Teryflunomid – przeciwwskazania

Czym jest teryflunomid i kiedy należy zachować ostrożność?

Teryflunomid (łac. Teriflunomidum) to lek należący do grupy selektywnych leków immunosupresyjnych, wykazujący działanie przeciwzapalne i immunomodulujące. Stosowany jest u dorosłych oraz dzieci powyżej 10. roku życia w leczeniu rzutowo-ustępującej postaci stwardnienia rozsianego¹²³. Działa poprzez wybiórcze hamowanie aktywności enzymu dehydrogenazy dihydroorotanowej, co ogranicza namnażanie szybko dzielących się komórek układu odpornościowego⁴⁵.

Mimo swojej skuteczności, teryflunomid nie zawsze może być stosowany. W pewnych przypadkach lek jest przeciwwskazany bezwzględnie, czyli nie powinno się go stosować pod żadnym pozorem. Istnieją także przeciwwskazania względne – to sytuacje, w których lekarz musi bardzo dokładnie ocenić ryzyko i korzyści przed rozpoczęciem terapii. Dodatkowo, są okoliczności wymagające szczególnej ostrożności podczas leczenia, nawet jeśli nie stanowią one formalnego przeciwwskazania⁶⁷.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować teryflunomidu?

• Nadwrażliwość na teryflunomid lub jakikolwiek składnik pomocniczy leku. Podanie leku osobie uczulonej może wywołać poważne reakcje alergiczne, które mogą być groźne dla życia⁸⁹¹⁰.
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby (klasa C według skali Childa-Pugha). Stosowanie teryflunomidu w tej sytuacji grozi poważnym uszkodzeniem wątroby, a nawet jej niewydolnością⁸⁹.
• Kobiety w ciąży oraz kobiety w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznych metod antykoncepcji – zarówno podczas leczenia, jak i przez długi czas po jego zakończeniu, dopóki stężenie teryflunomidu w organizmie przekracza określony poziom. Lek może powodować poważne uszkodzenia płodu, dlatego przed rozpoczęciem leczenia trzeba upewnić się, że pacjentka nie jest w ciąży⁸⁹.
• Kobiety karmiące piersią – teryflunomid przenika do mleka matki i może być niebezpieczny dla dziecka⁸⁹.
• Ciężkie niedobory odporności (np. AIDS). Lek dodatkowo osłabia układ odpornościowy, co może prowadzić do ciężkich zakażeń⁸⁹.
• Poważne zaburzenia czynności szpiku kostnego lub znaczna niedokrwistość, leukopenia, neutropenia lub małopłytkowość. Stosowanie leku w tych przypadkach może jeszcze bardziej obniżyć liczbę komórek krwi i prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zakażenia czy krwawienia⁸⁹.
• Ciężkie, czynne zakażenia – nie wolno rozpoczynać leczenia do czasu całkowitego ustąpienia zakażenia, ponieważ lek może utrudniać walkę organizmu z infekcją⁸⁹.
• Dializowani pacjenci z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek – brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa w tej grupie pacjentów, dlatego nie zaleca się stosowania teryflunomidu¹¹¹².
• Ciężka hipoproteinemia (np. w zespole nerczycowym) – w takich przypadkach zwiększa się ilość wolnej postaci leku we krwi, co może prowadzić do toksycznych działań niepożądanych¹¹¹².

Przeciwwskazania względne – kiedy lek można zastosować tylko w wyjątkowych przypadkach?

W niektórych sytuacjach stosowanie teryflunomidu jest możliwe tylko po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza. Do takich przypadków należą:

• Pacjenci z wcześniejszymi zaburzeniami czynności wątroby – nawet jeśli nie są one bardzo nasilone, wymagają szczególnej ostrożności, ponieważ teryflunomid może pogorszyć stan wątroby⁶⁷.
• Pacjenci przyjmujący inne leki obciążające wątrobę – ryzyko uszkodzenia wątroby jest wtedy większe¹³¹⁴.
• Pacjenci z chorobami szpiku kostnego lub istniejącą niedokrwistością, leukopenią lub małopłytkowością – lek może dodatkowo obniżyć liczbę komórek krwi¹⁵¹⁶.
• Osoby narażone na zakażenia – teryflunomid osłabia odporność, dlatego pacjenci powinni być pod ścisłą obserwacją i zgłaszać lekarzowi wszelkie objawy infekcji¹⁷¹⁸.
• Pacjenci z chorobami płuc – istnieje ryzyko rozwoju śródmiąższowej choroby płuc (ILD), która może być bardzo groźna i prowadzić nawet do śmierci¹⁹²⁰.

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności

Stosowanie teryflunomidu wymaga szczególnej ostrożności i regularnych badań kontrolnych u niektórych pacjentów. Lekarz może zalecić częstsze wizyty oraz wykonywanie badań laboratoryjnych, aby jak najwcześniej wykryć ewentualne działania niepożądane. Do takich sytuacji należą:

• Osoby z podwyższonym ciśnieniem tętniczym – teryflunomid może podnosić ciśnienie krwi, dlatego należy je regularnie kontrolować przed i w trakcie leczenia²¹²².
• Pacjenci z chorobami wątroby – wymagają częstego oznaczania enzymów wątrobowych (AlAT/SGPT), szczególnie w pierwszych miesiącach leczenia. W przypadku znacznego wzrostu tych wartości konieczne jest przerwanie leczenia²³²⁴.
• Osoby z zaburzeniami krwi – przed rozpoczęciem leczenia oraz w jego trakcie należy monitorować morfologię krwi, zwłaszcza liczbę białych krwinek i płytek⁶⁷.
• Pacjenci przyjmujący inne leki immunosupresyjne lub immunomodulujące – konieczna jest szczególna ostrożność ze względu na możliwość sumowania się działań na układ odpornościowy²⁵²⁶.
• Osoby z chorobami skóry – zgłaszano przypadki ciężkich reakcji skórnych, takich jak zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka czy reakcje alergiczne z eozynofilią. W razie wystąpienia niepokojących objawów skórnych, leczenie należy natychmiast przerwać²⁷²⁸.
• Osoby z neuropatią obwodową – w razie wystąpienia drętwienia, mrowienia lub osłabienia kończyn należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza²⁹³⁰.
• Pacjenci z chorobami nerek – szczególnie dializowani, powinni unikać teryflunomidu z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa¹¹¹².
• Osoby z dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy – ze względu na obecność laktozy w tabletkach, nie powinny przyjmować teryflunomidu³¹³².
• Dzieci i młodzież – u pacjentów poniżej 10. roku życia bezpieczeństwo stosowania teryflunomidu nie zostało potwierdzone³³³¹.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Teryflunomid – lek skuteczny, ale nie dla każdego

Teryflunomid to nowoczesny lek, który może skutecznie ograniczać aktywność stwardnienia rozsianego. Jednak z uwagi na możliwe poważne skutki uboczne i ryzyko związane z osłabieniem układu odpornościowego oraz wpływem na wątrobę i szpik kostny, nie jest odpowiedni dla wszystkich pacjentów. Przed rozpoczęciem terapii zawsze konieczna jest ocena przeciwwskazań oraz indywidualna ocena ryzyka. Regularne badania kontrolne i zgłaszanie wszelkich niepokojących objawów są kluczowe dla bezpiecznego stosowania tego leku⁸⁹³⁴.