Czym jest wirus poliomyelitis inaktywowany?
Wirus poliomyelitis inaktywowany to składnik szczepionki, który pozwala organizmowi wytworzyć odporność na poliomyelitis, czyli chorobę Heinego-Medina1. Szczepionka ta nie zawiera żywego wirusa – wirus został unieszkodliwiony, dzięki czemu nie wywołuje choroby, a jedynie pobudza układ odpornościowy do produkcji przeciwciał. Preparat należy do grupy szczepionek inaktywowanych i stosowany jest w celu zapobiegania zachorowaniu na polio u dzieci i dorosłych2. Mimo dużego bezpieczeństwa, nie w każdym przypadku można ją podać – istnieją sytuacje, w których szczepienie jest przeciwwskazane lub wymaga szczególnej ostrożności.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować szczepionki?
- Nadwrażliwość na składniki szczepionki: Szczepionka nie powinna być stosowana u osób, które wykazują uczulenie na którąkolwiek substancję czynną lub pomocniczą zawartą w preparacie, a także na szczepionki o podobnym składzie. Podanie szczepionki w takim przypadku może prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych, w tym anafilaksji, która jest stanem zagrażającym życiu3.
- Nadwrażliwość na antybiotyki obecne w śladowych ilościach: Przeciwwskazaniem jest uczulenie na neomycynę, streptomycynę lub polimyksynę B. Kontakt z tymi substancjami może spowodować poważne reakcje alergiczne u osób uczulonych3.
- Ostra choroba z gorączką: Jeśli pacjent ma gorączkę lub przechodzi ostrą infekcję, szczepienie należy odroczyć. Podanie szczepionki w trakcie aktywnej choroby może pogorszyć stan zdrowia oraz utrudnić prawidłową ocenę ewentualnych działań niepożądanych3.
Przeciwwskazania względne – kiedy decyzja wymaga szczególnej oceny?
W pewnych sytuacjach szczepionka może być podana wyłącznie po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka:
- Przejściowe przeciwwskazania: Ostre infekcje przebiegające bez gorączki lub inne łagodne stany mogą wymagać przesunięcia terminu szczepienia. Decyzja o podaniu szczepionki powinna być podjęta po ustąpieniu objawów choroby3.
- Stany obniżonej odporności: Osoby z niedoborami odporności lub leczone lekami osłabiającymi układ immunologiczny mogą uzyskać słabszą odpowiedź na szczepionkę. W tych przypadkach lekarz może rozważyć odroczenie szczepienia do czasu zakończenia leczenia lub podać szczepionkę, mając na uwadze indywidualną sytuację pacjenta4.
Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności
Niektóre grupy pacjentów wymagają szczególnego nadzoru podczas szczepienia, choć samo szczepienie nie jest przeciwwskazane:
- Osoby z zaburzeniami krzepnięcia lub małopłytkowością: Po podaniu szczepionki domięśniowo u tych osób może wystąpić krwawienie. Zalecane jest podawanie szczepionki z zachowaniem ostrożności i ścisły nadzór po szczepieniu4.
- Pacjenci z obniżoną odpornością: Odpowiedź immunologiczna może być słabsza, jednak u osób z przewlekłymi niedoborami odporności (np. zakażonych wirusem HIV) zaleca się szczepienie, nawet jeśli skuteczność może być nieco mniejsza4.
- Bardzo niedojrzałe wcześniaki (urodzone ≤ 28. tygodnia ciąży): U tych dzieci istnieje ryzyko wystąpienia bezdechu po szczepieniu. Zalecane jest monitorowanie czynności oddechowych przez 48–72 godziny po podaniu szczepionki. Mimo to, korzyści ze szczepienia przewyższają ryzyko, dlatego nie należy rezygnować ze szczepienia tej grupy pacjentów5.
- Fenyloketonuria: Szczepionka zawiera fenyloalaninę, która może być szkodliwa dla osób z tą rzadką chorobą genetyczną. Przed podaniem należy poinformować personel medyczny o występowaniu tej choroby6.
- Ryzyko omdlenia: Po lub nawet przed szczepieniem może dojść do omdlenia. Zalecane jest wdrożenie środków zapobiegających upadkom i urazom6.
Czy konieczne jest dostosowanie dawki szczepionki?
W przypadku opisanych sytuacji wymagających szczególnej ostrożności, nie ma informacji o konieczności zmiany standardowej dawki szczepionki. Jednak w wybranych przypadkach lekarz może zdecydować o odroczeniu szczepienia lub zastosowaniu dodatkowego nadzoru, np. monitorowania po podaniu szczepionki u wcześniaków45.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na składniki szczepionki | Przeciwwskazane |
| Nadwrażliwość na neomycynę, streptomycynę, polimyksynę B | Przeciwwskazane |
| Gorączka lub ostra choroba | Przeciwwskazane (przejściowo) |
| Ostre infekcje bez gorączki | Należy zachować ostrożność |
| Zaburzenia odporności (niedobory, leczenie immunosupresyjne) | Należy zachować ostrożność |
| Zaburzenia krzepnięcia, małopłytkowość | Należy zachować ostrożność |
| Fenyloketonuria | Należy zachować ostrożność |
| Bardzo niedojrzałe wcześniaki (≤ 28. tydzień ciąży) | Należy zachować ostrożność |
Wirus poliomyelitis inaktywowany – szczepionka bezpieczna, ale nie dla wszystkich
Inaktywowany wirus poliomyelitis, stosowany w szczepionkach przeciw polio, jest skutecznym narzędziem w walce z tą poważną chorobą. Jednak nie każda osoba może zostać zaszczepiona – przeciwwskazania obejmują głównie ciężkie reakcje alergiczne na składniki szczepionki oraz obecność ostrej choroby z gorączką. W niektórych przypadkach, takich jak zaburzenia krzepnięcia, niedobory odporności czy wcześniactwo, szczepienie jest możliwe, ale wymaga odpowiednich środków ostrożności i nadzoru. Przed podaniem szczepionki zawsze warto poinformować personel medyczny o wszystkich chorobach, alergiach i wcześniejszych reakcjach na szczepienia, aby zapewnić sobie maksymalne bezpieczeństwo.


















