REKLAMA

Tezakaftor, iwakaftor i lumakaftor to modulatory CFTR stosowane w mukowiscydozie. Różnią się wskazaniami, wiekiem pacjentów i profilem bezpieczeństwa.

Jakie substancje czynne porównujemy?

W tej analizie skupiamy się na porównaniu trzech substancji czynnych: tezakaftor, iwakaftor oraz lumakaftor. Wszystkie należą do grupy tzw. modulatorów CFTR, które poprawiają działanie białka CFTR – kluczowego w przebiegu mukowiscydozy123. Ich celem jest zwiększenie ilości lub aktywności białka CFTR na powierzchni komórek, co prowadzi do poprawy funkcjonowania układu oddechowego i innych narządów.

  • Tezakaftor jest korektorem CFTR i najczęściej stosuje się go w połączeniu z iwakaftorem1.
  • Iwakaftor to tzw. potęgator CFTR, który zwiększa prawdopodobieństwo otwarcia kanału CFTR2.
  • Lumakaftor również jest korektorem CFTR, stosowanym głównie w połączeniu z iwakaftorem3.

Wszystkie te substancje wykorzystywane są w leczeniu mukowiscydozy, ale różnią się mechanizmem działania, wskazaniami oraz grupami pacjentów, dla których są przeznaczone.

Kiedy stosuje się poszczególne substancje czynne?

Wskazania do stosowania tych leków zależą od typu mutacji genu CFTR oraz wieku pacjenta:

  • Tezakaftor + iwakaftor stosuje się u osób z mukowiscydozą, które mają określone mutacje (np. F508del, zarówno homozygotycznie, jak i heterozygotycznie z niektórymi innymi mutacjami)45. Terapia jest dostępna dla dzieci od 6. roku życia, młodzieży i dorosłych.
  • Iwakaftor w monoterapii jest przeznaczony dla pacjentów z określonymi mutacjami tzw. bramkowania (klasy III) lub mutacją R117H. Może być stosowany już od 1. miesiąca życia, w zależności od masy ciała i postaci leku65.
  • Lumakaftor + iwakaftor zalecany jest u pacjentów z mukowiscydozą, którzy są homozygotami pod względem mutacji F508del. Stosuje się go od 1. roku życia (granulat), a w postaci tabletek od 6. roku życia37.

Wybór terapii zależy od rodzaju mutacji, wieku i masy ciała pacjenta oraz dostępności odpowiedniej postaci leku. Warto podkreślić, że nie każdy pacjent z mukowiscydozą kwalifikuje się do każdej z tych terapii.

Ważne informacje dotyczące stosowania modulatorów CFTR:

  • Nie wszystkie mutacje CFTR pozwalają na zastosowanie każdej z tych substancji czynnych – przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest dokładne badanie genetyczne85.
  • Wskazania do stosowania mogą różnić się w zależności od wieku pacjenta oraz masy ciała i są ściśle określone w dokumentacji leku910.
  • Wszystkie leki należy przyjmować razem z posiłkiem zawierającym tłuszcze, aby zapewnić odpowiednie wchłanianie111213.

Mechanizm działania – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje wpływają na białko CFTR, ale każda z nich robi to w nieco inny sposób:

  • Tezakaftor oraz lumakaftor to korektory CFTR – poprawiają przetwarzanie i transport białka CFTR na powierzchnię komórek13.
  • Iwakaftor działa jako potęgator CFTR – zwiększa prawdopodobieństwo otwarcia kanału CFTR, co usprawnia transport jonów chlorkowych przez błonę komórkową2.
  • W terapii skojarzonej, połączenie korektora z potęgatorem pozwala na jednoczesne zwiększenie ilości białka CFTR na powierzchni komórki i poprawę jego działania14.

Różnice w farmakokinetyce (czyli wchłanianiu, dystrybucji, metabolizmie i wydalaniu) między substancjami mają wpływ na schemat dawkowania i możliwe interakcje z innymi lekami. Wszystkie trzy substancje podlegają metabolizmowi w wątrobie (głównie przez CYP3A), co sprawia, że należy uważać na leki wpływające na ten enzym, jak niektóre antybiotyki czy leki przeciwgrzybicze1516.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie te leki są przeciwwskazane u osób uczulonych na którąkolwiek substancję czynną lub pomocniczą zawartą w preparacie1718. Istnieją jednak pewne różnice w zakresie innych przeciwwskazań i środków ostrożności:

  • U osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby stosowanie modulatorów CFTR jest zazwyczaj niezalecane lub wymaga bardzo dużej ostrożności i indywidualnego dostosowania dawki1920.
  • W przypadku ciężkich zaburzeń nerek zaleca się zachowanie ostrożności, szczególnie przy iwakaftorze i lumakaftorze2122.
  • Leki te nie powinny być stosowane u pacjentów po przeszczepie narządu, ponieważ brak jest danych dotyczących bezpieczeństwa w tej grupie23.
  • U dzieci leczonych iwakaftorem (zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu) zaleca się regularne badania okulistyczne ze względu na możliwość rozwoju zaćmy24.

