Czym jest temozolomid i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?
Temozolomid to substancja czynna należąca do grupy leków przeciwnowotworowych, a dokładniej do tzw. leków alkilujących12. Jego głównym zadaniem jest zwalczanie komórek nowotworowych, zwłaszcza w leczeniu niektórych nowotworów mózgu, takich jak glejak wielopostaciowy czy gwiaździak anaplastyczny34. Temozolomid jest stosowany zarówno u dorosłych, jak i u dzieci od 3. roku życia. Chociaż jest to skuteczny lek, nie każdy pacjent może go przyjmować. W pewnych przypadkach jego stosowanie jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), w innych wymaga szczególnej ostrożności lub oceny korzyści i ryzyka przez lekarza (przeciwwskazania względne). Ponadto, są sytuacje, w których konieczne jest monitorowanie zdrowia pacjenta i dostosowanie leczenia56.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować temozolomidu?
- Nadwrażliwość na temozolomid lub na którąkolwiek substancję pomocniczą – jeżeli pacjent miał w przeszłości reakcje alergiczne na temozolomid lub składniki kapsułki (np. laktozę), nie wolno stosować tego leku. Może to prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych, które mogą zagrażać życiu78.
- Nadwrażliwość na dakarbazynę (DTIC) – osoby uczulone na dakarbazynę, inny lek przeciwnowotworowy o podobnej budowie, również nie powinny stosować temozolomidu ze względu na ryzyko poważnych reakcji alergicznych78.
- Ciężka mielosupresja – jeśli pacjent ma znacznie obniżoną ilość komórek krwi (np. białych krwinek lub płytek krwi), leczenie temozolomidem jest zabronione, ponieważ może to prowadzić do poważnych powikłań, takich jak ciężkie zakażenia lub krwawienia, a nawet zagrażać życiu78.
- Dziedziczna nietolerancja galaktozy, niedobór laktazy lub zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – niektóre kapsułki zawierają laktozę, dlatego nie powinny być stosowane przez osoby z tymi rzadkimi zaburzeniami, aby uniknąć poważnych problemów żołądkowo-jelitowych910.
Przeciwwskazania względne – kiedy stosowanie temozolomidu wymaga szczególnej oceny?
W niektórych przypadkach temozolomid może być zastosowany tylko po dokładnej analizie przez lekarza, który ocenia, czy korzyści przewyższają ryzyko. Do takich sytuacji należą:
- Nieprawidłowe wyniki testów wątrobowych – jeśli u pacjenta występują zaburzenia pracy wątroby, lekarz musi rozważyć, czy leczenie temozolomidem jest bezpieczne, gdyż istnieje ryzyko poważnego uszkodzenia wątroby, nawet zakończonego zgonem1112.
- Wyniki badań serologicznych dodatnie w kierunku wirusa zapalenia wątroby typu B – pacjenci z aktywną infekcją lub po przebytym zapaleniu wątroby typu B wymagają konsultacji z hepatologiem przed rozpoczęciem leczenia, ze względu na ryzyko reaktywacji choroby1113.
- Przed każdym cyklem leczenia temozolomidem lekarz sprawdza morfologię krwi oraz funkcję wątroby.
- Osoby z ciężką mielosupresją lub poważnymi zaburzeniami pracy wątroby nie mogą stosować tego leku.
- U pacjentów z podwyższonym ryzykiem zaburzeń krwi lub wątroby, decyzja o leczeniu zapada indywidualnie po analizie ryzyka i korzyści.
- W razie nieprawidłowych wyników badań, dawka leku może zostać zmniejszona lub leczenie wstrzymane.
Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności – co jeszcze trzeba wiedzieć?
Są grupy pacjentów oraz sytuacje, w których temozolomid nie jest przeciwwskazany, ale jego stosowanie wymaga dodatkowej ostrożności i ścisłego monitorowania:
- Pacjenci w podeszłym wieku (powyżej 70 lat) – u osób starszych ryzyko wystąpienia powikłań hematologicznych, takich jak neutropenia (spadek białych krwinek) i trombocytopenia (spadek płytek krwi), jest wyższe, dlatego lekarz musi uważnie obserwować stan zdrowia takich pacjentów1014.
