Czym jest fosfomycyna i kiedy należy zachować ostrożność?
Fosfomycyna to antybiotyk należący do grupy leków przeciwbakteryjnych, stosowany przede wszystkim w leczeniu ostrych, niepowikłanych zakażeń dróg moczowych, a także w zapobieganiu infekcjom związanym z niektórymi zabiegami medycznymi1234. Substancja czynna występuje najczęściej w postaci fosfomycyny z trometamolem, dostępnej jako granulat do sporządzania roztworu doustnego.
Jak każdy lek, fosfomycyna nie zawsze może być stosowana u wszystkich pacjentów. Wyróżniamy przeciwwskazania bezwzględne (całkowity zakaz stosowania) oraz przeciwwskazania względne (możliwość zastosowania jedynie po ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza). Istnieją także sytuacje, w których lek nie jest przeciwwskazany, ale jego użycie wymaga zachowania szczególnej ostrożności, np. u osób z określonymi schorzeniami czy przyjmujących inne leki5678.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy fosfomycyna jest zakazana?
- Nadwrażliwość na fosfomycynę lub substancje pomocnicze – jeśli kiedykolwiek wystąpiła reakcja alergiczna na fosfomycynę lub którykolwiek składnik leku, nie wolno go stosować. Takie reakcje mogą mieć ciężki, a nawet zagrażający życiu przebieg, jak anafilaksja9101112.
- Ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny <10 ml/min) lub hemodializa – w przypadku znacznie upośledzonej pracy nerek fosfomycyna nie powinna być stosowana, ponieważ jej usuwanie z organizmu jest zaburzone, co może prowadzić do toksycznych stężeń i niebezpiecznych powikłań9.
- Rzadkie dziedziczne zaburzenia związane z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy – niektóre produkty zawierające fosfomycynę mają w składzie sacharozę lub inne cukry, które są przeciwwskazane u osób z tymi rzadkimi zaburzeniami metabolicznymi. Ich przyjęcie może prowadzić do ciężkich zaburzeń trawienia, hipoglikemii lub poważnych reakcji ogólnoustrojowych13141516.
Przeciwwskazania względne – ostrożność i indywidualna ocena lekarza
Są sytuacje, w których fosfomycyna nie jest całkowicie zakazana, ale jej stosowanie wymaga szczególnej ostrożności oraz indywidualnej oceny przez lekarza:
- Dzieci poniżej 12. roku życia – nie określono bezpieczeństwa ani skuteczności stosowania fosfomycyny w tej grupie wiekowej, dlatego jej użycie nie jest zalecane171819.
- Przewlekłe zakażenia układu moczowego u mężczyzn – takie zakażenia często mają charakter powikłany i mogą być wywołane przez bakterie oporne na fosfomycynę. W tych przypadkach konieczna jest szczegółowa diagnostyka i wybór innego leczenia171819.
- Obecność barwników (np. żółcień pomarańczowa E110) lub innych substancji pomocniczych – u osób z alergią na barwniki spożywcze niektóre preparaty fosfomycyny mogą wywołać reakcję alergiczną15.
Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności
Nawet jeśli nie występują bezwzględne przeciwwskazania, są sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania fosfomycyny:
- Reakcje nadwrażliwości – podczas leczenia mogą wystąpić ciężkie reakcje alergiczne, w tym anafilaksja. Jeśli pojawią się objawy alergii, leczenie należy natychmiast przerwać, a leku nie stosować ponownie5678.
- Biegunka związana z antybiotykoterapią – fosfomycyna, podobnie jak inne antybiotyki, może powodować biegunkę wywołaną przez Clostridioides difficile. Jeśli pojawi się ciężka, uporczywa lub krwawa biegunka, należy skonsultować się z lekarzem i przerwać leczenie5678.
- Pacjenci z zaburzeniami elektrolitowymi – niektóre preparaty mogą zawierać sód; choć zwykle jest go bardzo mało, osoby z dietą niskosodową powinny zwracać uwagę na ten składnik16.
- Nietolerancja cukrów – obecność sacharozy lub innych cukrów w preparacie wymaga ostrożności u osób z cukrzycą lub innymi zaburzeniami metabolicznymi, nawet jeśli nie występują rzadkie dziedziczne choroby metaboliczne13141516.
Konieczność dostosowania dawki
W przypadku umiarkowanej niewydolności nerek (klirens kreatyniny powyżej 10 ml/min) lekarz może rozważyć modyfikację dawki lub częstotliwości podawania. W ciężkiej niewydolności nerek (poniżej 10 ml/min) lek jest przeciwwskazany9.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na fosfomycynę lub składniki preparatu | Przeciwwskazane |
| Ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny <10 ml/min), hemodializa | Przeciwwskazane |
| Rzadkie dziedziczne zaburzenia związane z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy, niedoborem sacharazy-izomaltazy | Przeciwwskazane |
| Dzieci poniżej 12. roku życia | Należy zachować ostrożność |
| Przewlekłe zakażenia układu moczowego u mężczyzn | Należy zachować ostrożność |
| Alergia na barwniki (np. żółcień pomarańczowa E110) lub inne substancje pomocnicze | Należy zachować ostrożność |
| Biegunka związana z antybiotykoterapią | Należy zachować ostrożność |
Fosfomycyna – bezpieczeństwo stosowania zależy od indywidualnych czynników
Fosfomycyna jest skutecznym i wygodnym antybiotykiem w leczeniu zakażeń układu moczowego, jednak jej stosowanie wymaga uwzględnienia szeregu przeciwwskazań. Najważniejsze z nich to alergia na fosfomycynę lub jej składniki, ciężka niewydolność nerek, rzadkie zaburzenia metaboliczne oraz określone grupy pacjentów, takie jak dzieci poniżej 12 lat i mężczyźni z przewlekłymi zakażeniami dróg moczowych. Zachowanie ostrożności i ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarskich pozwala na skuteczne i bezpieczne leczenie. Przed zastosowaniem fosfomycyny zawsze warto zwrócić uwagę na skład preparatu oraz omówić z lekarzem wszystkie ewentualne wątpliwości dotyczące zdrowia i innych przyjmowanych leków95106171411718151281916.


















