Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneBezpieczeństwo stosowania leków u pacjentów pediatrycznych
Stosowanie leków, w tym szczepionek, u dzieci wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ organizmy najmłodszych różnią się od dorosłych pod względem działania, wchłaniania i wydalania substancji czynnych12. Nie chodzi tu tylko o różnicę w masie ciała, ale również o specyficzne procesy metaboliczne, które mogą wpływać na reakcje na leki. U dzieci, zwłaszcza u noworodków i wcześniaków, układ odpornościowy jest jeszcze niedojrzały, co może mieć wpływ na skuteczność i bezpieczeństwo szczepień12.
Zakres stosowania szczepionki przeciw gruźlicy (BCG) u dzieci
Szczepionka BCG jest dopuszczona do stosowania u dzieci w celu ochrony przed gruźlicą34. W Polsce szczepienia te są obowiązkowe i wykonywane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, który jest aktualizowany corocznie przez Ministra Zdrowia3. Szczepienie uzupełniające u dzieci, które nie zostały zaszczepione po urodzeniu, należy wykonać jak najwcześniej, ale nie później niż do ukończenia 15. roku życia3.
- Szczepionka BCG jest przeznaczona do stosowania u noworodków, niemowląt, dzieci oraz młodzieży do 15. roku życia, jeśli nie były szczepione po urodzeniu3.
- W przypadku wcześniaków szczepienie może być przeprowadzone po osiągnięciu masy ciała co najmniej 2000 g5.
- Nie jest rekomendowana rewakcynacja (ponowne szczepienie) BCG3.
- Szczepionka BCG powinna być podawana wyłącznie śródskórnie – podanie zbyt głęboko zwiększa ryzyko powikłań miejscowych6.
- Podczas szczepienia bardzo niedojrzałych wcześniaków (urodzonych przed 28. tygodniem ciąży) konieczna jest obserwacja oddechu przez 48-72 godziny12.
- W przypadku dzieci, których matki przyjmowały leki immunosupresyjne w ciąży, termin szczepienia ustala lekarz17.
- U osób z dodatnim wynikiem próby tuberkulinowej szczepienie nie jest wymagane6.
Dawkowanie szczepionki BCG u dzieci
Dawkowanie szczepionki BCG u dzieci zależy od wieku oraz masy ciała dziecka, a także od konkretnego preparatu szczepionki89. W Polsce stosuje się różne szczepy (np. brazylijski Moreau, duński 1331), ale zasady dawkowania są zbliżone.
- Noworodki i niemowlęta poniżej 12 miesięcy: Podaje się dawkę 0,05 ml szczepionki śródskórnie9.
- Dzieci w wieku 12 miesięcy i starsze: Zalecana dawka to 0,1 ml śródskórnie9.
- Wcześniaki: Szczepienie możliwe jest po osiągnięciu masy ciała co najmniej 2000 g5.
Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności lub odroczenia szczepienia
W niektórych przypadkach szczepienie BCG u dzieci powinno być odroczone lub nie powinno być wykonywane w ogóle:
- Noworodki o masie ciała poniżej 2000 g nie powinny być szczepione5.
- Noworodki z podejrzeniem wrodzonych zaburzeń odporności lub matek zakażonych HIV – do czasu wykluczenia zakażenia u dziecka510.
- Przeciwwskazaniem jest także leczenie matki w 3. trymestrze ciąży lekami immunosupresyjnymi, w tym przeciwciałami monoklonalnymi przeciwko TNF-alfa57.
- Szczepienia nie wykonuje się u dzieci z ostrymi, ciężkimi chorobami przebiegającymi z gorączką lub uogólnionymi infekcjami skóry7.
- Odroczenie szczepienia zaleca się u noworodków w niestabilnym stanie klinicznym do czasu poprawy stanu zdrowia11.
Bezpieczeństwo stosowania szczepionki BCG u dzieci
Szczepionka BCG uznawana jest za bezpieczną, jeśli jest stosowana zgodnie z zaleceniami. Jednak, jak każdy lek, może powodować działania niepożądane, szczególnie jeśli zostanie podana nieprawidłowo lub u dziecka z przeciwwskazaniami62. Do najważniejszych środków ostrożności należą:
- Szczepionka nie powinna być podawana dożylnie ani zbyt głęboko śródskórnie, gdyż zwiększa to ryzyko powikłań miejscowych, takich jak owrzodzenie czy ropień6.
- U dzieci z niedoborami odporności szczepienie może prowadzić do ciężkich powikłań, w tym uogólnionego zakażenia prątkami BCG10.
- U wcześniaków, szczególnie tych urodzonych przed 28. tygodniem ciąży, istnieje ryzyko wystąpienia bezdechu, dlatego konieczna jest obserwacja oddechu przez 48-72 godziny po szczepieniu12.
- W przypadku dzieci z dodatnim wynikiem próby tuberkulinowej szczepienie nie jest zalecane, gdyż może spowodować ciężką reakcję miejscową6.
- W przypadku wcześniaków oraz noworodków o masie poniżej 2000 g szczepienie należy przeprowadzić dopiero po osiągnięciu odpowiedniej masy ciała i stabilizacji stanu zdrowia5.
- Nie należy szczepić dzieci, u których istnieje podejrzenie lub potwierdzenie zaburzeń odporności, w tym dzieci matek zakażonych HIV, do czasu wykluczenia zakażenia u dziecka510.
- Przeciwwskazaniem do szczepienia są nowotwory układu krwiotwórczego oraz leczenie immunosupresyjne510.
- Do najczęstszych działań niepożądanych należą reakcje miejscowe, ale mogą wystąpić także poważniejsze powikłania u dzieci z zaburzeniami odporności6.
Tabela: Zastosowanie i dawkowanie szczepionki BCG u dzieci
| Grupa wiekowa | Możliwość stosowania | Dawkowanie |
|---|---|---|
| Noworodki o masie < 2000 g | Nie zaleca się | Brak danych |
| Noworodki o masie ≥ 2000 g | Zalecane | 0,05 ml śródskórnie9 |
| Dzieci < 12 miesięcy | Zalecane | 0,05 ml śródskórnie9 |
| Dzieci ≥ 12 miesięcy | Zalecane | 0,1 ml śródskórnie9 |
| Młodzież do 15 lat (niezaszczepieni) | Zalecane | 0,1 ml śródskórnie9 |
Szczepionka BCG – bezpieczna ochrona przed gruźlicą u dzieci
Szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) jest ważnym elementem profilaktyki gruźlicy wśród dzieci. Jej stosowanie jest szeroko zalecane i bezpieczne, pod warunkiem przestrzegania określonych zasad dotyczących wieku, masy ciała oraz stanu zdrowia dziecka34. Przeciwwskazania do szczepienia są jasno określone i obejmują m.in. zaburzenia odporności, ciężkie choroby oraz niektóre sytuacje związane z leczeniem matki. Dzięki temu możliwe jest ograniczenie ryzyka powikłań i zapewnienie skutecznej ochrony najmłodszych przed groźną chorobą, jaką jest gruźlica.