Sumatryptan – przeciwwskazania

Czym jest sumatryptan i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?

Sumatryptan (Sumatriptanum) to substancja czynna należąca do grupy leków przeciwmigrenowych, nazywanych tryptanami¹²³. Działa poprzez zwężenie określonych naczyń krwionośnych w mózgu oraz hamowanie aktywności nerwu trójdzielnego, co pozwala skutecznie łagodzić napady migreny oraz klasterowego bólu głowy¹³. Sumatryptan jest dostępny w różnych postaciach – jako tabletki, aerozol do nosa oraz roztwór do wstrzykiwań. Jednak nie każdy pacjent może go stosować. W pewnych sytuacjach sumatryptan jest przeciwwskazany bezwzględnie (nie wolno go stosować w żadnym przypadku), w innych natomiast jego użycie wymaga dokładnej oceny ryzyka przez lekarza (przeciwwskazania względne). Są także przypadki, gdy należy zachować szczególną ostrożność podczas terapii, choć nie są to typowe przeciwwskazania⁴⁵.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy sumatryptan jest zabroniony?

• Nadwrażliwość na sumatryptan lub którykolwiek składnik preparatu – podanie leku osobom uczulonym grozi ciężkimi reakcjami alergicznymi, w tym wstrząsem anafilaktycznym⁶⁷.
• Przebyte choroby serca (np. zawał serca, choroba niedokrwienna serca, dławica Prinzmetala, choroba naczyń obwodowych, objawy sugerujące chorobę niedokrwienną serca) – stosowanie sumatryptanu może prowadzić do poważnych powikłań sercowo-naczyniowych, w tym zawału⁶⁸.
• Przebyte udary mózgu lub przemijające napady niedokrwienne mózgu – istnieje ryzyko ponownego wystąpienia tych powikłań po zastosowaniu sumatryptanu⁶⁹.
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby – wątroba odpowiada za metabolizm leku, a jej niewydolność zwiększa ryzyko poważnych działań niepożądanych⁶⁷.
• Umiarkowane lub ciężkie nadciśnienie tętnicze oraz łagodne niekontrolowane nadciśnienie tętnicze – podanie sumatryptanu może prowadzić do gwałtownego wzrostu ciśnienia i powikłań naczyniowych⁶¹⁰.
• Jednoczesne stosowanie ergotaminy, jej pochodnych (w tym metyzergidu), innych tryptanów lub agonistów receptora 5-HT1 – takie połączenie może spowodować nadmierne zwężenie naczyń i groźne powikłania naczyniowe⁶¹¹.
• Jednoczesne stosowanie inhibitorów monoaminooksydazy (MAO) oraz okres 2 tygodni po ich odstawieniu – zwiększa to ryzyko ciężkich działań niepożądanych, w tym zespołu serotoninowego¹²¹³.
• Wiek poniżej 18 lat lub powyżej 65 lat (dotyczy niektórych postaci doustnych) – bezpieczeństwo stosowania nie zostało potwierdzone w tych grupach wiekowych¹⁴¹⁵.
• Dziedziczne zaburzenia metabolizmu cukrów (nietolerancja galaktozy, brak laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy) – dotyczy preparatów zawierających laktozę, których nie należy podawać osobom z tymi schorzeniami¹⁴¹⁶.
• Nadwrażliwość na sulfonamidy (dotyczy niektórych produktów) – u takich osób mogą wystąpić reakcje alergiczne po podaniu sumatryptanu⁷.

Przeciwwskazania względne – kiedy sumatryptan wymaga szczególnej oceny ryzyka?

