Trientyna, deferazyroks i deferoksamina to leki chelatujące metale ciężkie, stosowane głównie w leczeniu nadmiaru miedzi lub żelaza w organizmie, różniące się wskazaniami i bezpieczeństwem.
Porównywane substancje czynne – co je łączy?
Trientyna, deferazyroks oraz deferoksamina należą do grupy leków chelatujących, czyli takich, które wiążą metale ciężkie i pomagają usuwać je z organizmu. Ich głównym zadaniem jest zapobieganie szkodliwemu gromadzeniu się metali, takich jak miedź lub żelazo, które w nadmiarze mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Substancje te stosuje się głównie w leczeniu chorób metabolicznych związanych z zaburzeniami gospodarki metalami, takich jak choroba Wilsona (nadmiar miedzi) czy przewlekłe przeciążenie żelazem w wyniku częstych transfuzji krwi lub innych chorób krwi123. Łączy je także to, że są to leki stosowane pod ścisłą kontrolą lekarza, często wymagające regularnego monitorowania stanu zdrowia pacjenta.
Kiedy stosuje się trientynę, deferazyroks i deferoksaminę?
- Trientyna jest stosowana przede wszystkim w leczeniu choroby Wilsona, czyli schorzenia, w którym dochodzi do nadmiernego gromadzenia się miedzi w organizmie. Lek ten jest zalecany u osób dorosłych, młodzieży i dzieci od 5. roku życia, które nie tolerują leczenia D-penicylaminą1.
- Deferazyroks to lek przeznaczony do leczenia przewlekłego przeciążenia żelazem, zwłaszcza u pacjentów, którzy muszą często otrzymywać transfuzje krwi, np. z powodu talasemii czy innych niedokrwistości. Stosuje się go u dorosłych, dzieci od 2. roku życia oraz młodzieży2.
- Deferoksamina jest wykorzystywana w leczeniu zarówno przewlekłego, jak i ostrego nadmiaru żelaza, a także glinu. Może być stosowana w różnych grupach wiekowych, także u dzieci, a jej podanie jest możliwe różnymi drogami, najczęściej w formie wstrzyknięć lub infuzji3.
Podsumowując, trientyna jest stosowana głównie w chorobie Wilsona, natomiast deferazyroks i deferoksamina – w chorobach związanych z nadmiarem żelaza. Trientyna nie jest używana w leczeniu przeciążenia żelazem, a deferazyroks i deferoksamina nie są stosowane w chorobie Wilsona.
Mechanizm działania i wpływ na organizm
Wszystkie trzy leki działają poprzez wiązanie (chelatowanie) metali ciężkich, ale każdy z nich jest bardziej selektywny względem określonego metalu:
- Trientyna wiąże miedź i ułatwia jej usuwanie z organizmu, głównie przez nerki. Może również wiązać miedź w przewodzie pokarmowym, hamując jej wchłanianie4.
- Deferazyroks jest lekiem selektywnym wobec żelaza i sprzyja jego wydalaniu z organizmu głównie z kałem. Charakteryzuje się bardzo małym powinowactwem do innych metali, takich jak miedź czy cynk5.
- Deferoksamina również wiąże głównie żelazo, ale także glin, i pomaga usuwać je z moczem oraz kałem. Może być stosowana zarówno w leczeniu przewlekłego, jak i ostrego przeciążenia żelazem, a także zatrucia glinem6.
Pod względem działania farmakokinetycznego (czyli tego, jak lek się wchłania, rozprowadza i wydala w organizmie), trientyna i deferazyroks są podawane doustnie, podczas gdy deferoksaminę podaje się najczęściej w formie wstrzyknięć lub infuzji, co może mieć znaczenie dla wygody stosowania i komfortu pacjenta789.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice
- Wszystkie omawiane substancje są przeciwwskazane u osób uczulonych na daną substancję czynną lub składniki pomocnicze danego leku101112.
- Deferazyroks jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami nerek (klirens kreatyniny <60 ml/min) i nie powinien być stosowany razem z innymi lekami chelatującymi żelazo11.
- Deferoksamina wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z niewydolnością nerek i może powodować poważne działania niepożądane, jeśli jest stosowana w zbyt dużych dawkach lub u pacjentów z niskim poziomem ferrytyny13.
- Trientyna wymaga regularnego monitorowania poziomu miedzi oraz funkcji nerek i wątroby. Nie jest zalecane jej łączenie z cynkiem, a u pacjentów z niedoborem żelaza może być konieczna suplementacja tego pierwiastka, ale w innym czasie niż trientyna14.
W przypadku każdej z tych substancji bardzo ważne jest dostosowanie dawki do stanu pacjenta oraz monitorowanie objawów i wyników badań laboratoryjnych.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
- Dzieci: Trientyna jest stosowana od 5. roku życia, deferazyroks od 2. roku życia, a deferoksamina może być stosowana także u młodszych dzieci, choć wymaga to ścisłego nadzoru15216.
- Kobiety w ciąży: Dla wszystkich trzech leków dostępne są ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania w ciąży. Trientynę i deferoksaminę można stosować tylko wtedy, gdy korzyść przewyższa ryzyko, natomiast deferazyroksu nie zaleca się w ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne171819.
- Karmienie piersią: Nie wiadomo, czy trientyna, deferazyroks lub deferoksamina przenikają do mleka matki, dlatego podczas ich stosowania zaleca się ostrożność i rozważenie przerwania karmienia piersią202119.
- Kierowcy: Trientyna nie wpływa lub wpływa nieznacznie na zdolność prowadzenia pojazdów, deferazyroks może wywoływać zawroty głowy, natomiast deferoksamina może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów u osób, u których występują zaburzenia wzroku lub słuchu222324.
- Pacjenci z chorobami nerek i wątroby: Deferazyroks jest przeciwwskazany u osób z ciężką niewydolnością nerek, a u pacjentów z niewydolnością wątroby wymaga zmniejszenia dawki. Trientyna i deferoksamina mogą być stosowane u pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek, ale wymagają szczególnej ostrożności i regularnego monitorowania252627.
Podsumowanie: różnice i podobieństwa w praktyce
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Trientyna | Choroba Wilsona (nadmiar miedzi) | Od 5. roku życia | Można rozważyć, jeśli korzyść przewyższa ryzyko | Brak wpływu lub wpływ nieistotny |
| Deferazyroks | Przewlekłe przeciążenie żelazem (np. w talasemii, innych niedokrwistościach) | Od 2. roku życia | Nie zaleca się, chyba że bezwzględnie konieczne | Możliwe zawroty głowy, zaleca się ostrożność |
| Deferoksamina | Przewlekłe i ostre przeciążenie żelazem, zatrucie glinem | Możliwe także u młodszych dzieci (pod nadzorem) | Stosować tylko w razie konieczności | Może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów, jeśli wystąpią zaburzenia wzroku/słuchu |
Trientyna, deferazyroks i deferoksamina – różne zastosowania, wspólny cel
Podsumowując, trientyna, deferazyroks i deferoksamina to leki chelatujące stosowane w różnych schorzeniach związanych z nadmiarem metali w organizmie. Trientyna jest lekiem z wyboru w chorobie Wilsona, deferazyroks i deferoksamina są natomiast niezbędne w leczeniu przewlekłego przeciążenia żelazem. Różnią się wskazaniami, sposobem podania, bezpieczeństwem w określonych grupach pacjentów oraz możliwymi działaniami niepożądanymi. Wybór konkretnej substancji zawsze powinien być oparty na indywidualnej ocenie pacjenta i regularnej kontroli efektów leczenia123.


















