Bezpieczeństwo stosowania talidomidu w ciąży

Stosowanie leków w ciąży zawsze wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ wiele substancji czynnych może przenikać przez łożysko i wpływać na rozwój płodu. Talidomid (Thalidomidum) to substancja, która już w przeszłości zasłynęła z powodu wywoływania ciężkich wad wrodzonych u dzieci, jeśli była przyjmowana przez kobiety w ciąży12. Z tego powodu jej stosowanie jest szczególnie obwarowane restrykcjami i wymaga bezwzględnego przestrzegania zasad bezpieczeństwa.

Każda kobieta, która jest w ciąży lub może zajść w ciążę, powinna skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia talidomidem. Leki zawierające tę substancję są bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży, a także u kobiet mogących zajść w ciążę, jeśli nie są spełnione wszystkie warunki Programu Zapobiegania Ciąży34.

Dlaczego talidomid jest niebezpieczny dla płodu?

  • Talidomid ma silne działanie teratogenne – może powodować ciężkie i zagrażające życiu wady wrodzone, takie jak brak kończyn, deformacje rąk i nóg, wady serca, uszkodzenia uszu i oczu oraz nieprawidłowy rozwój nerek12.
  • Około 30% przypadków narażenia płodu na talidomid skutkuje poważnymi wadami rozwojowymi12.
  • Jeśli kobieta zajdzie w ciążę podczas terapii talidomidem, leczenie musi być natychmiast przerwane, a pacjentka skierowana do specjalisty w dziedzinie teratologii56.
  • Talidomid jest przeciwwskazany we wszystkich trymestrach ciąży12.
Ważne: Talidomid nie może być stosowany przez kobiety w ciąży oraz kobiety mogące zajść w ciążę, jeśli nie stosują skutecznej antykoncepcji. Substancja ta powoduje bardzo ciężkie i często nieodwracalne wady rozwojowe u płodu. Każda kobieta przyjmująca talidomid powinna stosować skuteczną metodę antykoncepcji przez co najmniej 4 tygodnie przed, w trakcie i 4 tygodnie po zakończeniu leczenia. W przypadku podejrzenia ciąży podczas terapii należy natychmiast zgłosić się do lekarza56.

Środki ostrożności dotyczące płodności i antykoncepcji

Zarówno kobiety, jak i mężczyźni przyjmujący talidomid muszą stosować odpowiednie zabezpieczenie przed zajściem w ciążę. Kobiety mogące zajść w ciążę powinny korzystać z jednej skutecznej metody antykoncepcji przez minimum 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia, przez cały czas trwania terapii oraz przez co najmniej 4 tygodnie po jej zakończeniu56. Mężczyźni przyjmujący talidomid, których partnerki mogą zajść w ciążę, również muszą stosować prezerwatywy w trakcie leczenia, podczas przerw w leczeniu oraz przez co najmniej 7 dni po jego zakończeniu, nawet jeśli zostali poddani wazektomii56.

Bezpieczeństwo stosowania talidomidu podczas karmienia piersią

Nie wiadomo, czy talidomid przenika do mleka kobiecego, jednak badania na zwierzętach potwierdziły, że substancja ta może być obecna w mleku78. Z tego względu podczas leczenia talidomidem należy bezwzględnie przerwać karmienie piersią, aby nie narażać dziecka na działanie tej substancji. Ryzyko dla niemowlęcia nie zostało dokładnie określone, dlatego zalecenie o przerwaniu karmienia piersią jest bardzo stanowcze78.

Ważne: Jeśli kobieta karmiąca piersią wymaga leczenia talidomidem, powinna natychmiast zaprzestać karmienia. Brak jest wystarczających danych na temat bezpieczeństwa tej substancji dla niemowląt, dlatego nawet najmniejsze ilości mogą być potencjalnie szkodliwe. Leczenie talidomidem i karmienie piersią nie mogą być prowadzone jednocześnie78.

Wpływ talidomidu na płodność

Dane z badań na zwierzętach sugerują, że talidomid nie wpływa znacząco na płodność samic i samców, choć u samców królików obserwowano zmiany w jądrach78. Nie ma jednak wystarczających informacji na temat wpływu tej substancji na płodność u ludzi.

Talidomid – substancja o wysokim ryzyku w okresie ciąży i laktacji

Talidomid to substancja, która ze względu na bardzo wysokie ryzyko poważnych wad wrodzonych oraz nieznane skutki dla niemowląt karmionych piersią, jest bezwzględnie przeciwwskazana do stosowania w ciąży i w czasie karmienia piersią12. Wyjątkiem są jedynie przypadki, gdy spełnione są wszystkie warunki Programu Zapobiegania Ciąży, a decyzja o leczeniu została podjęta przez doświadczonego lekarza. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni stosujący talidomid muszą zachować szczególną ostrożność i stosować skuteczną antykoncepcję. W razie wątpliwości należy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza.

Okres Możliwość stosowania Uwagi
Ciąża Nie Bezwzględnie przeciwwskazany; powoduje ciężkie wady wrodzone
Karmienie piersią Nie Należy przerwać karmienie podczas leczenia

Pytania i odpowiedzi

Czy talidomid można stosować w ciąży?

Talidomid jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży, ponieważ powoduje ciężkie wady wrodzone u płodu.

Czy podczas leczenia talidomidem można karmić piersią?

Nie, podczas leczenia talidomidem należy przerwać karmienie piersią.

Jakie są zalecenia dotyczące antykoncepcji przy stosowaniu talidomidu?

Kobiety mogące zajść w ciążę powinny stosować skuteczną antykoncepcję przez co najmniej 4 tygodnie przed, w trakcie i 4 tygodnie po zakończeniu leczenia. Mężczyźni muszą stosować prezerwatywy podczas terapii i przez 7 dni po jej zakończeniu.

Czy talidomid wpływa na płodność?

W badaniach na zwierzętach nie wykazano wpływu na płodność, choć u samców obserwowano zmiany w jądrach.