W pewnych sytuacjach sumatryptan może być używany tylko po dokładnej ocenie przez lekarza, gdy korzyści przewyższają ryzyko. Są to tzw. przeciwwskazania względne:

• Łagodne, kontrolowane nadciśnienie tętnicze – sumatryptan należy stosować ostrożnie, gdyż może powodować przejściowy wzrost ciśnienia krwi¹⁷¹⁸.
• Łagodne lub umiarkowane zaburzenia czynności wątroby lub nerek – konieczne jest monitorowanie pacjenta, gdyż może być konieczne dostosowanie dawki lub szczególna ostrożność¹⁹²⁰.
• Drgawki w wywiadzie lub czynniki obniżające próg drgawkowy – istnieje ryzyko wystąpienia napadów drgawek po zastosowaniu sumatryptanu¹⁹²¹.
• Jednoczesne stosowanie selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) lub inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI) – istnieje ryzyko wystąpienia zespołu serotoninowego, czyli poważnego zaburzenia objawiającego się m.in. zmianami stanu psychicznego, zaburzeniami układu nerwowego i mięśniowego¹⁷²².
• Nadwrażliwość na sulfonamidy – sumatryptan należy stosować z ostrożnością, ponieważ mogą wystąpić reakcje alergiczne o różnym nasileniu¹⁹⁷.
• Stosowanie produktów zawierających ziele dziurawca – ryzyko częstszych działań niepożądanych²³.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?

Są grupy pacjentów oraz sytuacje, w których sumatryptan nie jest bezwzględnie przeciwwskazany, ale wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania:

• Pacjenci z czynnikami ryzyka choroby niedokrwiennej serca – np. osoby z cukrzycą, palacze, osoby stosujące nikotynową terapię zastępczą, kobiety po menopauzie, mężczyźni powyżej 40 lat. Przed zastosowaniem sumatryptanu w tych grupach należy ocenić stan układu sercowo-naczyniowego²³²⁵.
• Pacjenci z napadami migreny o nietypowym przebiegu – u takich osób przed podaniem sumatryptanu trzeba wykluczyć inne poważne przyczyny bólu głowy, np. udar⁴⁵.
• Pacjenci z łagodnym, kontrolowanym nadciśnieniem – u niewielkiej liczby osób sumatryptan może powodować przejściowe zwiększenie ciśnienia krwi¹⁷²⁶.
• Osoby z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek – należy rozważyć modyfikację dawkowania i zachować szczególną ostrożność¹⁹²⁰.
• Pacjenci z napadami drgawek w wywiadzie lub innymi czynnikami obniżającymi próg drgawkowy – sumatryptan może sporadycznie wywoływać napady drgawek¹⁹²¹.
• Pacjenci z nadwrażliwością na sulfonamidy – może wystąpić reakcja alergiczna, nawet ciężka, dlatego należy zachować ostrożność¹⁹⁷.
• Długotrwałe stosowanie leków przeciwbólowych – może prowadzić do nasilenia bólu głowy (tzw. ból głowy spowodowany nadużywaniem leków), w takim przypadku należy rozważyć przerwanie leczenia²³¹⁸.
• Jednoczesne stosowanie SSRI, SNRI lub preparatów z dziurawcem – zwiększa ryzyko zespołu serotoninowego lub innych działań niepożądanych, dlatego konieczna jest uważna obserwacja pacjenta¹⁷²².

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Sumatryptan – bezpieczeństwo stosowania wymaga indywidualnej oceny

Sumatryptan jest skutecznym lekiem na migrenę i klasterowy ból głowy, ale nie dla każdego pacjenta będzie odpowiedni. Jego stosowanie jest bezwzględnie przeciwwskazane w przypadku przebytych chorób serca, udaru, ciężkiej niewydolności wątroby, nadciśnienia niekontrolowanego czy jednoczesnego stosowania niektórych leków, takich jak ergotamina czy inhibitory MAO⁶⁸. W wielu innych przypadkach, jak łagodne zaburzenia wątroby, kontrolowane nadciśnienie czy obecność czynników ryzyka sercowego, sumatryptan można stosować tylko po ocenie ryzyka i pod ścisłą kontrolą¹⁷²¹. Zawsze należy zwrócić uwagę na skład preparatu (np. obecność laktozy) oraz indywidualne uwarunkowania zdrowotne pacjenta¹⁶. Przestrzeganie tych zasad pozwala ograniczyć ryzyko powikłań i zwiększa bezpieczeństwo leczenia migreny sumatryptanem.