów. Lizaty bakteryjne, jako nieżywe komórki lub ich fragmenty również zawierają te antygeny i mogą być zidentyfikowane przez układ immunologiczny. Po kontakcie z konkretnym patogenem pozostają we krwi tzw. komórki pamięci (limfocyty T i B), które znają już konkretny drobnoustrój i w razie infekcji są gotowe szybko się namnażać i go zwalczać. Szczepionki te nazywamy nieswoistymi, gdyż nie są “wycelowane” na działanie konkretnego patogenu, ale przygotowują organizm do ogólnej obrony przed różnymi drobnoustrojami i infekcjami [3].

Czy istnieją szczepionki w tabletkach na odporność?

Szczepionka w tabletkach oraz szczepionka doustna to wygodne alternatywy dla tradycyjnych zastrzyków. Przykładami szczepionek w tabletkach lub kapsułkach, które zapobiegają nawracającym zakażeniom dróg oddechowych u dorosłych są Broncho-Vaxom i Ismigen. Szczepionka doustna dla dzieci również jest dostępna w odpowiednich dawkach. Wskazaniem do stosowania wszystkich tych produktów jest profilaktyka nawracających zakażeń dróg oddechowych (górnych i dolnych) u dorosłych. Szczepionki uodparniające bez recepty oferują pacjentom łatwy dostęp do tej formy profilaktyki, co jest szczególnie istotne w okresach zwiększonej zachorowalności.

Jak działa szczepionka doustna Broncho-Vaxom?

Po zastosowaniu szczepionki Broncho-Vaxom w badaniach wykazano zwiększenie liczebności krążących limfocytów T (swoistych dla danego drobnoustroju), wzrost stężenia Immunoglobuliny A (IgA) w ślinie oraz nasilenie swoistej odpowiedzi organizmu na patogeny. Przeciwciała IgA to główne immunoglobuliny surowicy krwi, dominujące też w wydzielinach na powierzchni błon śluzowych (we łzach, ślinie), odgrywające kluczową rolę w ochronie immunologicznej. Schemat dawkowania to jedna doustna kapsułka dziennie przed jedzeniem. Preparat stosuje się przez dziesięć kolejnych dni w miesiącu, przez 3 miesiące. Dostępny jest również Broncho-Vaxom dla dzieci w wieku od 6. miesięcy do 12. lat o niższej mocy, co czyni go odpowiednią szczepionką doustną dla dzieci [3-5].

Ismigen czy Broncho-Vaxom – która szczepionka odpornościowa jest lepsza?

Lek Ismigen pobudza limfocyty T i B, wzmacnia mechanizm zabijania komórek bakteryjnych przez granulocyty, zwiększa odporność wrodzoną oraz nabytą poprzez pobudzenie wydzielania przeciwciał IgA skierowanych przeciwko konkretnym patogenom. Po zastosowaniu produktu udokumentowano zmniejszoną liczbę nawrotów zakażeń układu oddechowego, krótszy okres utrzymywania się gorączki oraz rzadsze stosowanie antybiotyków. Zażywa się jedną tabletkę dziennie przed jedzeniem, rozpuszczając pod językiem. Należy przyjmować preparat przez dziesięć kolejnych dni w miesiącu, przez okres 3 miesięcy. Można stosować również u dzieci w wieku od 3. lat. Wybór między Ismigen czy Broncho-Vaxom zależy od indywidualnych preferencji pacjenta oraz wskazań lekarza, gdyż oba preparaty wykazują podobną skuteczność w profilaktyce infekcji dróg oddechowych [6].

Czy szczepionka do nosa dla dzieci jest bezpieczna?

W Polsce zarejestrowana jest również szczepionka na odporność w postaci kropli do nosa o nazwie Polyvaccinum mite. Wskazaniem do jej stosowania jest profilaktyka nawracających zakażeń górnych dróg oddechowych u osób dorosłych (także u dzieci w wieku od 6. miesięcy i młodzieży). Szczepionka do nosa dla dzieci działa immunostymulująco wzmagając ogólne procesy obronne organizmu przed zakażeniami. Równocześnie wywołuje odporność na konkretne bakterie, których antygeny zawarte są w produkcie. Szczepionkę należy stosować dwa razy w roku, w odstępie półrocznym, przez okres co najmniej dwóch lat. Trzeba aplikować codziennie przez 6 tygodni określoną ilość kropli wyznaczoną w ulotce dla różnych grup wiekowych. Ta forma podawania jest szczególnie wygodna dla młodszych pacjentów, którzy mogą mieć trudności z połykaniem tabletek [7].

Szczepionki odpornościowe na układ moczowy

Oprócz nawracających zakażeń dróg oddechowych możemy doświadczać również częstych infekcji dróg moczowych. Dlatego do szczepionek na odporność można zaliczyć produkt w postaci kapsułek twardych do stosowania doustnego, wskazany w zapobieganiu nawracających zakażeń dolnego odcinka układu moczowego (oraz w leczeniu wspomagającym ostrych zakażeń) o nazwie Uro-Vaxom. Zawiera on lizat bakterii Escherichia coli, patogenu, który jest najczęstszą przyczyną tego schorzenia. Produkt jest przeznaczony dla osób dorosłych oraz dzieci w wieku od 4. lat. Ta szczepionka doustna stanowi uzupełnienie terapii immunostymulujących dostępnych na rynku farmaceutycznym [8].

Podsumowanie

Poza klasycznymi szczepieniami w zastrzykach podskórnych lub domięśniowych przeciw konkretnym patogenom dostępne na rynku farmaceutycznym są szczepionki na odporność w postaci kapsułek do połknięcia, tabletek podjęzykowych oraz kropli do nosa. Produkty te zawierają kompozycję gatunków bakterii najczęściej wywołujących infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych w postaci lizatów, czyli nieżywych komórek lub ich fragmentów. Szczepionki uodparniające bez recepty oraz szczepionka w tabletkach to wygodne opcje dla pacjentów poszukujących alternatyw dla tradycyjnych szczepień. Leki te mają pobudzić ogólne mechanizmy obronne organizmu, a także nauczyć układ odpornościowy ich rozpoznawania i zwalczania, a tym samym zmniejszyć częstość zakażeń i złagodzić objawy. Dostępna jest również na rynku szczepionka na nawracające zakażenia dróg moczowych. Lizaty bakteryjne stanowią skuteczną metodę profilaktyki, szczególnie u osób często chorujących na infekcje dróg oddechowych.