Dawkowanie zydowudyny – podstawowe informacje
Zydowudyna (Zidovudinum) to substancja czynna należąca do leków przeciwwirusowych, wykorzystywana głównie w leczeniu zakażenia wirusem HIV. Dawkowanie zydowudyny zależy od wielu czynników, takich jak wiek i masa ciała pacjenta, droga podania oraz ewentualne schorzenia towarzyszące123. Lek ten dostępny jest w różnych postaciach: jako kapsułki, tabletki (również w połączeniu z innymi substancjami czynnymi), roztwór doustny oraz koncentrat do infuzji dożylnej456.
Standardowa dawka dla dorosłych i młodzieży
- Dorośli i młodzież o masie ciała co najmniej 30 kg: zalecana dawka zydowudyny to 250 mg lub 300 mg dwa razy na dobę, podawana doustnie w skojarzeniu z innymi lekami przeciwretrowirusowymi123.
- W przypadku preparatów złożonych, takich jak tabletki zawierające zydowudynę z lamiwudyną (np. Combivir, Lazivir, Lamivudine/Zidovudine), stosuje się 1 tabletkę dwa razy na dobę78910.
Dawkowanie u dzieci i młodzieży
- Dzieci o masie ciała 8-13 kg: 100 mg zydowudyny rano i 100 mg wieczorem (łącznie 200 mg na dobę)3.
- Dzieci o masie ciała 14-21 kg: 100 mg rano, 200 mg wieczorem (300 mg na dobę)3.
- Dzieci o masie ciała 22-30 kg: 200 mg rano i 200 mg wieczorem (400 mg na dobę)3.
- Dzieci o masie ciała od 28 do 30 kg mogą przyjmować także 250 mg rano i 250 mg wieczorem (500 mg na dobę)2.
- Dla najmłodszych dzieci (poniżej 8 kg) oraz tych, które mają trudności z połykaniem, zalecane są roztwory doustne zydowudyny w odpowiedniej dawce przeliczonej na masę ciała111.
Dawkowanie w zapobieganiu przeniesienia HIV z matki na dziecko
- Kobiety ciężarne po 14. tygodniu ciąży: 500 mg zydowudyny na dobę (100 mg pięć razy dziennie) do czasu porodu121311.
- Podczas porodu: początkowo infuzja dożylna 2 mg/kg masy ciała przez godzinę, następnie 1 mg/kg/godzinę w ciągłej infuzji do momentu przecięcia pępowiny1214.
- Noworodki: doustnie 2 mg/kg masy ciała co 6 godzin, od pierwszych 12 godzin życia przez 6 tygodni15161718. Jeśli podanie doustne nie jest możliwe, lek można podać dożylnie w dawce 1,5 mg/kg co 6 godzin w półgodzinnej infuzji.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Dawkowanie zależy od masy ciała i wynosi od 200 do 500 mg na dobę, podawane w dwóch dawkach podzielonych32.
- Dla dzieci poniżej 4 kg brak jest wystarczających danych do ustalenia bezpiecznej dawki1213.
- Dzieci, które nie mogą połykać kapsułek lub tabletek, mogą przyjmować lek w formie roztworu doustnego1.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Nie ma szczegółowych danych dotyczących dawkowania zydowudyny u osób powyżej 65. roku życia192223.
- W tej grupie zalecana jest ostrożność ze względu na możliwość pogorszenia czynności nerek lub zmiany parametrów krwi24.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- U osób z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny ≤ 10 ml/min): zalecana dawka to 100 mg co 6-8 godzin, czyli 300-400 mg na dobę25242627.
- W preparatach złożonych, takich jak tabletki zydowudyny z lamiwudyną, w przypadku konieczności zmiany dawkowania zaleca się podawanie obu leków oddzielnie, aby precyzyjnie dostosować dawkę do stanu pacjenta28293031.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- W przypadku marskości wątroby możliwa jest kumulacja zydowudyny w organizmie. Może być konieczne zmniejszenie dawki lub wydłużenie odstępów między dawkami, jednak konkretne zalecenia nie są ustalone z powodu braku pełnych danych25322627.