- Dzieci poniżej 3. roku życia – brak jest doświadczeń klinicznych dotyczących stosowania temozolomidu w tej grupie wiekowej, dlatego nie zaleca się jego użycia u najmłodszych dzieci1014.
- Kobiety w wieku rozrodczym – podczas leczenia temozolomidem i przez co najmniej 6 miesięcy po jego zakończeniu należy stosować skuteczną antykoncepcję, aby uniknąć zajścia w ciążę9.
- Mężczyźni planujący potomstwo – mężczyznom zaleca się unikanie poczęcia dziecka w trakcie leczenia i przez określony czas po zakończeniu terapii oraz rozważenie zamrożenia nasienia przed rozpoczęciem leczenia910.
- Stosowanie innych leków mogących wpływać na krew – jednoczesne przyjmowanie leków takich jak karbamazepina, fenytoina czy sulfametoksazol/trimetoprym może zwiększać ryzyko zaburzeń krwi, dlatego lekarz dokładnie monitoruje stan pacjenta1516.
- Stosowanie steroidów – u pacjentów przyjmujących temozolomid razem ze steroidami istnieje zwiększone ryzyko niektórych powikłań, np. zakażeń płuc56.
Dostosowanie dawki i monitorowanie
W przypadku wystąpienia powikłań, takich jak obniżenie liczby krwinek poniżej określonego poziomu, lekarz może zdecydować o zmniejszeniu dawki temozolomidu lub o przerwaniu leczenia. U wszystkich pacjentów, szczególnie w grupach ryzyka, regularnie kontroluje się morfologię krwi i czynność wątroby, aby w porę wykryć ewentualne powikłania1516.
- Nie stosować w przypadku uczulenia na temozolomid, dakarbazynę lub inne składniki kapsułki.
- Bezwzględnie przeciwwskazany przy ciężkiej mielosupresji.
- Osoby z dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie mogą przyjmować kapsułek zawierających laktozę.
- Szczególna ostrożność jest wymagana u osób starszych, pacjentów z chorobami wątroby oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wpływających na krew.
Tabela przeciwwskazań
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na temozolomid lub składniki kapsułki | Przeciwwskazane |
| Nadwrażliwość na dakarbazynę (DTIC) | Przeciwwskazane |
| Ciężka mielosupresja | Przeciwwskazane |
| Dziedziczna nietolerancja galaktozy, niedobór laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy | Przeciwwskazane |
| Nieprawidłowe wyniki testów wątrobowych | Należy zachować ostrożność |
| Dodatnie wyniki w kierunku wirusa zapalenia wątroby typu B | Należy zachować ostrożność |
| Pacjenci w podeszłym wieku | Należy zachować ostrożność |
| Dzieci poniżej 3. roku życia | Należy zachować ostrożność |
| Stosowanie innych leków wpływających na krew | Należy zachować ostrożność |
| Stosowanie steroidów | Należy zachować ostrożność |
Temozolomid – skuteczny lek, ale nie dla każdego
Temozolomid jest nowoczesnym lekiem przeciwnowotworowym o udowodnionej skuteczności w leczeniu wybranych nowotworów mózgu. Jednak ze względu na możliwe poważne powikłania, jego stosowanie jest wyraźnie ograniczone w niektórych przypadkach. Przeciwwskazania bezwzględne, takie jak ciężka mielosupresja, alergia na lek lub jego składniki, a także rzadkie choroby metaboliczne związane z nietolerancją laktozy, całkowicie wykluczają możliwość przyjmowania temozolomidu. W innych sytuacjach, takich jak zaburzenia pracy wątroby, dodatni wynik w kierunku wirusa zapalenia wątroby typu B czy podeszły wiek, decyzja o leczeniu musi być bardzo dobrze przemyślana i poparta regularnym monitorowaniem zdrowia pacjenta. Bezpieczeństwo terapii zależy od indywidualnej oceny lekarza oraz ścisłego przestrzegania zaleceń dotyczących badań kontrolnych i ewentualnego dostosowywania dawki leku7111081214.


















