Tezakaftor – przeciwwskazania

Tezakaftor – podstawowe informacje i wprowadzenie do przeciwwskazań

Tezakaftor to substancja czynna należąca do grupy korektorów CFTR, stosowana głównie w leczeniu mukowiscydozy. Jej zadaniem jest poprawa działania białka CFTR, co pomaga w łagodzeniu objawów tej choroby u osób z określonymi mutacjami genetycznymi¹². Tezakaftor jest podawany w skojarzeniu z innymi substancjami, takimi jak iwakaftor lub eleksakaftor, co pozwala na uzyskanie lepszych efektów terapeutycznych³⁴. Mimo korzyści płynących z terapii, w pewnych sytuacjach stosowanie tezakaftoru jest przeciwwskazane bezwzględnie (czyli nie wolno go stosować w żadnym przypadku), a w innych może być dozwolone tylko po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści przez lekarza (przeciwwskazania względne). Są także sytuacje, w których lek nie jest przeciwwskazany, ale wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania⁵⁶.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować tezakaftoru?

• Nadwrażliwość na tezakaftor lub jakąkolwiek substancję pomocniczą. Jeśli pacjent ma stwierdzoną alergię na którykolwiek składnik leku (w tym na inne substancje czynne stosowane w połączeniu, jak iwakaftor czy eleksakaftor, lub substancje pomocnicze), stosowanie jest bezwzględnie zabronione. Podanie leku w takim przypadku może prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych, które mogą zagrażać życiu⁷⁸⁹.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosować tylko w wyjątkowych przypadkach?

• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby. Tezakaftor w połączeniu z innymi lekami nie powinien być stosowany u osób z poważnymi problemami z wątrobą, chyba że spodziewane korzyści przeważają nad ryzykiem. U tych pacjentów może dojść do poważnych powikłań, takich jak niewydolność wątroby, co wymaga ścisłej obserwacji i często zmniejszenia dawki¹⁰¹¹¹².
• Umiarkowane zaburzenia czynności wątroby. W przypadku umiarkowanych problemów z wątrobą lek można stosować tylko w razie wyraźnej potrzeby i pod ścisłą kontrolą lekarza. Konieczne jest wtedy zmniejszenie dawki oraz regularne monitorowanie czynności wątroby¹³¹².
• Pacjenci po przeszczepie narządu. Brak jest wystarczających badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania tezakaftoru u pacjentów po przeszczepach, dlatego nie zaleca się stosowania leku w tej grupie¹⁴¹⁵¹⁶.

Zachowaj szczególną ostrożność – sytuacje wymagające wzmożonego nadzoru

• Zaawansowana choroba wątroby, marskość, nadciśnienie wrotne. U pacjentów z takimi schorzeniami istnieje zwiększone ryzyko poważnych powikłań, dlatego lek można stosować tylko wtedy, gdy korzyści przeważają nad zagrożeniami. W przypadku wdrożenia leczenia konieczna jest ścisła kontrola stanu zdrowia oraz regularne badania laboratoryjne, zwłaszcza na początku terapii⁵⁶¹⁷.
• Wzrost aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaz). U pacjentów leczonych tezakaftorem, zwłaszcza w połączeniu z innymi lekami, mogą pojawić się podwyższone wartości enzymów wątrobowych. W takim przypadku zaleca się regularne badania krwi przed rozpoczęciem leczenia, co trzy miesiące w pierwszym roku i potem raz do roku. Jeśli wyniki są nieprawidłowe, należy rozważyć częstsze kontrole lub nawet czasowe odstawienie leku¹⁸¹⁹²⁰.
• Depresja i zaburzenia nastroju. Zdarzały się przypadki występowania depresji, myśli samobójczych lub prób samobójczych podczas stosowania leków zawierających tezakaftor. W takich przypadkach pacjent i jego opiekunowie powinni być czujni na wszelkie zmiany nastroju i zgłaszać je lekarzowi¹⁰¹¹²¹.
• Ciężkie zaburzenia czynności nerek. U pacjentów z poważnymi problemami z nerkami zaleca się szczególną ostrożność, ponieważ nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania leku w tej grupie. Stosowanie leku powinno być monitorowane przez lekarza¹⁴¹¹²¹.
• Jednoczesne stosowanie z silnymi lekami wpływającymi na metabolizm (induktory lub inhibitory CYP3A). Leki te mogą wpływać na działanie tezakaftoru i innych substancji czynnych, co może wymagać zmiany dawki lub zamiany leku²²²³.
• Obecność określonych mutacji genetycznych. Tezakaftor nie jest zalecany u pacjentów, którzy są heterozygotyczni pod względem mutacji F508del i mają drugą mutację genu CFTR, która nie została wymieniona we wskazaniach produktu. W takich przypadkach skuteczność i bezpieczeństwo nie zostały potwierdzone⁵.
• Epizody wysypki, zwłaszcza u kobiet stosujących hormonalne środki antykoncepcyjne. W przypadku pojawienia się wysypki należy rozważyć przerwanie leczenia i ponowną ocenę korzyści i ryzyka¹⁵¹⁶.
• Zaćma u dzieci i młodzieży. U młodszych pacjentów zaleca się przeprowadzenie badania okulistycznego przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia, ponieważ zgłaszano przypadki zmętnienia soczewki²⁴²⁵.
• Dzieci z nietolerancją laktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. W przypadku stosowania postaci leku zawierających laktozę (np. granulat w saszetce), nie należy stosować leku u dzieci z rzadko występującymi zaburzeniami metabolizmu cukrów²⁵.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Tezakaftor – bezpieczne stosowanie wymaga indywidualnej oceny

Tezakaftor, stosowany samodzielnie lub w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, jest skutecznym elementem terapii mukowiscydozy u pacjentów z określonymi mutacjami. Jednak bezpieczeństwo leczenia zależy od indywidualnej sytuacji zdrowotnej pacjenta, rodzaju schorzeń towarzyszących oraz genotypu. Najważniejsze jest unikanie terapii u osób z nadwrażliwością na składniki leku, poważnymi zaburzeniami czynności wątroby, nerek, czy u osób po przeszczepie narządu. W wielu przypadkach kluczowe jest regularne monitorowanie stanu zdrowia, zwłaszcza czynności wątroby i nerek, a także obserwacja ewentualnych objawów depresji czy reakcji alergicznych. Prawidłowa kwalifikacja do leczenia oraz współpraca z lekarzem pozwala zminimalizować ryzyko powikłań i zapewnić największą skuteczność terapii^7586917.