- Jeśli nie można monitorować stężenia leku we krwi, należy zwracać uwagę na objawy złej tolerancji (np. niedokrwistość, leukopenia) i odpowiednio zmniejszyć dawkę lub wydłużyć przerwy między dawkami3332.
- W preparatach złożonych w razie ciężkich zaburzeń wątroby leki powinny być podawane oddzielnie, aby umożliwić modyfikację dawki21343536.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Zydowudyna jest stosowana u kobiet w ciąży po 14. tygodniu w celu zmniejszenia ryzyka przeniesienia HIV na dziecko. Dawka standardowa to 500 mg na dobę doustnie do czasu porodu, a następnie infuzja dożylna podczas porodu12141311.
- Karmienie piersią przez kobiety z HIV nie jest zalecane ze względu na ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko37.
- Zydowudyna może być stosowana zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi lekami, np. lamiwudyną lub abakawirem. W preparatach złożonych nie zawsze można elastycznie modyfikować dawkę zydowudyny, dlatego w razie konieczności zmiany dawki należy przejść na pojedyncze składniki.
- W przypadku wystąpienia istotnych działań niepożądanych, takich jak obniżenie poziomu hemoglobiny lub liczby granulocytów, konieczne może być czasowe przerwanie leczenia lub zmniejszenie dawki.
- Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby powinni być szczególnie monitorowani, a dawkowanie może wymagać indywidualnego dostosowania.
- Nie należy przekraczać maksymalnych zalecanych dawek, a w razie podejrzenia przedawkowania konieczna jest obserwacja objawów zatrucia i ewentualne leczenie objawowe3839.
Dawkowanie w zależności od wskazania i preparatu
Zydowudyna stosowana jest zarówno w leczeniu zakażenia HIV, jak i w profilaktyce przeniesienia wirusa z matki na dziecko. Schematy dawkowania mogą się różnić w zależności od wskazania, wieku i masy ciała pacjenta, a także drogi podania (doustna lub dożylna)1407. Przykładowo, u kobiet ciężarnych stosuje się częstsze dawki, a podczas porodu lek podaje się dożylnie. U noworodków leczenie trwa 6 tygodni od urodzenia.
Zmiany dawkowania w razie działań niepożądanych
W przypadku wystąpienia niedokrwistości lub innych objawów niepożądanych dotyczących układu krwiotwórczego, dawka zydowudyny może być zmniejszona lub lek czasowo odstawiony, do czasu poprawy parametrów krwi192021.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- Maksymalna dawka dobowa dla dzieci o masie ciała poniżej 30 kg nie powinna przekraczać 300 mg (30 ml roztworu) dwa razy na dobę1.
- W przypadku przedawkowania nie stwierdzono specyficznych objawów innych niż typowe działania niepożądane zydowudyny, jednak zawsze należy zachować ostrożność i monitorować stan pacjenta3839.
Podsumowanie – zydowudyna w leczeniu HIV i zapobieganiu transmisji wertykalnej
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli i młodzież ≥30 kg | 250 mg lub 300 mg dwa razy na dobę doustnie lub 1 tabletka preparatu złożonego dwa razy na dobę |
| Dzieci 8-13 kg | 100 mg rano i 100 mg wieczorem (200 mg/dobę) |
| Dzieci 14-21 kg | 100 mg rano, 200 mg wieczorem (300 mg/dobę) |
| Dzieci 22-30 kg | 200 mg rano, 200 mg wieczorem (400 mg/dobę) lub 250 mg rano i 250 mg wieczorem (500 mg/dobę) przy masie ciała 28-30 kg |
| Noworodki (profilaktyka transmisji HIV) | 2 mg/kg masy ciała doustnie co 6 godzin przez 6 tygodni życia |
| Kobiety w ciąży (od 14. tygodnia) | 500 mg/dobę doustnie (100 mg pięć razy dziennie) do czasu porodu, następnie infuzja dożylna podczas porodu |
| Pacjenci z ciężką niewydolnością nerek | 100 mg co 6-8 godzin (300-400 mg/dobę) |
| Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby | Może być konieczna modyfikacja dawki lub wydłużenie przerw między dawkami |
| Osoby starsze | Brak szczegółowych danych, zalecana ostrożność i monitorowanie parametrów nerek i krwi |


















