REKLAMA

Czym jest teofilina i kiedy mówimy o jej przedawkowaniu?

Teofilina to substancja czynna stosowana przede wszystkim w leczeniu chorób układu oddechowego, takich jak astma czy przewlekła obturacyjna choroba płuc. Występuje w różnych postaciach, m.in. jako tabletki o przedłużonym uwalnianiu, kapsułki, syropy oraz roztwory do infuzji dożylnej12345. Standardowy zakres terapeutyczny stężenia teofiliny we krwi wynosi najczęściej od 5 do 15 mikrogramów na mililitr (μg/ml), natomiast stężenia powyżej 20 μg/ml uznaje się już za potencjalnie toksyczne678. Przedawkowanie teofiliny może nastąpić w wyniku przyjęcia zbyt dużej dawki jednorazowo lub na skutek kumulacji leku w organizmie, zwłaszcza u osób z zaburzeniami metabolizmu lub przy długotrwałym stosowaniu9.

Jakie są objawy przedawkowania teofiliny?

Objawy przedawkowania teofiliny mogą się różnić w zależności od postaci leku, drogi podania oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Najczęściej symptomy pojawiają się, gdy stężenie teofiliny w surowicy przekracza 20 μg/ml, ale u osób szczególnie wrażliwych ciężkie objawy mogą wystąpić już przy niższych wartościach101112. Przebieg zatrucia może być łagodny, umiarkowany lub ciężki, a czasem nawet zagrażać życiu.

  • Układ sercowo-naczyniowy: tachykardia (przyspieszone bicie serca), kołatanie serca, zaburzenia rytmu serca, obfite pocenie się, niedociśnienie, zapaść krążeniowa, hipertermia9713.
  • Układ nerwowy: pobudzenie, niepokój, bóle głowy, bezsenność, zawroty głowy, drżenie mięśni, drgawki, śpiączka, osłupienie1498.
  • Układ pokarmowy: brak łaknienia, nudności, wymioty (także z domieszką krwi), bóle żołądka, biegunka147.
  • Układ oddechowy: przyspieszony oddech, zatrzymanie oddechu14.
  • Inne: nadmierne pragnienie, szumy w uszach, omdlenia, odwodnienie, hipokaliemia (obniżony poziom potasu), hiperglikemia (podwyższony poziom cukru we krwi), kwasica metaboliczna, rabdomioliza (uszkodzenie mięśni), zaburzenia czynności nerek714.
Ważne: Przedawkowanie teofiliny może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak drgawki, ciężkie zaburzenia rytmu serca, a nawet zatrzymanie krążenia. Szczególnie narażone na ciężki przebieg zatrucia są osoby starsze, dzieci, osoby z chorobami wątroby lub serca oraz pacjenci przyjmujący inne leki wpływające na metabolizm teofiliny. Objawy mogą być gwałtowne lub narastać stopniowo, dlatego ważne jest szybkie rozpoznanie i reakcja na pierwsze niepokojące symptomy.157

Jak postępować w przypadku przedawkowania teofiliny?

Postępowanie zależy od nasilenia objawów i rodzaju przyjętego preparatu. Przy pierwszych oznakach zatrucia należy natychmiast przerwać podawanie teofiliny i oznaczyć jej stężenie we krwi1011. W łagodnych przypadkach wystarczy obserwacja i ewentualna korekta dawki po ustąpieniu objawów. W przypadku cięższych zatruć konieczne jest wdrożenie leczenia szpitalnego:

  • Monitorowanie czynności życiowych i utrzymanie drożności dróg oddechowych1116.
  • Podanie tlenu i w razie potrzeby płynów dożylnych oraz korekta niedoborów elektrolitowych10.
  • W przypadku drgawek – dożylne podanie diazepamu lub innych benzodiazepin11.
  • Przy zagrażających życiu zaburzeniach rytmu serca – u osób niechorujących na astmę podaje się propranolol, natomiast u pacjentów z astmą – werapamil, ponieważ beta-adrenolityki mogą wywołać skurcz oskrzeli1718.
  • W bardzo ciężkich przypadkach stosuje się hemoperfuzję lub hemodializę, choć najczęściej teofilina jest metabolizowana dość szybko i takie leczenie nie jest konieczne1719.
  • W niektórych sytuacjach pomocne jest podanie węgla aktywowanego, zwłaszcza jeśli stężenie teofiliny jest bardzo wysokie20.