W przypadku współistniejących chorób wątroby lub nerek, a także stosowania innych leków, decyzję o terapii podejmuje lekarz na podstawie indywidualnej oceny ryzyka i korzyści.

Bezpieczeństwo i skuteczność w szczególnych grupach pacjentów:

  • Wszystkie analizowane substancje mogą być stosowane u dzieci od określonego wieku, ale dla najmłodszych pacjentów dostępne są specjalne postacie leków (np. granulat w saszetkach)67.
  • W ciąży i w okresie karmienia piersią zaleca się unikanie tych terapii, o ile nie jest to absolutnie konieczne252620.
  • Leki te mogą powodować zawroty głowy, dlatego pacjentom, u których wystąpią takie objawy, nie zaleca się prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn do czasu ich ustąpienia272820.
  • W przypadku osób w podeszłym wieku lub z innymi chorobami przewlekłymi, konieczna jest indywidualna ocena bezpieczeństwa stosowania leku21.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Tezakaftor, iwakaftor i lumakaftor mają podobne zalecenia dotyczące ostrożności w szczególnych sytuacjach:

  • Dzieci: Wszystkie substancje mają postaci i dawki dostosowane do wieku i masy ciała dziecka, ale nie każda jest dopuszczona do stosowania u najmłodszych dzieci67.
  • Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Brak jest wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, dlatego unika się stosowania, chyba że przewidywane korzyści przewyższają potencjalne ryzyko2526.
  • Pacjenci z zaburzeniami wątroby lub nerek: U osób z łagodnymi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek zwykle nie jest konieczne dostosowanie dawki, ale w umiarkowanych i ciężkich zaburzeniach wymagana jest ostrożność i często zmniejszenie dawki2120.
  • Kierowcy: Wszystkie analizowane substancje mogą powodować zawroty głowy – osoby prowadzące pojazdy powinny zachować ostrożność27.

W każdej z tych grup pacjentów terapia powinna być prowadzona pod ścisłą kontrolą lekarza i regularnie monitorowana.

Podsumowanie – Tezakaftor, iwakaftor i lumakaftor w leczeniu mukowiscydozy

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Tezakaftor (w połączeniu z iwakaftorem) Mukowiscydoza z określonymi mutacjami genu CFTR (F508del homozygotycznie lub heterozygotycznie z wybranymi mutacjami) Od 6. roku życia (w postaci tabletek); młodsze dzieci – w postaci granulatu w skojarzeniu z eleksakaftorem i iwakaftorem Nie zaleca się stosowania, chyba że przewidywane korzyści przeważają nad ryzykiem Zachować ostrożność w razie wystąpienia zawrotów głowy
Iwakaftor Mukowiscydoza z określonymi mutacjami (bramkowania, R117H) – monoterapia lub w skojarzeniu Od 1. miesiąca życia (granulat), od 6. roku życia (tabletki); szczegółowe zalecenia zależne od postaci leku i masy ciała Nie zaleca się stosowania, chyba że przewidywane korzyści przeważają nad ryzykiem Zachować ostrożność w razie wystąpienia zawrotów głowy
Lumakaftor (w połączeniu z iwakaftorem) Mukowiscydoza z homozygotyczną mutacją F508del Od 1. roku życia (granulat), od 6. roku życia (tabletki) Nie zaleca się stosowania, chyba że przewidywane korzyści przeważają nad ryzykiem Zachować ostrożność w razie wystąpienia zawrotów głowy

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się tezakaftor od iwakaftoru i lumakaftoru?

Tezakaftor i lumakaftor są korektorami CFTR, poprawiają przetwarzanie białka. Iwakaftor to potęgator CFTR, zwiększa aktywność białka na powierzchni komórki.12

Kiedy stosuje się połączenie tezakaftoru z iwakaftorem?

Połączenie stosuje się u pacjentów z mukowiscydozą, którzy mają określone mutacje genu CFTR, najczęściej F508del.4

Czy wszystkie leki można stosować u dzieci?

Tak, ale w różnych postaciach i od różnych grup wiekowych. Szczegółowe wskazania zależą od leku, wieku i masy ciała dziecka.67

Czy modulatorów CFTR można używać w ciąży?

Zaleca się unikanie stosowania tych leków w ciąży, chyba że korzyści przeważają nad ryzykiem.2526

Jakie są przeciwwskazania do stosowania tych leków?

Głównym przeciwwskazaniem jest uczulenie na substancję czynną lub pomocniczą. Ostrożność zalecana jest przy chorobach wątroby i nerek.17

REKLAMA