Talidomid – działania niepożądane i ich charakterystyka
Stosowanie talidomidu wiąże się z występowaniem różnych działań niepożądanych, które pojawiają się u większości pacjentów poddanych leczeniu12. Profil tych działań zależy od postaci leku (np. kapsułki twarde, tabletki drażowane), drogi podania oraz schematu leczenia, zwłaszcza gdy talidomid podawany jest w połączeniu z innymi lekami, takimi jak melfalan, prednizon czy deksametazon12. Działania niepożądane mogą być łagodne, jak senność czy zaparcia, ale również bardzo poważne, np. zakrzepica żył głębokich, reakcje alergiczne lub neuropatia obwodowa3. Częstość ich występowania może być wyższa u osób starszych oraz u pacjentów z innymi chorobami4. Warto pamiętać, że nie każda osoba przyjmująca talidomid doświadczy tych samych działań niepożądanych, a decyzja o leczeniu powinna uwzględniać zarówno potencjalne korzyści, jak i ryzyko1.
Bardzo często występujące działania niepożądane (≥ 1/10)
- Obniżona liczba białych krwinek (neutropenia, leukopenia), anemia, zmniejszenie liczby limfocytów i płytek krwi (limfopenia, trombocytopenia) – mogą powodować większą podatność na infekcje, łatwiejsze męczenie się lub skłonność do krwawień5.
- Zaparcia – często wymagają zmiany diety lub stosowania środków przeczyszczających6.
- Senność, zawroty głowy, drżenie, zaburzenia czucia, mrowienie lub pieczenie (parestezje), neuropatia obwodowa – mogą prowadzić do osłabienia odczuwania bodźców, a nawet do trwałych uszkodzeń nerwów5.
- Obrzęki obwodowe – obrzęk nóg lub rąk, który może być nieprzyjemny i utrudniać codzienne funkcjonowanie6.
Często występujące działania niepożądane (≥ 1/100 do < 1/10)
- Zapalenie płuc – objawia się kaszlem, dusznością, gorączką5.
- Ostra białaczka szpikowa (w szczególności przy leczeniu skojarzonym)5.
- Stan splątania, depresja, zmiany nastroju, niepokój5.
- Drgawki, zaburzenia koordynacji, osłabienie słuchu5.
- Niewydolność serca, bradykardia (wolne bicie serca)5.
- Zakrzepica żył głębokich – objawia się bólem i obrzękiem kończyn5.
- Zator tętnicy płucnej – może prowadzić do duszności, bólu w klatce piersiowej, a nawet zagrażać życiu5.
- Wymioty, suchość w jamie ustnej6.
- Niewydolność nerek6.
- Gorączka, astenia (osłabienie), złe samopoczucie6.
- Toksyczne wykwity skórne, wysypka, suchość skóry6.
Niezbyt często występujące działania niepożądane (≥ 1/1000 do < 1/100)
- Zespół mielodysplastyczny – zaburzenia wytwarzania komórek krwi w szpiku5.
- Zawał serca, migotanie przedsionków, blok przedsionkowo-komorowy5.
- Niedrożność jelit6.
- Zapalenie oskrzeli, śródmiąższowa choroba płuc5.
Działania niepożądane o nieznanej częstości występowania
- Ciężkie zakażenia, np. posocznica, zakażenia wirusowe, w tym półpasiec, zapalenie wątroby typu B5.
- Zespół rozpadu guza5.
- Reakcje alergiczne, w tym obrzęk naczynioruchowy, reakcja anafilaktyczna, pokrzywka5.
- Niedoczynność tarczycy5.
- Zespół tylnej odwracalnej encefalopatii (PRES), pogorszenie choroby Parkinsona5.
- Nadciśnienie płucne5.
- Perforacja żołądka lub jelita, zapalenie trzustki, krwawienie z przewodu pokarmowego6.
- Zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna martwica naskórka, reakcja polekowa z eozynofilią, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń6.
- Zaburzenia czynności płciowych, zaburzenia miesiączkowania6.
- Zaburzenia wątroby6.
Wybrane ciężkie działania niepożądane
Do szczególnie groźnych działań niepożądanych należą:
- Zakrzepica żył głębokich i zator tętnicy płucnej – mogą prowadzić do poważnych powikłań zagrażających życiu3.
- Ciężkie reakcje alergiczne i skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna martwica naskórka – wymagają natychmiastowego odstawienia leku6.
- Neuropatia obwodowa – może być nieodwracalna7.
- Ostra białaczka szpikowa i zespół mielodysplastyczny – szczególnie w leczeniu skojarzonym7.
- Zespół tylnej odwracalnej encefalopatii (PRES) – objawia się zaburzeniami widzenia, bólami głowy, drgawkami8.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde podejrzenie działania niepożądanego związane ze stosowaniem talidomidu powinno być zgłaszane do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku. Zgłaszanie takich przypadków pomaga w monitorowaniu bezpieczeństwa stosowania leków oraz w aktualizacji informacji o ryzyku dla pacjentów9.
Tabela: Działania niepożądane talidomidu według układów narządowych i częstości występowania
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Bardzo rzadko / Nieznana |
|---|---|---|---|---|
| Krwiotwórczy | Neutropenia, leukopenia, anemia, limfopenia, trombocytopenia | Gorączka neutropeniczna, pancytopenia | – | Ciężkie zakażenia (np. posocznica) |
| Układ nerwowy | Neuropatia obwodowa, drżenie, zawroty głowy, parestezje, zaburzenie czucia, senność | Drgawki, zaburzenia koordynacji | – | Zespół PRES, pogorszenie choroby Parkinsona |
| Układ sercowo-naczyniowy | – | Niewydolność serca, bradykardia, zakrzepica żył głębokich, zator tętnicy płucnej | Zawał serca, migotanie przedsionków, blok przedsionkowo-komorowy | Nadciśnienie płucne |
| Układ oddechowy | – | Zapalenie płuc, śródmiąższowa choroba płuc, bronchopneumopatia, duszność | – | – |
| Układ pokarmowy | Zaparcia | Wymioty, suchość w ustach | Niedrożność jelita | Perforacja przewodu pokarmowego, zapalenie trzustki, krwawienia |
| Skóra i tkanka podskórna | – | Toksyczne wykwity skórne, wysypka, suchość skóry | – | Zespół Stevensa-Johnsona, martwica naskórka, DRESS, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń |
| Wątroba | – | – | – | Zaburzenia wątroby |
| Układ moczowy | – | Niewydolność nerek | – | – |
| Psychika | – | Stan splątania, depresja, niepokój, zmiany nastroju | – | – |
| Rozrodczy | – | – | – | Zaburzenia płciowe, brak miesiączki, teratogenność |
| Ogólne | Obrzęk obwodowy | Gorączka, osłabienie, złe samopoczucie | – | Zespół rozpadu guza |
Talidomid – wysoki profil działań niepożądanych i konieczność ostrożności
Talidomid charakteryzuje się wysokim ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, z których wiele może być poważnych i długotrwałych27. Do najczęstszych należą zaburzenia krwi, układu nerwowego oraz przewodu pokarmowego, a do najgroźniejszych – zakrzepica, ciężkie reakcje alergiczne i uszkodzenie nerwów. Profil działań niepożądanych zależy od postaci leku, drogi podania, wieku pacjenta i schematu leczenia. Zawsze należy zwracać uwagę na pierwsze objawy niepokojące i zgłaszać je lekarzowi. Stosowanie talidomidu wymaga regularnej kontroli i ścisłego przestrzegania zaleceń medycznych.


















