Testosteron – przeciwwskazania

Czym jest testosteron i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?

Testosteron to naturalny hormon płciowy z grupy androgenów, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju męskich cech płciowych, utrzymaniu masy mięśniowej, gęstości kości, a także funkcji seksualnych¹²³. Jest stosowany głównie w terapii zastępczej u mężczyzn z udokumentowanym niedoborem tego hormonu, czyli hipogonadyzmem⁴⁵⁶. Jednak nie każdy może bezpiecznie przyjmować testosteron – w niektórych przypadkach jest to całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), a w innych wymaga bardzo dokładnej oceny i nadzoru lekarskiego (przeciwwskazania względne). Istnieją także sytuacje, gdy stosowanie testosteronu nie jest przeciwwskazane, ale wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnego dostosowania dawki.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować testosteronu?

• Rozpoznany lub podejrzewany rak gruczołu krokowego (prostaty) – Testosteron może przyspieszać rozwój tego nowotworu, dlatego jego stosowanie jest zabronione w przypadku potwierdzonego lub podejrzewanego raka prostaty^78910111213.
• Rak piersi (u mężczyzn) lub podejrzenie tego nowotworu – Ze względu na ryzyko nasilenia rozwoju raka sutka, testosteron jest przeciwwskazany w tej sytuacji^78910111213.
• Nowotwory wątroby (obecne lub w przeszłości) – U pacjentów z obecnymi lub przebytymi nowotworami wątroby istnieje ryzyko nasilenia choroby lub powikłań, dlatego stosowanie testosteronu jest przeciwwskazane w tej grupie (dotyczy postaci iniekcyjnych)⁸¹⁰¹³.
• Nadwrażliwość na testosteron lub jakikolwiek składnik preparatu – Osoby uczulone na testosteron lub inne składniki leku nie powinny go stosować, gdyż może to prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych^78910111213.
• Nadwrażliwość na orzeszki ziemne lub soję – Dotyczy wybranych preparatów iniekcyjnych zawierających olej arachidowy, gdzie alergia na te składniki stanowi przeciwwskazanie do ich stosowania¹⁰.
• Zespół nerczycowy – U pacjentów z tym schorzeniem nie należy stosować testosteronu, ze względu na ryzyko nasilenia objawów choroby¹⁰.
• Ciąża i okres karmienia piersią – Testosteron jest przeciwwskazany u kobiet, w tym w ciąży i podczas laktacji, z uwagi na możliwe szkodliwe działanie na płód i dziecko¹⁰⁸¹³.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosowanie testosteronu wymaga szczególnej oceny

W pewnych sytuacjach decyzję o terapii testosteronem podejmuje się po dokładnej analizie korzyści i ryzyka. Należy rozważyć szczególną ostrożność w następujących przypadkach:

• Ciężka niewydolność serca, wątroby lub nerek – Leczenie może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak obrzęki czy nasilenie niewydolności narządów. W przypadku pojawienia się takich objawów leczenie należy natychmiast przerwać^14151617.
• Choroba niedokrwienna serca – Testosteron może wpływać na układ sercowo-naczyniowy, dlatego u pacjentów z tym schorzeniem należy stosować go bardzo ostrożnie^18151617.
• Nadciśnienie tętnicze – Testosteron może podnosić ciśnienie krwi, co wymaga kontroli u osób z nadciśnieniem^18151917.
• Zaburzenia krzepnięcia krwi, trombofilia lub czynniki ryzyka zakrzepicy – Stosowanie testosteronu może zwiększać ryzyko powstania zakrzepów, dlatego konieczne jest szczególne monitorowanie takich pacjentów^18202122.
• Padaczka lub migrena – Testosteron może nasilać objawy tych chorób, co wymaga ścisłego nadzoru^1823242522.
• Bezdech senny – Stosowanie estrów testosteronu może zwiększać ryzyko nasilenia tego zaburzenia, zwłaszcza u osób z otyłością lub przewlekłymi chorobami płuc^26232527.
• Nowotwory z przerzutami do kości – U tych pacjentów może wystąpić hiperkalcemia (zbyt wysokie stężenie wapnia we krwi), dlatego konieczna jest regularna kontrola poziomu wapnia^1428291630.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?

Są także sytuacje, gdy terapia testosteronowa nie jest przeciwwskazana, ale wymaga indywidualnego podejścia i regularnej kontroli lekarskiej. Dotyczy to m.in.:

• Pacjentów w podeszłym wieku – ze względu na zmniejszające się fizjologicznie stężenie testosteronu wraz z wiekiem oraz ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej^3323251734.
• Pacjentów z cukrzycą – androgeny mogą wpływać na tolerancję glukozy i konieczność dostosowania dawek leków przeciwcukrzycowych¹⁸²⁵.
• Pacjentów stosujących leki przeciwzakrzepowe – testosteron może nasilać działanie niektórych leków przeciwzakrzepowych, co wymaga kontroli parametrów krzepnięcia¹⁸.
• Pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek – konieczne jest indywidualne dostosowanie dawki oraz regularne monitorowanie funkcji tych narządów¹⁹.
• Pacjentów z objawami nadmiaru androgenów (np. drażliwość, przedłużone erekcje) – w razie wystąpienia takich objawów konieczna jest korekta dawki^26353630.

W każdym z tych przypadków lekarz prowadzący powinien regularnie monitorować stan zdrowia pacjenta, wykonując m.in. badania prostaty, ocenę poziomu testosteronu, badania laboratoryjne (hemoglobina, hematokryt, testy czynnościowe wątroby i profil lipidowy) oraz ocenę ewentualnych działań niepożądanych^373839404142.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania do stosowania testosteronu

Testosteron – bezpieczeństwo stosowania zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta

Testosteron to skuteczny hormon stosowany w leczeniu niedoboru androgenów, jednak jego stosowanie wymaga zachowania szczególnej ostrożności. Istnieje szereg przeciwwskazań bezwzględnych, takich jak rak gruczołu krokowego, rak piersi, nowotwory wątroby, nadwrażliwość na składniki leku czy zespół nerczycowy, które całkowicie wykluczają terapię testosteronową. W wielu innych przypadkach, takich jak choroby serca, nadciśnienie, zaburzenia krzepnięcia, padaczka, migrena, bezdech senny czy podeszły wiek, decyzję o leczeniu powinien podejmować lekarz po dokładnej analizie korzyści i ryzyka. Regularne badania kontrolne, indywidualne dostosowanie dawki oraz świadomość możliwych działań niepożądanych są niezbędne, aby terapia testosteronem była bezpieczna i skuteczna dla każdego pacjenta^37384042.