Różnice w objawach i postępowaniu w zależności od postaci leku

Objawy zatrucia i czas ich wystąpienia mogą różnić się w zależności od formy, w jakiej przyjęto teofilinę. W przypadku tabletek i kapsułek o przedłużonym uwalnianiu objawy mogą pojawić się później i utrzymywać dłużej, co wymaga wydłużonej obserwacji i monitorowania stężenia leku we krwi2122. W przypadku roztworów do infuzji lub wstrzyknięć objawy mogą pojawić się szybciej i być bardziej gwałtowne14. W przypadku preparatów złożonych, zawierających np. teofilinę i gwajafenezynę, przedawkowanie teofiliny pozostaje głównym zagrożeniem, a postępowanie skupia się na jej usunięciu z organizmu23.

Wskazówka dla pacjenta:

  • Objawy przedawkowania teofiliny mogą być nieoczywiste, a pierwsze symptomy, takie jak nudności, niepokój czy drżenie mięśni, łatwo pomylić z innymi dolegliwościami.
  • U osób starszych, dzieci oraz pacjentów z chorobami wątroby lub serca nawet niewielkie przekroczenie dawki może prowadzić do ciężkich powikłań.
  • Jeśli przyjmujesz teofilinę, nie zmieniaj samodzielnie dawki i informuj lekarza o wszystkich zażywanych lekach, ponieważ wiele z nich może wpływać na metabolizm teofiliny i zwiększać ryzyko zatrucia.
  • Pamiętaj, że w razie podejrzenia przedawkowania konieczna jest szybka reakcja i zgłoszenie się po pomoc medyczną.

Tabela: Objawy przedawkowania teofiliny, postępowanie i konieczność hospitalizacji

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (nudności, niepokój, ból głowy, łagodne zaburzenia rytmu serca) Przerwanie podawania teofiliny, oznaczenie stężenia we krwi, obserwacja, ewentualna korekta dawki Nie zawsze konieczna, zależy od nasilenia objawów i stanu pacjenta
Umiarkowane (wymioty, biegunka, bezsenność, drżenie mięśni, tachykardia) Przerwanie leczenia, obserwacja, uzupełnianie płynów i elektrolitów, monitorowanie funkcji życiowych Zalecana hospitalizacja w celu monitorowania i leczenia objawów
Ciężkie (drgawki, śpiączka, ciężkie zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie krążenia, rabdomioliza) Leczenie szpitalne: monitorowanie, podanie tlenu, diazepam dożylnie, propranolol lub werapamil, hemoperfuzja lub hemodializa, leczenie objawowe Bezwzględnie konieczna hospitalizacja

Teofilina – ryzyko przedawkowania i bezpieczeństwo stosowania

Teofilina to lek o wąskim zakresie terapeutycznym, co oznacza, że łatwo może dojść do przedawkowania, zwłaszcza u osób z zaburzeniami funkcji wątroby, u dzieci, osób starszych oraz w przypadku interakcji z innymi lekami. Objawy zatrucia mogą dotyczyć wielu narządów, a ich nasilenie bywa bardzo różne – od łagodnych do zagrażających życiu. Każde podejrzenie przedawkowania wymaga szybkiej oceny stanu zdrowia i wdrożenia odpowiedniego postępowania. W przypadku ciężkich zatruć niezbędne jest leczenie szpitalne, a czasem także specjalistyczne procedury, takie jak hemoperfuzja czy hemodializa. Zawsze należy stosować się do zaleceń dotyczących dawkowania i nie zmieniać dawek bez konsultacji z lekarzem2417.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania teofiliny?

Do pierwszych objawów należą nudności, niepokój, bóle głowy, bezsenność, drżenie mięśni i przyspieszone bicie serca12.

Co zrobić w przypadku podejrzenia przedawkowania teofiliny?

Należy natychmiast przerwać przyjmowanie leku i skontaktować się z lekarzem. W ciężkich przypadkach konieczna jest hospitalizacja3.

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie teofiliny?

Nie ma specyficznej odtrutki. Stosuje się leczenie objawowe i wspomagające oraz, w ciężkich przypadkach, hemoperfuzję lub hemodializę4.

Czy objawy przedawkowania teofiliny mogą pojawić się późno?

Tak, szczególnie przy preparatach o przedłużonym uwalnianiu objawy mogą wystąpić z opóźnieniem i utrzymywać się dłużej5.

Jakie stężenie teofiliny we krwi jest niebezpieczne?

Stężenia powyżej 20 μg/ml są toksyczne, a powyżej 30-40 μg/ml mogą być śmiertelne6.

REKLAMA