Dawkowanie zydowudyny – podstawowe informacje

Zydowudyna (Zidovudinum) to substancja czynna należąca do leków przeciwwirusowych, wykorzystywana głównie w leczeniu zakażenia wirusem HIV. Dawkowanie zydowudyny zależy od wielu czynników, takich jak wiek i masa ciała pacjenta, droga podania oraz ewentualne schorzenia towarzyszące123. Lek ten dostępny jest w różnych postaciach: jako kapsułki, tabletki (również w połączeniu z innymi substancjami czynnymi), roztwór doustny oraz koncentrat do infuzji dożylnej456.

Standardowa dawka dla dorosłych i młodzieży

  • Dorośli i młodzież o masie ciała co najmniej 30 kg: zalecana dawka zydowudyny to 250 mg lub 300 mg dwa razy na dobę, podawana doustnie w skojarzeniu z innymi lekami przeciwretrowirusowymi123.
  • W przypadku preparatów złożonych, takich jak tabletki zawierające zydowudynę z lamiwudyną (np. Combivir, Lazivir, Lamivudine/Zidovudine), stosuje się 1 tabletkę dwa razy na dobę78910.

Dawkowanie u dzieci i młodzieży

  • Dzieci o masie ciała 8-13 kg: 100 mg zydowudyny rano i 100 mg wieczorem (łącznie 200 mg na dobę)3.
  • Dzieci o masie ciała 14-21 kg: 100 mg rano, 200 mg wieczorem (300 mg na dobę)3.
  • Dzieci o masie ciała 22-30 kg: 200 mg rano i 200 mg wieczorem (400 mg na dobę)3.
  • Dzieci o masie ciała od 28 do 30 kg mogą przyjmować także 250 mg rano i 250 mg wieczorem (500 mg na dobę)2.
  • Dla najmłodszych dzieci (poniżej 8 kg) oraz tych, które mają trudności z połykaniem, zalecane są roztwory doustne zydowudyny w odpowiedniej dawce przeliczonej na masę ciała111.

Dawkowanie w zapobieganiu przeniesienia HIV z matki na dziecko

  • Kobiety ciężarne po 14. tygodniu ciąży: 500 mg zydowudyny na dobę (100 mg pięć razy dziennie) do czasu porodu121311.
  • Podczas porodu: początkowo infuzja dożylna 2 mg/kg masy ciała przez godzinę, następnie 1 mg/kg/godzinę w ciągłej infuzji do momentu przecięcia pępowiny1214.
  • Noworodki: doustnie 2 mg/kg masy ciała co 6 godzin, od pierwszych 12 godzin życia przez 6 tygodni15161718. Jeśli podanie doustne nie jest możliwe, lek można podać dożylnie w dawce 1,5 mg/kg co 6 godzin w półgodzinnej infuzji.
Ważne: Dawkowanie zydowudyny zawsze zależy od masy ciała i wieku pacjenta, a także od postaci leku oraz drogi podania. U dzieci i noworodków konieczne jest stosowanie dokładnych dawek przeliczonych na kilogram masy ciała, a u dorosłych i młodzieży – najczęściej stosuje się standaryzowane dawki w tabletce lub kapsułce. W przypadku nietolerancji doustnej lub w sytuacjach szczególnych (np. poród) możliwe jest podanie leku dożylnie. W razie jakichkolwiek zmian w stanie zdrowia, takich jak spadek liczby białych krwinek lub hemoglobiny, lekarz może zalecić zmianę dawkowania lub przerwanie leczenia192021.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Dawkowanie zależy od masy ciała i wynosi od 200 do 500 mg na dobę, podawane w dwóch dawkach podzielonych32.
  • Dla dzieci poniżej 4 kg brak jest wystarczających danych do ustalenia bezpiecznej dawki1213.
  • Dzieci, które nie mogą połykać kapsułek lub tabletek, mogą przyjmować lek w formie roztworu doustnego1.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Nie ma szczegółowych danych dotyczących dawkowania zydowudyny u osób powyżej 65. roku życia192223.
  • W tej grupie zalecana jest ostrożność ze względu na możliwość pogorszenia czynności nerek lub zmiany parametrów krwi24.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • U osób z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny ≤ 10 ml/min): zalecana dawka to 100 mg co 6-8 godzin, czyli 300-400 mg na dobę25242627.
  • W preparatach złożonych, takich jak tabletki zydowudyny z lamiwudyną, w przypadku konieczności zmiany dawkowania zaleca się podawanie obu leków oddzielnie, aby precyzyjnie dostosować dawkę do stanu pacjenta28293031.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • W przypadku marskości wątroby możliwa jest kumulacja zydowudyny w organizmie. Może być konieczne zmniejszenie dawki lub wydłużenie odstępów między dawkami, jednak konkretne zalecenia nie są ustalone z powodu braku pełnych danych25322627.
  • Jeśli nie można monitorować stężenia leku we krwi, należy zwracać uwagę na objawy złej tolerancji (np. niedokrwistość, leukopenia) i odpowiednio zmniejszyć dawkę lub wydłużyć przerwy między dawkami3332.
  • W preparatach złożonych w razie ciężkich zaburzeń wątroby leki powinny być podawane oddzielnie, aby umożliwić modyfikację dawki21343536.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Zydowudyna jest stosowana u kobiet w ciąży po 14. tygodniu w celu zmniejszenia ryzyka przeniesienia HIV na dziecko. Dawka standardowa to 500 mg na dobę doustnie do czasu porodu, a następnie infuzja dożylna podczas porodu12141311.
  • Karmienie piersią przez kobiety z HIV nie jest zalecane ze względu na ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko37.
Warto wiedzieć:

  • Zydowudyna może być stosowana zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi lekami, np. lamiwudyną lub abakawirem. W preparatach złożonych nie zawsze można elastycznie modyfikować dawkę zydowudyny, dlatego w razie konieczności zmiany dawki należy przejść na pojedyncze składniki.
  • W przypadku wystąpienia istotnych działań niepożądanych, takich jak obniżenie poziomu hemoglobiny lub liczby granulocytów, konieczne może być czasowe przerwanie leczenia lub zmniejszenie dawki.
  • Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby powinni być szczególnie monitorowani, a dawkowanie może wymagać indywidualnego dostosowania.
  • Nie należy przekraczać maksymalnych zalecanych dawek, a w razie podejrzenia przedawkowania konieczna jest obserwacja objawów zatrucia i ewentualne leczenie objawowe3839.

Dawkowanie w zależności od wskazania i preparatu

Zydowudyna stosowana jest zarówno w leczeniu zakażenia HIV, jak i w profilaktyce przeniesienia wirusa z matki na dziecko. Schematy dawkowania mogą się różnić w zależności od wskazania, wieku i masy ciała pacjenta, a także drogi podania (doustna lub dożylna)1407. Przykładowo, u kobiet ciężarnych stosuje się częstsze dawki, a podczas porodu lek podaje się dożylnie. U noworodków leczenie trwa 6 tygodni od urodzenia.

Zmiany dawkowania w razie działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia niedokrwistości lub innych objawów niepożądanych dotyczących układu krwiotwórczego, dawka zydowudyny może być zmniejszona lub lek czasowo odstawiony, do czasu poprawy parametrów krwi192021.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Maksymalna dawka dobowa dla dzieci o masie ciała poniżej 30 kg nie powinna przekraczać 300 mg (30 ml roztworu) dwa razy na dobę1.
  • W przypadku przedawkowania nie stwierdzono specyficznych objawów innych niż typowe działania niepożądane zydowudyny, jednak zawsze należy zachować ostrożność i monitorować stan pacjenta3839.

Podsumowanie – zydowudyna w leczeniu HIV i zapobieganiu transmisji wertykalnej

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli i młodzież ≥30 kg 250 mg lub 300 mg dwa razy na dobę doustnie lub 1 tabletka preparatu złożonego dwa razy na dobę
Dzieci 8-13 kg 100 mg rano i 100 mg wieczorem (200 mg/dobę)
Dzieci 14-21 kg 100 mg rano, 200 mg wieczorem (300 mg/dobę)
Dzieci 22-30 kg 200 mg rano, 200 mg wieczorem (400 mg/dobę) lub 250 mg rano i 250 mg wieczorem (500 mg/dobę) przy masie ciała 28-30 kg
Noworodki (profilaktyka transmisji HIV) 2 mg/kg masy ciała doustnie co 6 godzin przez 6 tygodni życia
Kobiety w ciąży (od 14. tygodnia) 500 mg/dobę doustnie (100 mg pięć razy dziennie) do czasu porodu, następnie infuzja dożylna podczas porodu
Pacjenci z ciężką niewydolnością nerek 100 mg co 6-8 godzin (300-400 mg/dobę)
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby Może być konieczna modyfikacja dawki lub wydłużenie przerw między dawkami
Osoby starsze Brak szczegółowych danych, zalecana ostrożność i monitorowanie parametrów nerek i krwi

Pytania i odpowiedzi

Jak często przyjmować zydowudynę?

Najczęściej dwa razy dziennie, ale u kobiet w ciąży i noworodków dawka oraz częstotliwość mogą się różnić w zależności od masy ciała i wskazania12.

Jakie jest dawkowanie zydowudyny u dzieci?

Dawka zależy od masy ciała. U dzieci poniżej 30 kg stosuje się od 200 do 500 mg na dobę, podzielone na dwie dawki3.

Czy zydowudynę można stosować u kobiet w ciąży?

Tak, po 14. tygodniu ciąży stosuje się 500 mg na dobę do czasu porodu, a następnie infuzję dożylną podczas porodu4.

Jak dostosować dawkę zydowudyny przy niewydolności nerek?

U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek stosuje się 100 mg co 6-8 godzin (300-400 mg/dobę)5.

Co zrobić w przypadku wystąpienia działań niepożądanych podczas leczenia zydowudyną?

Może być konieczne zmniejszenie dawki lub przerwanie leczenia do czasu poprawy parametrów krwi6.